انتقال پایتخت؛ تصمیمی سیاسی برای فرار از پاسخگویی
خلاصه خبر
سالهاست که هرگاه بحرانهای مدیریتی و ناکارآمدی دولتها به نقطه جوش میرسد، ناگهان از تریبونهای رسمی زمزمهای آشنا به گوش میرسد: «طرح انتقال پایتخت در دستور کار قرار گرفت». این جمله، برای مردم ایران دیگر نه نشانهی تحول، بلکه نشانهی فرار است؛ فرار از پاسخگویی، از اصلاح ساختار قدرت، از مسئولیتپذیری.

در ظاهر، این طرح به بهانهی ازدحام جمعیت، آلودگی هوا، کمبود منابع و تمرکز اداری مطرح میشود؛ اما در واقع، ریشهاش در ترس سیاستمداران از تمرکز افکار عمومی در پایتخت و فشار پاسخگویی مستقیم نهفته است. تهران، با همه زشتیها و ترافیکش، هنوز جایی است که رسانهها، مردم و نهادهای مدنی میتوانند صدای اعتراض باشند. انتقال پایتخت یعنی انتقال مرکز اعتراض، و این برای سیاستمداری که شفافیت را تهدید میبیند، بهترین سناریو است.
پایتخت جدید، هرکجا که باشد، شهری خواهد بود با حصارهای امنیتی، ساختمانهای تازه و فاصلهای طولانی از مردم واقعی. در چنین طرحی، هدف نه نوسازی کشور، بلکه بازطراحی فاصله میان حاکم و مردم است. همانگونه که بسیاری از پایتختهای «اداری» در جهان سوم ساخته شدند تا حکومت از مردم دورتر شود، نه به آنها نزدیکتر.
سؤال اصلی این نیست که پایتخت باید بماند یا برود، بلکه این است که چرا هر بار که بحران اعتماد بالا میگیرد، سیاستمداران به جای اصلاح، به جابهجایی پناه میبرند؟ انتقال پایتخت نماد نوعی سیاست قدیمی در ایران است: سیاستِ حذف به جای اصلاح. به جای اصلاح نظام اداری، ادارات را میبرند؛ به جای اصلاح روابط دولت و مردم، فاصله را بیشتر میکنند؛ به جای شفافیت، پردهای تازه میکشند و نامش را «توسعه» میگذارند.
در کشوری که هنوز استانداران و فرمانداران با نظر مستقیم پایتخت تعیین میشوند، حرف از انتقال مرکز تصمیمگیری چیزی جز فریب نیست. تمرکز قدرت سیاسی در ایران نه جغرافیایی، بلکه ساختاری است. حتی اگر ساختمانهای وزارتخانهها را به دل کویر منتقل کنند، تا زمانی که تصمیمگیریها در یک دایره بستهی سیاسی صورت میگیرد، هیچ تغییری رخ نخواهد داد.
تهران امروز نه فقط پایتخت اداری، بلکه پایتخت رسانه، اندیشه و اعتراض است. مردمی که در خیابانهای این شهر نفس میکشند، هر روز شاهد تضاد میان وعده و واقعیتاند. شاید به همین دلیل است که برخی تصمیمگیران از تهران میترسند؛ شهری که هر صبح با تیترها و تصاویرش، سیاست را به چالش میکشد.
اگر دولت واقعاً به دنبال تمرکززدایی است، باید قدرت را واگذار کند، نه میزها را جابهجا. باید اختیار به استانها بدهد، نه اینکه وزارتخانهها را به بیابان منتقل کند. انتقال پایتخت بدون انتقال قدرت، فقط جابجایی جغرافیای بیکفایتی است.
پیشنهاد انتقال پایتخت، در باطن، تلاشی است برای ساختن دیواری تازه میان مردم و حاکمان. دیواری که نامش این بار نه «امنیت ملی» است و نه «مدیریت بحران»، بلکه «پایتخت جدید»؛ همان نمایش تکراری که هر دولت برای چند روزی از آن تیتر میسازد تا افکار عمومی را از وضعیت واقعی کشور دور کند.
تهران بیمار است، اما بیماریاش ناشی از تمرکز سیاسی است نه جمعیتی. درمان آن در انتقال جغرافیایی نیست، در جراحی ساختاری نظام تصمیمگیری است. اگر قرار باشد همان ذهنیتهای بسته، همان نهادهای غیرپاسخگو و همان چهرههای فرسوده به شهر دیگری منتقل شوند، چه فرقی میکند نام پایتخت تهران باشد یا هر چیز دیگر؟
در نهایت، باید گفت انتقال پایتخت در ایران نه پروژهای عمرانی، که پروژهای سیاسی است. تلاشی برای پنهان کردن شکستهای مدیریتی در پشت نقشههای شهری. اما مردم خوب میدانند: پایتخت را میتوان منتقل کرد، اما بیکفایتی را نه.
