خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اجتماعی - بازار محصولات آرایشی و بهداشتی در شرایطی با یکی از متفاوتترین تناقضهای سالهای اخیر مواجه شده است که برخلاف تصور عمومی، مسئله اصلی این بازار کمبود کالا نیست، بلکه انباشت محصولات در انبارها، کاهش قدرت خرید و افت تقاضای مصرفکننده است. فعالان این صنعت معتقدند حجم کالاهای موجود در انبارهای تولیدکنندگان، واردکنندگان و شبکه عرضه به اندازهای است که حتی اگر جمعیتی بسیار بزرگتر از جمعیت فعلی کشور برای خرید و مصرف این محصولات وارد بازار شوند، همچنان موجودی کافی وجود دارد. این وضعیت نشان میدهد مسئله امروز بازار آرایشی و بهداشتی بیش از آنکه به سمت بحران عرضه حرکت کرده باشد، به سمت بحران تقاضا و دشواری فروش پیش رفته است.

زهرا پیر بداغی / بر اساس اظهارات فعالان این صنعت، میزان کالاهای موجود در انبارها و سطح عرضه به حدی قابل توجه است که از منظر تأمین محصول، نگرانی جدی درباره کمبود وجود ندارد. در واقع، بخش قابل توجهی از ظرفیت اقتصادی این صنعت نه در کمبود مواد و محصول، بلکه در کالاهایی متوقف شده که تولید یا وارد شدهاند اما به دلیل کاهش قدرت خرید خانوارها با سرعت گذشته به فروش نمیرسند. این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که محصولات آرایشی و بهداشتی بخش مهمی از سبد مصرفی خانوار را تشکیل میدهند و طی سالهای گذشته، تنوع کالا، برندها و گروههای مصرفی در این بازار افزایش پیدا کرده است.این تناقض میان وفور کالا و کاهش تقاضا، تصویری متفاوت از وضعیت اقتصادی خانوار ارائه میکند. در شرایطی که موجودی کالا بالاست، اما مشتری برای خرید آن وجود ندارد، مشکل اصلی بازار را باید در سمت تقاضا جستوجو کرد. کاهش قدرت خرید، افزایش هزینههای زندگی و تغییر اولویتهای مصرفی باعث شده خانوارها در بسیاری از موارد خرید محصولات آرایشی و حتی بخشی از کالاهای بهداشتی را به تعویق بیندازند یا به سمت محصولات ارزانتر حرکت کنند. در چنین شرایطی ممکن است کالا در بازار وجود داشته باشد، اما گردش مالی لازم برای تبدیل این کالا به درآمد تولیدکننده و فروشنده ایجاد نشود.
انبارهای پر، ویترینهای کمرونق
یکی از مهمترین پیامدهای کاهش تقاضا، افزایش فشار بر زنجیره تولید و توزیع است. وقتی کالایی تولید یا وارد شده اما با سرعت کافی به فروش نمیرسد، سرمایهای که برای خرید مواد اولیه، تولید، واردات و توزیع صرف شده، برای مدت بیشتری در قالب موجودی انبار باقی میماند. به این ترتیب، بنگاه اقتصادی به جای آنکه سرمایه خود را در چرخه تولید و فروش مجدد به گردش درآورد، بخشی از منابع خود را در موجودی کالا قفلشده میبیند.این وضعیت میتواند برای صنایع آرایشی و بهداشتی اهمیت بیشتری داشته باشد؛ زیرا بخشی از محصولات این بازار دارای تاریخ مصرف و دوره ماندگاری مشخص هستند. هرچه دوره ماندگاری کالا کوتاهتر باشد، فشار ناشی از کاهش سرعت فروش نیز افزایش پیدا میکند و بنگاه ناچار میشود برای جلوگیری از زیان بیشتر، تخفیفهای گستردهتر یا سیاستهای فروش متفاوتی را در پیش بگیرد. بنابراین انباشت کالا تنها یک مسئله حسابداری یا انبارداری نیست، بلکه میتواند مستقیماً بر سودآوری تولیدکننده، واردکننده و فروشنده اثر بگذارد.از سوی دیگر، فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی و کمیسیونهای تخصصی، مشکلات متعددی را در صنایع مختلف دنبال میکنند؛ از تأمین مالی و نوسانات هزینه تولید گرفته تا مسائل مربوط به تجارت خارجی، حملونقل و تأمین مواد اولیه. اما وجود این مشکلات نباید با مفهوم کمبود کالا یکی تلقی شود. ممکن است یک صنعت همزمان با افزایش هزینههای تولید و دشواریهای تجاری مواجه باشد، اما در بازار نهایی همچنان با مازاد موجودی و افت فروش روبهرو شود.این تمایز از آن جهت اهمیت دارد که سیاستگذار اگر مسئله بازار را صرفاً کمبود کالا تصور کند، ممکن است راهحل را در افزایش عرضه جستوجو کند؛ در حالی که در شرایط فعلی، افزایش بیشتر تولید یا واردات بدون توجه به وضعیت تقاضا میتواند به تشدید انباشت کالا منجر شود. آنچه بازار نیاز دارد، بیش از افزایش صرف عرضه، بازگشت قدرت خرید و ایجاد ثبات در فضای کسبوکار است.
هزینه حملونقل؛ حلقه تازه فشار بر قیمت تمامشده
در کنار کاهش تقاضا، صنعت آرایشی و بهداشتی با یک فشار مهم دیگر نیز مواجه است و آن افزایش بهای تمامشده کالاهاست. زنجیره تأمین این صنعت به مجموعهای از مواد اولیه، بستهبندی، تجهیزات، حملونقل و در برخی موارد واردات کالا وابسته است. هر اختلال در یکی از این حلقهها میتواند هزینه نهایی محصول را افزایش دهد.شرایطی که امکان استفاده از مسیرهای اصلی حملونقل دریایی یا برخی کریدورهای تجاری را محدود میکند، بنگاهها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق میدهد. مسیر جایگزین معمولاً به معنای افزایشزمان، هزینه بیمه، هزینه جابهجایی، تغییر مسیرهای ترانزیتی و افزایش ریسک تجاری است. در نتیجه حتی اگر خود کالا یا مواد اولیه با افزایش قیمت قابل توجهی مواجه نشده باشد، هزینه رساندن آن به کارخانه یا بازار میتواند رشد کند.این موضوع در شرایط جنگی یا بحرانهای منطقهای اهمیت بیشتری پیدا میکند. هرگونه نااطمینانی در مسیرهای تجاری، بنگاهها را مجبور میکند هزینه بیشتری برای حفظ جریان تأمین پرداخت کنند. در چنین وضعیتی، تولیدکننده با یک دوراهی دشوار مواجه است؛ اگر افزایش هزینهها را به قیمت نهایی منتقل کند، قدرت خرید مصرفکننده بیش از گذشته کاهش مییابد و تقاضا آسیب میبیند و اگر افزایش هزینه را جذب کند، حاشیه سود کاهش پیدا کرده و ادامه فعالیت دشوارتر میشود.در واقع صنعت در نقطهای قرار گرفته که همزمان از دو طرف تحت فشار است؛ از یک سو هزینههای تولید و تأمین افزایش یافته و از سوی دیگر بازار کشش لازم برای پذیرش قیمتهای بالاتر را ندارد. این همان شرایطی است که میتواند رکود تورمی را در سطح یک صنعت تشدید کند؛ یعنی قیمت تمامشده بالا برود اما حجم فروش افزایش پیدا نکند.برای فعالان بازار، این وضعیت یک پیام روشن دارد: افزایش قیمت به تنهایی راهحل نیست. اگر مصرفکننده توان خرید نداشته باشد، بالا بردن قیمت تنها بخشی از هزینه را جبران میکند و در مقابل، سرعت فروش را کاهش میدهد. به همین دلیل، سیاستهای اقتصادی باید همزمان هزینههای تولید و تجارت را کنترل کرده و برای تقویت تقاضای مؤثر چارهاندیشی کنند.
تابآوری زنجیره تأمین؛ راه عبور از بازار پرریسک
در چنین شرایطی، مفهوم تابآوری زنجیره تأمین بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. صنعت آرایشی و بهداشتی برای عبور از دورههای پرریسک، نیازمند آن است که تنها به یک مسیر حملونقل، یک تأمینکننده، یک بازار خارجی یا یک کانال وارداتی وابسته نباشد. متنوعسازی مسیرهای تأمین، توسعه تولید داخلی مواد اولیه، افزایش ذخایر استراتژیک برخی اقلام، بهبود شبکه توزیع و استفاده از ابزارهای جدید مدیریت موجودی میتواند آسیبپذیری بنگاهها را کاهش دهد.با این حال، تابآوری تنها به معنای افزایش موجودی انبار نیست. اگر موجودی بیش از نیاز بازار باشد، افزایش بیشتر ذخایر میتواند منابع مالی بنگاه را قفل کند. تابآوری واقعی زمانی شکل میگیرد که بنگاه بتواند در برابر شوکهای بیرونی، جریان تولید و عرضه را با سرعت مناسب تنظیم کند و در عین حال، میزان موجودی خود را متناسب با تقاضای واقعی مدیریت کند.از سوی دیگر، برای بازار آرایشی و بهداشتی، احیای تقاضای داخلی اهمیت ویژهای دارد. اگر خانوارها تحت فشار هزینههای ضروری زندگی قرار داشته باشند، طبیعی است که بخشی از کالاهای غیرضروری یا قابل تعویق را از سبد خرید خود حذف کنند. در چنین شرایطی، حتی تبلیغات گسترده یا افزایش تنوع محصولات نیز نمیتواند جای خالی قدرت خرید را پر کند.راهکار اصلی بنابراین باید در مجموعهای از سیاستها جستوجو شود؛ ثبات اقتصادی، کاهش نااطمینانی، تسهیل تجارت، کنترل هزینههای حملونقل، کاهش موانع تأمین مواد اولیه و تقویت قدرت خرید خانوارها. در کنار این موارد، تولیدکنندگان نیز باید با تحلیل دقیقتر رفتار مصرفکننده، حجم تولید و موجودی انبار را با شرایط واقعی بازار هماهنگ کنند.بازار آرایشی و بهداشتی امروز بیش از آنکه با قفسههای خالی مواجه باشد، با انبارهای پر و مشتریان محتاط روبهرو است. این تفاوت، نشانهای مهم از وضعیت تقاضای داخلی و رفتار مصرفکنندگان است. وجود کالا به تنهایی به معنای رونق بازار نیست؛ رونق زمانی اتفاق میافتد که کالا از انبار به دست مصرفکننده برسد، فروش انجام شود، سرمایه به بنگاه بازگردد و چرخه تولید دوباره به حرکت درآید.
از این منظر، ادعای وجود محصول به اندازه مصرف صدها میلیون نفر، فارغ از عدد دقیق آن، یک پیام اقتصادی مهم دارد: مسئله فعلی بازار آرایشی و بهداشتی کمبود نیست، بلکه فاصله میان ظرفیت عرضه و توان تقاضاست. اگر این شکاف ادامه پیدا کند، انباشت کالا میتواند به کاهش تولید، فشار نقدینگی، تخفیفهای اجباری و در نهایت کوچکتر شدن بازار منجر شود. در مقابل، اگر سیاستگذار بتواند همزمان هزینههای زنجیره تأمین را کاهش دهد و شرایط بازگشت قدرت خرید را فراهم کند، موجودی فعلی میتواند به جای تبدیل شدن به بار مالی، به پشتوانهای برای ثبات بازار تبدیل شود.
در نهایت، مسئله صنعت آرایشی و بهداشتی را باید فراتر از یک بازار مصرفی دید. این صنعت بخشی از زنجیره بزرگ تولید، تجارت، اشتغال و توزیع کشور است و هر اختلال در آن میتواند به بخشهای دیگر نیز منتقل شود. امروز نه قفسههای خالی، بلکه انبارهای پر و فروش کم، تصویر اصلی بازار را شکل دادهاند؛ تصویری که نشان میدهد برای عبور از شرایط فعلی، افزایش عرضه به تنهایی کافی نیست و اقتصاد بیش از هر چیز به افزایش تابآوری، کاهش هزینههای مبادله و بازسازی تقاضای مؤثر نیاز دارد.
