[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"layout":3,"article-95257":381,"weather-default":476,"site-settings":502},{"header":4,"footer":240,"breaking":257,"latestPrintIssue":369,"social":373,"ads":374,"articleAdAfterParagraph":380},[5,42,44,46,48,68,96,100,124,148,236],{"title":6,"url":7,"external":8,"children":9},"اقتصادی","\u002Fcategory\u002Feconomy",false,[10,14,18,22,26,30,34,38],{"title":11,"url":12,"external":8,"children":13},"ارتباطات و دنیای دیجیتال","\u002Fcategory\u002Fict",[],{"title":15,"url":16,"external":8,"children":17},"اقتصاد کلان","\u002Fcategory\u002Fmacroeconomy",[],{"title":19,"url":20,"external":8,"children":21},"بانک و بیمه","\u002Fcategory\u002Fbank-insurance",[],{"title":23,"url":24,"external":8,"children":25},"بورس","\u002Fcategory\u002Fbourse",[],{"title":27,"url":28,"external":8,"children":29},"راه و مسکن","\u002Fcategory\u002Fhousing-roads",[],{"title":31,"url":32,"external":8,"children":33},"صنعت و معدن","\u002Fcategory\u002Findustry-mining",[],{"title":35,"url":36,"external":8,"children":37},"کشاورزی","\u002Fcategory\u002Fagriculture",[],{"title":39,"url":40,"external":8,"children":41},"نفت و انرژی","\u002Fcategory\u002Fenergy",[],{"title":19,"url":20,"external":8,"children":43},[],{"title":23,"url":24,"external":8,"children":45},[],{"title":39,"url":40,"external":8,"children":47},[],{"title":49,"url":50,"external":8,"children":51},"سیاسی","\u002Fcategory\u002Fpolitics",[52,56,60,64],{"title":53,"url":54,"external":8,"children":55},"دفاعی و امنیتی","\u002Fcategory\u002Fdefense-security",[],{"title":57,"url":58,"external":8,"children":59},"دولت","\u002Fcategory\u002Fgovernment",[],{"title":61,"url":62,"external":8,"children":63},"سیاست","\u002Fcategory\u002Fdomestic-politics",[],{"title":65,"url":66,"external":8,"children":67},"مجلس","\u002Fcategory\u002Fparliament",[],{"title":69,"url":70,"external":8,"children":71},"اجتماعی","\u002Fcategory\u002Fsociety",[72,76,80,84,88,92],{"title":73,"url":74,"external":8,"children":75},"آموزش","\u002Fcategory\u002Feducation",[],{"title":77,"url":78,"external":8,"children":79},"جامعه","\u002Fcategory\u002Fcommunity",[],{"title":81,"url":82,"external":8,"children":83},"حوادث، انتظامی","\u002Fcategory\u002Fincidents",[],{"title":85,"url":86,"external":8,"children":87},"سلامت و رفاه","\u002Fcategory\u002Fhealth-welfare",[],{"title":89,"url":90,"external":8,"children":91},"شهری","\u002Fcategory\u002Furban",[],{"title":93,"url":94,"external":8,"children":95},"محیط زیست","\u002Fcategory\u002Fenvironment",[],{"title":97,"url":98,"external":8,"children":99},"بین الملل","\u002Fcategory\u002Finternational",[],{"title":101,"url":102,"external":8,"children":103},"ورزشی","\u002Fcategory\u002Fsport",[104,108,112,116,120],{"title":105,"url":106,"external":8,"children":107},"بسکتبال","\u002Fcategory\u002Fbasketball",[],{"title":109,"url":110,"external":8,"children":111},"فوتبال","\u002Fcategory\u002Ffootball",[],{"title":113,"url":114,"external":8,"children":115},"کشتی و وزنه برداری","\u002Fcategory\u002Fwrestling-weightlifting",[],{"title":117,"url":118,"external":8,"children":119},"والیبال","\u002Fcategory\u002Fvolleyball",[],{"title":121,"url":122,"external":8,"children":123},"ورزش های رزمی","\u002Fcategory\u002Fmartial-arts",[],{"title":125,"url":126,"external":8,"children":127},"فرهنگی","\u002Fcategory\u002Fculture",[128,132,136,140,144],{"title":129,"url":130,"external":8,"children":131},"رسانه","\u002Fcategory\u002Fmedia",[],{"title":133,"url":134,"external":8,"children":135},"سینما و تئاتر","\u002Fcategory\u002Fcinema-theater",[],{"title":137,"url":138,"external":8,"children":139},"گردشگری","\u002Fcategory\u002Ftourism",[],{"title":141,"url":142,"external":8,"children":143},"موسیقی","\u002Fcategory\u002Fmusic",[],{"title":145,"url":146,"external":8,"children":147},"میراث فرهنگی","\u002Fcategory\u002Fheritage",[],{"title":149,"url":150,"external":8,"children":151},"استان ها","\u002Fcategory\u002Fprovinces",[152,156,160,164,168,172,176,180,184,188,192,196,200,204,208,212,216,220,224,228,232],{"title":153,"url":154,"external":8,"children":155},"آذربایجان شرقی","\u002Fcategory\u002Fآذربایجان-شرقی",[],{"title":157,"url":158,"external":8,"children":159},"اردبیل","\u002Fcategory\u002Fاردبیل",[],{"title":161,"url":162,"external":8,"children":163},"اصفهان","\u002Fcategory\u002Fاصفهان",[],{"title":165,"url":166,"external":8,"children":167},"البرز","\u002Fcategory\u002Fالبرز",[],{"title":169,"url":170,"external":8,"children":171},"بوشهر","\u002Fcategory\u002Fبوشهر",[],{"title":173,"url":174,"external":8,"children":175},"خراسان رضوی","\u002Fcategory\u002Fخراسان-رضوی",[],{"title":177,"url":178,"external":8,"children":179},"خراسان شمالی","\u002Fcategory\u002Fخراسان-شمالی",[],{"title":181,"url":182,"external":8,"children":183},"خوزستان","\u002Fcategory\u002Fخوزستان",[],{"title":185,"url":186,"external":8,"children":187},"سیستان و بلوچستان","\u002Fcategory\u002Fسیستان-و-بلوچستان",[],{"title":189,"url":190,"external":8,"children":191},"فارس","\u002Fcategory\u002Fفارس",[],{"title":193,"url":194,"external":8,"children":195},"قزوین","\u002Fcategory\u002Fقزوین",[],{"title":197,"url":198,"external":8,"children":199},"قم","\u002Fcategory\u002Fقم",[],{"title":201,"url":202,"external":8,"children":203},"کردستان","\u002Fcategory\u002Fکردستان",[],{"title":205,"url":206,"external":8,"children":207},"کرمان","\u002Fcategory\u002Fکرمان",[],{"title":209,"url":210,"external":8,"children":211},"کرمانشاه","\u002Fcategory\u002Fکرمانشاه",[],{"title":213,"url":214,"external":8,"children":215},"گلستان","\u002Fcategory\u002Fگلستان",[],{"title":217,"url":218,"external":8,"children":219},"لرستان","\u002Fcategory\u002Fلرستان",[],{"title":221,"url":222,"external":8,"children":223},"مازندران","\u002Fcategory\u002Fمازندران",[],{"title":225,"url":226,"external":8,"children":227},"مرکزی","\u002Fcategory\u002Fمرکزی",[],{"title":229,"url":230,"external":8,"children":231},"هرمزگان","\u002Fcategory\u002Fهرمزگان",[],{"title":233,"url":234,"external":8,"children":235},"همدان","\u002Fcategory\u002Fهمدان",[],{"title":237,"url":238,"external":8,"children":239},"یادداشت","\u002Fnotes",[],[241,245,249,253],{"title":242,"url":243,"external":8,"children":244},"درباره ما","\u002Fpage\u002Fabout",[],{"title":246,"url":247,"external":8,"children":248},"تماس با ما","\u002Fpage\u002Fcontact",[],{"title":250,"url":251,"external":8,"children":252},"نسخه چاپی","\u002Fnewspaper",[],{"title":254,"url":255,"external":8,"children":256},"آرشیو اخبار","\u002Farchive",[],[258,275,291,303,315,326,340,354],{"id":259,"type":260,"upTitle":261,"title":262,"lead":263,"url":264,"cover":265,"category":271,"publishedAt":274,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106775,"news",null,"شبکه بانکی به بیش از یک میلیون و ۶۶۸ هزار درخواست «حسام» پاسخ داد","بانک مرکزی اعلام کرد از زمان رونمایی سامانه «حسام»، شبکه بانکی به یک میلیون و ۶۶۸ هزار و ۵۳۶ درخواست پاسخ داده است.","\u002Fnews\u002F106775\u002Fشبکه-بانکی-به-بیش-از-یک-میلیون-و-۶۶۸-هزار-درخواست-حسام-پاسخ",{"path":266,"ext":267,"width":268,"height":269,"alt":261,"caption":261,"src":270},"2026\u002F11\u002F106776","jpg",180,120,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106776.jpg",{"id":272,"name":19,"slug":273,"color":261},251,"bank-insurance","2026-11-18T12:47:43Z",{"id":276,"type":260,"upTitle":277,"title":278,"lead":279,"url":280,"cover":281,"category":286,"publishedAt":290,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106772,"رییس کل سازمان توسعه تجارت ایران در سفر به گیلان مطرح کرد","تدوین ۲۰ بسته سرمایه‌گذاری برای توسعه تولید و تجارت گیلان","رئیس‌کل سازمان توسعه تجارت ایران ضمن اشاره به ظرفیت‌های راهبردی استان گیلان در حوزه حمل‌ونقل و تجارت ریلی، آبی، دریایی و هوایی،از تدوین ۲۰ بسته سرمایه‌گذاری با هدف پاسخ‌گویی به نیازها و رفع خلاهای حوزه تولید و تجارت…","\u002Fnews\u002F106772\u002Fتدوین-۲۰-بسته-سرمایهگذاری-برای-توسعه-تولید-و-تجارت-گیلان",{"path":282,"ext":267,"width":283,"height":284,"alt":261,"caption":261,"src":285},"2026\u002F11\u002F106773",550,333,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106773.jpg",{"id":287,"name":69,"slug":288,"color":289},6,"society","teal","2026-11-18T12:23:49Z",{"id":292,"type":260,"upTitle":261,"title":293,"lead":294,"url":295,"cover":296,"category":301,"publishedAt":302,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106769,"اقتصاد چرخشی؛ مسیر فولاد هرمزگان برای بازیابی منابع و خلق ارزش افزوده","مدیرعامل شرکت نگین فولاد هرمزگان ، با تشریح رویکردهای فولاد هرمزگان در حوزه اقتصاد چرخشی، از برنامه‌های این مجموعه برای کاهش ضایعات، بازگشت اقلام قابل استفاده به چرخه تولید و بهره‌برداری اقتصادی از دارایی‌های راکد خبر…","\u002Fnews\u002F106769\u002Fاقتصاد-چرخشی-مسیر-فولاد-هرمزگان-برای-بازیابی-منابع-و-خلق",{"path":297,"ext":267,"width":298,"height":299,"alt":261,"caption":261,"src":300},"2026\u002F11\u002F106770",750,1000,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106770.jpg",{"id":287,"name":69,"slug":288,"color":289},"2026-11-18T12:22:29Z",{"id":304,"type":260,"upTitle":261,"title":305,"lead":306,"url":307,"cover":308,"category":313,"publishedAt":314,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106766,"فولاد مبارکه به دنبال عبور از بازیافت سنتی و استقرار الگوی جامع اقتصاد چرخشی","مدیر پژوهش و نوآوری فولاد مبارکه، با تأکید بر اینکه اقتصاد چرخشی مفهومی فراتر از مدیریت پسماند و بازیافت است، مدیریت هوشمند منابع و خلق ارزش اقتصادی را از مهم‌ترین اهداف این رویکرد دانست و گفت: فولاد مبارکه در حال تدوین…","\u002Fnews\u002F106766\u002Fفولاد-مبارکه-به-دنبال-عبور-از-بازیافت-سنتی-و-استقرار-الگوی",{"path":309,"ext":267,"width":310,"height":311,"alt":261,"caption":261,"src":312},"2026\u002F11\u002F106767",675,793,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106767.jpg",{"id":287,"name":69,"slug":288,"color":289},"2026-11-18T12:19:00Z",{"id":316,"type":260,"upTitle":261,"title":317,"lead":261,"url":318,"cover":319,"category":324,"publishedAt":325,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106744,"روزنامه اقتصاد پویا ۲۷آبان","\u002Fnews\u002F106744\u002Fروزنامه-اقتصاد-پویا-۲۷آبان",{"path":320,"ext":267,"width":321,"height":322,"alt":261,"caption":261,"src":323},"2026\u002F11\u002F106746",1280,932,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106746.jpg",{"id":287,"name":69,"slug":288,"color":289},"2026-11-18T11:07:07Z",{"id":327,"type":260,"upTitle":261,"title":328,"lead":329,"url":330,"cover":331,"category":336,"publishedAt":339,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106741,"خیز بلند رایتل برای تغییر بازی در بازار ارتباطات؛ نسل پنجم آمد، جایگاه اپراتور تغییر می‌کند","رایتل در آستانه پانزدهمین سالروز تأسیس خود، با ورود رسمی به نسل پنجم تلفن همراه (۵G)، از استراتژی جدید خود برای تغییر جایگاه در صنعت فناوری اطلاعات کشور خبر داد. به گفته مدیرعامل این شرکت، تمرکز رایتل دیگر بر رقابت سنتی…","\u002Fnews\u002F106741\u002Fخیز-بلند-رایتل-برای-تغییر-بازی-در-بازار-ارتباطات-نسل-پنجم",{"path":332,"ext":267,"width":333,"height":334,"alt":261,"caption":261,"src":335},"2026\u002F11\u002F106742",1109,742,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106742.jpg",{"id":337,"name":11,"slug":338,"color":261},258,"ict","2026-11-17T15:54:09Z",{"id":341,"type":260,"upTitle":261,"title":342,"lead":343,"url":344,"cover":345,"category":350,"publishedAt":353,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106737,"مدنی‌زاده: اجازه ندادیم اقتصاد وارد مسیر ابرتورمی شود","وزیر اقتصاد با اشاره به اقدامات دولت و همکاری بانک مرکزی اعلام کرد از تشدید تورم و ورود اقتصاد به شرایط ابرتورمی جلوگیری شده و روند رشد ماهانه قیمت‌ها نیز تحت کنترل قرار گرفته است.","\u002Fnews\u002F106737\u002Fمدنیزاده-اجازه-ندادیم-اقتصاد-وارد-مسیر-ابرتورمی-شود",{"path":346,"ext":267,"width":347,"height":348,"alt":261,"caption":261,"src":349},"2026\u002F11\u002F106738",720,480,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F11\u002F106738.jpg",{"id":351,"name":15,"slug":352,"color":261},249,"macroeconomy","2026-11-17T08:31:20Z",{"id":355,"type":260,"upTitle":356,"title":357,"lead":358,"url":359,"cover":360,"category":365,"publishedAt":368,"isFeatured":8,"isBreaking":8},106735,"رئیس سازمان بورس عنوان کرد","ضرورت استفاده از فناوری‌های نوین برای افزایش توان نظام مالی کشور","رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با تأکید بر نقش تشکیل سرمایه در رشد اقتصادی کشور گفت: رشد اقتصادی از مسیر تشکیل سرمایه محقق می‌شود و در این زمینه، نهادهای مالی می‌توانند نقش مؤثری ایفا کنند. در این میان بهره‌گیری از…","\u002Fnews\u002F106735\u002Fضرورت-استفاده-از-فناوریهای-نوین-برای-افزایش-توان-نظام-مالی",{"path":361,"ext":267,"width":362,"height":363,"alt":261,"caption":261,"src":364},"2024\u002F09\u002F72402",900,600,"\u002Fmedia\u002F2024\u002F09\u002F72402.jpg",{"id":366,"name":23,"slug":367,"color":261},256,"bourse","2026-11-17T08:26:34Z",{"issueDate":370,"issueNumber":261,"url":318,"external":8,"cover":371,"coverImageUrl":261},"2026-11-18",{"path":320,"ext":267,"width":321,"height":322,"alt":372,"caption":261,"src":323},"روزنامه اقتصاد پویا",[],[375],{"id":376,"placement":377,"kind":378,"image":261,"link":261,"code":379},2,"articleEnd","code","\u003Cscript type=\"text\u002Fjavascript\">\n    (function(){\n    var now = new Date();\n    var head = document.getElementsByTagName('head')[0];\n    var script = document.createElement('script');\n    script.async = true;\n    var script_address = 'https:\u002F\u002Fcdn.yektanet.com\u002Fjs\u002Feghtesadepooya.ir\u002Fnative-eghtesadepooya.ir-12689.js';\n    script.src = script_address + '?v=' + now.getFullYear().toString() + '0' + now.getMonth() + '0' + now.getDate() + '0' + now.getHours();\n    head.appendChild(script);\n    })();\n\u003C\u002Fscript>\u003Cdiv id=\"pos-article-display-12433\">\u003C\u002Fdiv>",3,{"id":382,"type":383,"upTitle":384,"title":385,"subTitle":261,"lead":386,"bodyHtml":387,"slug":388,"url":389,"cover":390,"gallery":394,"videoEmbed":261,"category":261,"breadcrumbs":395,"tags":399,"author":405,"authorName":261,"sourceName":261,"sourceUrl":261,"publishedAt":408,"updatedAt":408,"readingMinutes":287,"isFeatured":8,"isBreaking":8,"isSponsored":8,"needsBody":8,"allowComments":409,"commentCount":410,"seo":411,"related":412},95257,"report","گزارش اقتصاد پویا از اقتصاد خام‌فروش؛","رانت منابع، مانع توسعه صنعتی","اقتصاد پویا \u002F سرویس نفت و انرژی - اقتصاد ایران سال‌هاست از یک تناقض مهم رنج می‌برد؛ کشوری با ذخایر قابل توجه نفت، گاز و مواد معدنی، اما با سهمی نه‌چندان متناسب از ارزش افزوده، اشتغال پایدار و توسعه صنعتی حاصل از این منابع. بخشی از این تناقض را باید در نحوه قیمت‌گذاری، تخصیص و بهره‌برداری از منابع طبیعی جست‌وجو کرد؛ جایی که انرژی ارزان و مواد معدنی با قیمت‌هایی پایین‌تر از ارزش اقتصادی واقعی در اختیار بخش‌هایی از اقتصاد قرار گرفته و بخشی از مزیت حاصل از این منابع، به جای آنکه به سرمایه‌گذاری عمومی، توسعه زیرساخت و ارتقای فناوری تبدیل شود، در قالب رانت در زنجیره‌های مختلف توزیع شده است.","\u003Cp>حسین قیدر \u002F رانت در اقتصاد الزاماً به معنای تخلف یا فساد نیست. هرگاه یک بنگاه یا بخش اقتصادی به دلیل دسترسی به یک منبع، قیمت یا امتیاز ویژه، منفعتی بیش از شرایط رقابتی به دست آورد، با مفهوم رانت مواجه هستیم. مسئله اصلی زمانی شکل می‌گیرد که این رانت شفاف نباشد، دریافت‌کنندگان آن مشخص نباشند، در برابر آن تعهد توسعه‌ای وجود نداشته باشد یا منابع حاصل از آن به جای افزایش بهره‌وری، صرف گسترش فعالیت‌های کم‌ارزش و سرمایه‌گذاری‌های غیرمولد شود.در اقتصاد ایران، انرژی و مواد معدنی دو نمونه مهم از این مسئله هستند. طی سال‌های طولانی، قیمت انرژی برای بسیاری از فعالیت‌های صنعتی فاصله قابل توجهی با قیمت‌های منطقه‌ای و جهانی داشته است. از سوی دیگر، در حوزه معدن نیز شیوه تعیین حقوق دولتی در دوره‌هایی به گونه‌ای بوده که سهم دولت از ارزش منابع استخراج‌شده محدود باقی مانده است. نتیجه این سازوکار، ایجاد مزیتی بوده که الزاماً ناشی از افزایش بهره‌وری یا فناوری نبوده، بلکه بخشی از آن از دسترسی به منابع طبیعی ارزان‌تر سرچشمه گرفته است. \u003C\u002Fp>\n\u003Cp>معدن ارزان، صادرات کم‌ارزش\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>مواد معدنی، نفت و گاز زمانی می‌توانند موتور توسعه باشند که استخراج آنها به شکل‌گیری زنجیره‌های ارزش، صنایع پایین‌دستی، فناوری، اشتغال و صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر منجر شود. در غیر این صورت، کشور ممکن است منابع طبیعی خود را استخراج و صادر کند، اما بخش مهمی از ارزش اقتصادی نهایی در مراحل بعدی زنجیره و خارج از مرزها ایجاد شود.در حوزه معدن، حقوق دولتی یکی از ابزارهای مهم برای بازگرداندن بخشی از ارزش منابع طبیعی به اقتصاد عمومی است. منطق اقتصادی این است که منابع معدنی متعلق به عموم جامعه‌اند و بهره‌بردار در ازای دسترسی به آنها باید سهمی را به دولت پرداخت کند تا بخشی از این ثروت به زیرساخت، توسعه مناطق معدنی، اکتشافات جدید و خدمات عمومی بازگردد.اما هنگامی که حقوق دولتی برای سال‌ها بر پایه مبالغ ریالی پایین تعیین شود یا حتی در مدل‌های نسبتی، سهم دریافتی دولت بسیار محدود باشد، بخش بزرگی از مزیت منابع طبیعی در اختیار بهره‌بردار قرار می‌گیرد. در این حالت، سودآوری فعالیت لزوماً نشانه بهره‌وری بالا نیست؛ ممکن است بخشی از آن ناشی از قیمت پایین نهاده‌ای باشد که مالکیت آن در اصل به جامعه تعلق دارد.این مسئله در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هزینه‌های زیست‌محیطی و اجتماعی استخراج نیز به‌درستی در محاسبات وارد نشود. فعالیت معدنی می‌تواند برای منطقه محل استخراج اشتغال و درآمد ایجاد کند، اما هم‌زمان مصرف آب، تغییر کاربری زمین، آسیب‌های زیست‌محیطی و فشار بر زیرساخت‌های محلی را نیز افزایش دهد. اگر سهم عمومی از ارزش ایجادشده محدود باشد و هزینه‌های جانبی نیز به‌درستی محاسبه نشود، تراز واقعی فعالیت معدنی با آنچه در صورت‌های مالی بنگاه دیده می‌شود، متفاوت خواهد بود.بنابراین بحث بر سر معدن، صرفاً بحث افزایش حقوق دولتی نیست. مسئله بزرگ‌تر، طراحی سازوکاری است که میان سه هدف تعادل ایجاد کند: جذاب ماندن سرمایه‌گذاری، حفظ انگیزه برای اکتشاف و تولید، و بازگشت منصفانه بخشی از ارزش منابع طبیعی به جامعه. \u003C\u002Fp>\n\u003Cp>خام‌فروشی؛ صادرات منابع به جای صادرات ارزش\u003C\u002Fp>\n\u003Cp>بخش دیگری از این معادله به ساختار صادرات صنعتی مربوط می‌شود. یکی از نقدهای جدی به ساختار صادرات ایران، وابستگی قابل توجه آن به کالاهای مبتنی بر منابع طبیعی و مواد اولیه است؛ از محصولات معدنی و فلزی گرفته تا محصولات زنجیره نفت و گاز و پتروشیمی. در چنین ساختاری، ممکن است ارزش صادرات از نظر اسمی بالا باشد، اما بخش مهمی از آن به فروش ماده اولیه یا محصولی با فرآوری محدود مربوط شود.خام‌فروشی زمانی به یک مشکل توسعه‌ای تبدیل می‌شود که اقتصاد نتواند منابع حاصل از صادرات را به سرمایه‌گذاری در فناوری، زیرساخت و صنایع با ارزش افزوده بیشتر تبدیل کند. کشوری که سنگ معدن صادر می‌کند، در حالی که امکان توسعه صنایع فرآوری، تولید تجهیزات و محصولات نهایی را دارد، بخشی از فرصت ایجاد اشتغال و ارزش افزوده را واگذار می‌کند.البته صادرات مواد خام یا نیمه‌خام ذاتاً به معنای یک سیاست نادرست در همه شرایط نیست. اقتصادها ممکن است بر اساس مزیت نسبی خود بخشی از مواد اولیه را صادر کنند. مسئله زمانی ایجاد می‌شود که خام‌فروشی به الگوی غالب تبدیل شود و سرمایه، انرژی و منابع طبیعی کشور عمدتاً در فعالیت‌هایی متمرکز شوند که ارزش افزوده آنها نسبت به ظرفیت بالقوه زنجیره پایین است.در صنعت پتروشیمی نیز همین بحث مطرح است. برخورداری از خوراک ارزان می‌تواند زمینه‌ای برای ایجاد مزیت در صنایع پتروشیمی باشد، اما اگر این مزیت عمدتاً به تولید و صادرات محصولات پایه محدود شود، فرصت توسعه صنایع پایین‌دستی و محصولات پیچیده‌تر از دست می‌رود. هرچه محصول در زنجیره ارزش بیشتر فرآوری شود، ظرفیت ایجاد دانش فنی، اشتغال تخصصی و بازارهای جدید نیز افزایش می‌یابد؛ البته به شرط آنکه سرمایه‌گذاری در حلقه‌های پایین‌دستی از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشد.در واقع پرسش اصلی این نیست که چرا ایران مواد معدنی یا محصولات پتروشیمی صادر می‌کند؛ پرسش این است که چرا بخش قابل توجهی از ظرفیت منابع طبیعی هنوز نتوانسته به یک شبکه گسترده و رقابتی از صنایع دانش‌بنیان، فرآوری‌شده و صادرات‌محور تبدیل شود. پایان دادن به توسعه مبتنی بر رانتاقتصاد مبتنی بر منابع طبیعی همواره با یک خطر جدی مواجه است: اینکه مزیت منابع، جایگزین بهره‌وری شود. وقتی انرژی ارزان یا ماده معدنی ارزان در اختیار یک فعالیت قرار می‌گیرد، ممکن است بنگاه حتی بدون سرمایه‌گذاری جدی در فناوری نیز بتواند سودآور باشد. در چنین شرایطی انگیزه برای افزایش بهره‌وری، کاهش مصرف انرژی، بهبود فناوری و حرکت به سمت محصولات پیچیده‌تر کاهش می‌یابد.اصلاح این وضعیت البته به معنای حذف ناگهانی همه حمایت‌ها یا افزایش یکباره هزینه تولید نیست. هرگونه اصلاح قیمت انرژی یا حقوق دولتی باید تدریجی، قابل پیش‌بینی و همراه با سیاست‌های حمایتی هدفمند برای افزایش بهره‌وری باشد. بنگاهی که سال‌ها بر اساس انرژی ارزان فعالیت کرده است، نمی‌تواند یک‌شبه ساختار هزینه خود را تغییر دهد. اصلاح اقتصادی زمانی موفق خواهد بود که همزمان با تغییر قیمت نهاده‌ها، امکان دسترسی به فناوری، تأمین مالی، زیرساخت و بازار نیز فراهم شود.از سوی دیگر، درآمد حاصل از منابع طبیعی باید شفاف‌تر و هدفمندتر مصرف شود. اگر دولت سهم بیشتری از ارزش منابع دریافت کند اما این منابع صرف هزینه‌های جاری شوند، مسئله اصلی توسعه حل نخواهد شد. درآمد منابع باید تا حد امکان به سرمایه‌گذاری‌هایی تبدیل شود که ظرفیت تولید آینده کشور را افزایش می‌دهند؛ از زیرساخت و حمل‌ونقل گرفته تا آموزش، فناوری، اکتشافات جدید و توسعه مناطق کمتر برخوردار.مسئله دیگر، ایجاد رقابت واقعی است. رانت منابع زمانی آسیب‌زاتر می‌شود که بنگاه‌ها نه بر اساس بهره‌وری، کیفیت و نوآوری، بلکه بر اساس دسترسی به انرژی، خوراک، مجوز یا منابع ارزان رقابت کنند. در چنین اقتصادی، بنگاهی که فناوری بهتری دارد الزاماً برنده نیست؛ بنگاهی که دسترسی بهتری به نهاده ارزان دارد ممکن است مزیت بیشتری پیدا کند.ایران برای عبور از اقتصاد منابع‌محور، نیازمند حرکت از «فروش مزیت طبیعی» به سمت «ساخت مزیت رقابتی» است. منابع طبیعی می‌توانند سکوی پرتاب توسعه باشند، اما تنها زمانی که درآمد حاصل از آنها به سرمایه انسانی، فناوری، زیرساخت و زنجیره‌های ارزش تبدیل شود.ثروت زیرزمینی اگر تنها استخراج و صادر شود، روزی پایان می‌یابد؛ اما اگر به دانش، فناوری و سرمایه مولد تبدیل شود، می‌تواند نسل‌های آینده را نیز منتفع کند. چالش اصلی اقتصاد ایران نیز دقیقاً در همین نقطه قرار دارد: تبدیل رانت منابع به سرمایه توسعه و تبدیل خام‌فروشی به ارزش افزوده.\u003C\u002Fp>","رانت-منابع-مانع-توسعه-صنعتی","\u002Fnews\u002F95257\u002Fرانت-منابع-مانع-توسعه-صنعتی",{"path":391,"ext":267,"width":298,"height":392,"alt":385,"caption":261,"src":393},"2026\u002F06\u002F92427",529,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F06\u002F92427.jpg",[],[396],{"name":397,"url":398},"اقتصاد پویا","\u002F",[400,402],{"name":401,"slug":401},"صادرات",{"name":403,"slug":404},"توسعه صنعتی","توسعه-صنعتی",{"name":406,"slug":407},"مونا ربیعیان","مونا-ربیعیان","2026-09-23T08:18:04Z",true,0,{"title":261,"description":261,"canonical":261,"noIndex":8},[413,425,437,445,453,464],{"id":414,"type":383,"upTitle":415,"title":416,"lead":417,"url":418,"cover":419,"category":261,"publishedAt":424,"isFeatured":8,"isBreaking":8},105891,"گزارش اقتصاد پویا از گزارش اختصاصی اقتصاد پویا از پیامدهای قطعی برق و گاز بر تولید؛","ناترازی انرژی؛ ترمز پنهان تولید","ناترازی انرژی در ایران دیگر صرفاً مسئله‌ای فنی در شبکه برق و گاز نیست؛ این پدیده به یکی از عوامل اثرگذار بر تصمیم‌های روزمره بنگاه‌های اقتصادی، برنامه‌ریزی تولید، امنیت شغلی کارگران و توان رقابت محصولات ایرانی در…","\u002Fnews\u002F105891\u002Fناترازی-انرژی-ترمز-پنهان-تولید",{"path":420,"ext":267,"width":421,"height":422,"alt":261,"caption":261,"src":423},"2021\u002F12\u002F34161",640,413,"\u002Fmedia\u002F2021\u002F12\u002F34161.jpg","2026-10-20T12:38:46Z",{"id":426,"type":383,"upTitle":427,"title":428,"lead":429,"url":430,"cover":431,"category":261,"publishedAt":436,"isFeatured":8,"isBreaking":8},105775,"گزارش اقتصاد پویا از عدم حمایت صادرکنندگان برتر توسط دولت؛","صادرات در محاصره ابهام‌های ارزی","اقتصاد پویا \u002F سرویس اجتماعی - اختلاف در محاسبه رفع تعهد ارزی، هزینه‌های تحریم و تفاوت نرخ‌های گمرکی، صادرکنندگان را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است؛ فعالان اقتصادی می‌گویند پیش از ارجاع پرونده‌ها به مراجع قضایی، باید…","\u002Fnews\u002F105775\u002Fصادرات-در-محاصره-ابهامهای-ارزی",{"path":432,"ext":267,"width":433,"height":434,"alt":261,"caption":261,"src":435},"2025\u002F06\u002F80838",250,167,"\u002Fmedia\u002F2025\u002F06\u002F80838.jpg","2026-10-17T08:29:06Z",{"id":438,"type":383,"upTitle":439,"title":440,"lead":441,"url":442,"cover":443,"category":261,"publishedAt":444,"isFeatured":8,"isBreaking":8},94584,"گزارش اقتصاد پویا از خطر از دست رفتن بازارهای منطقه ؛","صادرات زیر سایه ضعف نظارت","اقتصاد پویا \u002F سرویس تجارت - صادرات غیرنفتی در شرایطی یکی از مهم‌ترین مسیرهای تأمین ارز، حفظ ظرفیت تولید و توسعه بازارهای خارجی برای اقتصاد ایران محسوب می‌شود که تولیدکنندگان ایرانی برای حضور در بازارهای منطقه با…","\u002Fnews\u002F94584\u002Fصادرات-زیر-سایه-ضعف-نظارت",{"path":432,"ext":267,"width":433,"height":434,"alt":261,"caption":261,"src":435},"2026-09-01T12:01:41Z",{"id":446,"type":383,"upTitle":447,"title":448,"lead":449,"url":450,"cover":451,"category":261,"publishedAt":452,"isFeatured":8,"isBreaking":8},94119,"گزارش اقتصاد پویا از گره اصلی تجارت در اقتصاد ایران؛","جدایی مسیر پول از مسیر کالا","اقتصاد پویا \u002F سرویس تجارت - تجارت خارجی فقط به تولید کالا، پیدا کردن مشتری و عبور محموله از مرزها وابسته نیست. پشت هر معامله صادراتی و وارداتی، شبکه‌ای از پرداخت، تأمین مالی، بیمه، حمل‌ونقل، انتقال ارز و تسویه حساب وجود…","\u002Fnews\u002F94119\u002Fجدایی-مسیر-پول-از-مسیر-کالا",{"path":432,"ext":267,"width":433,"height":434,"alt":261,"caption":261,"src":435},"2026-08-17T10:27:28Z",{"id":454,"type":383,"upTitle":455,"title":456,"lead":457,"url":458,"cover":459,"category":261,"publishedAt":463,"isFeatured":8,"isBreaking":8},93913,"گزارش اقتصاد پویا از اثر توسعه خطوط ریلی بر رونق مناطق آزاد؛","لجستیک کارآمد، کلید توسعه صادرات","اقتصاد پویا \u002F سرویس تجارت - مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان موتورهای محرک تجارت، تولید، صادرات و جذب سرمایه‌گذاری شناخته می‌شوند. این مناطق زمانی می‌توانند نقش واقعی خود را در اقتصاد ایفا…","\u002Fnews\u002F93913\u002Fلجستیک-کارآمد-کلید-توسعه-صادرات",{"path":460,"ext":267,"width":421,"height":461,"alt":261,"caption":261,"src":462},"2022\u002F01\u002F36026",426,"\u002Fmedia\u002F2022\u002F01\u002F36026.jpg","2026-08-09T12:21:55Z",{"id":465,"type":383,"upTitle":466,"title":467,"lead":468,"url":469,"cover":470,"category":261,"publishedAt":475,"isFeatured":8,"isBreaking":8},93831,"گزارش اقتصاد پویا از فرصت طلایی برای تجارت خارجی؛","ماکو؛ پل صادراتی ایران به آفریقا","اقتصاد پویا \u002F سرویس تجارت - در سال‌های اخیر، تغییر موازنه‌های اقتصادی جهان، تشدید رقابت بر سر بازارهای نوظهور و محدودیت دسترسی به برخی بازارهای سنتی، نگاه بسیاری از کشورها را به سمت قاره آفریقا معطوف کرده است. قاره‌ای…","\u002Fnews\u002F93831\u002Fماکو-پل-صادراتی-ایران-به-آفریقا",{"path":471,"ext":267,"width":472,"height":473,"alt":261,"caption":261,"src":474},"2026\u002F07\u002F93079",950,634,"\u002Fmedia\u002F2026\u002F07\u002F93079.jpg","2026-08-03T10:14:01Z",[477],{"name":478,"slug":479,"isDefault":409,"current":480,"days":483,"updatedAt":501},"تهران","tehran",{"temperature":481,"code":380,"humidity":482,"wind":287,"isDay":8},12,61,[484,488,492,495,499],{"date":485,"code":380,"max":486,"min":487},"2026-11-22",20,8,{"date":489,"code":380,"max":490,"min":491},"2026-11-23",22,10,{"date":493,"code":376,"max":490,"min":494},"2026-11-24",9,{"date":496,"code":497,"max":498,"min":487},"2026-11-25",1,21,{"date":500,"code":410,"max":486,"min":287},"2026-11-26","2026-11-22T18:17:07Z",{"name":397,"description":503,"ga4MeasurementId":504,"adsEnabled":409,"jaaarArchiveUrl":505},"سایت خبری و تحلیلی اقتصاد پویا","G-JXE5N6TMHY","https:\u002F\u002Fwww.jaaar.com\u002Fkiosk\u002Farchives\u002FEqtesad_pooya"]