گزارش اقتصاد پویااز عقبنشینی مصرفکننده از دیجیتال؛
عقب ماندن ایرانیان از دنیـای دیجیتالی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اجتماعی - در سالهای نهچندان دور، خرید تلفن همراه یا یک وسیله الکترونیکی جدید، اگرچه برای همه آسان نبود، اما همچنان در دسترس بخش قابل توجهی از جامعه قرار داشت. امروز اما شرایط بهگونهای تغییر کرده که حتی نگهداری و تعمیر همین کالاها نیز برای بسیاری از خانوارها به یک چالش جدی تبدیل شده است. بازار لوازم الکترونیکی—از موبایل و تبلت گرفته تا لوازم جانبی—در وضعیتی قرار گرفته که میتوان آن را «رکود ناشی از ناتوانی تقاضا» نامید؛ رکودی که نه به دلیل نبود کالا، بلکه بهدلیل کاهش قدرت خرید شکل گرفته است.

مونا ربیعیان / فروشندگان از کاهش شدید مراجعه مشتریان میگویند و تعمیرکاران از افت تقاضا برای خدماتی که تا پیش از این، حداقل راهحل جایگزین خرید محسوب میشد. در بسیاری از موارد، مشتریان حتی از تعمیر دستگاههای معیوب خود صرفنظر میکنند، زیرا هزینه آن با درآمدشان همخوانی ندارد. این وضعیت نشان میدهد که فشار اقتصادی از سطح خرید کالاهای جدید عبور کرده و به مرحلهای رسیده که حتی حفظ داراییهای موجود نیز دشوار شده است.بازار لوازم جانبی—که معمولاً بهعنوان یک بازار انعطافپذیر و وابسته به مصرف روزمره شناخته میشد—نیز از این روند بینصیب نمانده است. کاهش فروش شارژر، هندزفری، قاب و سایر اقلام، نشانهای از افت کلی تقاضا در این بخش است؛ افتی که نشان میدهد مصرفکننده نهتنها از خریدهای بزرگ، بلکه از هزینههای کوچکتر نیز عقبنشینی کرده است. از کالای مصرفی تا کالای لوکس؛ تغییر جایگاه دیجیتال در سبد خانواریکی از مهمترین تحولات در بازار لوازم الکترونیکی، تغییر جایگاه این کالاها در سبد مصرف خانوار است. موبایل، که تا چند سال پیش بهعنوان یک ابزار ضروری برای ارتباط، کار و حتی آموزش شناخته میشد، امروز برای بخشی از جامعه به کالایی نیمهلوکس تبدیل شده است.افزایش قیمتها—که تحت تأثیر نرخ ارز، هزینه واردات و سایر عوامل اقتصادی قرار دارد—باعث شده فاصله میان درآمد و قیمت این کالاها بهطور چشمگیری افزایش یابد. در نتیجه، بسیاری از خانوارها خرید موبایل جدید را به تعویق میاندازند یا بهطور کلی از آن صرفنظر میکنند.این تغییر، پیامدهای متعددی دارد. از یک سو، چرخه نوسازی دستگاهها کند شده و افراد مدت زمان بیشتری از یک دستگاه استفاده میکنند. از سوی دیگر، کیفیت استفاده نیز کاهش مییابد، زیرا دستگاههای قدیمیتر معمولاً با مشکلات فنی بیشتری مواجهاند.در چنین شرایطی، انتظار میرفت بازار تعمیرات رشد کند، اما واقعیت چیز دیگری است. افزایش هزینه قطعات، دستمزد تعمیر و نبود قطعات اصلی، باعث شده حتی تعمیر نیز برای بسیاری از افراد مقرونبهصرفه نباشد.در نتیجه، نوعی «فرسودگی دیجیتال» در حال شکلگیری است؛ وضعیتی که در آن کاربران با دستگاههای قدیمی و معیوب کار میکنند، زیرا امکان جایگزینی یا حتی تعمیر آن را ندارند.
رکود زنجیرهای؛ از فروش موبایل تا بازار لوازم جانبی
رکود در بازار لوازم الکترونیکی، تنها به فروش موبایل محدود نمیشود، بلکه بهصورت زنجیرهای به سایر بخشها نیز سرایت کرده است. فروشندگان لوازم جانبی از کاهش چشمگیر فروش خبر میدهند؛ موضوعی که نشان میدهد حتی هزینههای کوچک نیز برای مصرفکننده قابل چشمپوشی شدهاند.در شرایطی که اولویتهای خانوار به سمت تأمین نیازهای اساسی مانند خوراک و مسکن سوق پیدا کرده، خرید لوازم جانبی بهعنوان یک هزینه قابل حذف در نظر گرفته میشود. این تغییر اولویتها، بهطور مستقیم بر درآمد فعالان این حوزه اثر گذاشته است.از سوی دیگر، کاهش فروش باعث شده برخی کسبوکارهای کوچک در این حوزه با خطر تعطیلی مواجه شوند. مغازههایی که تا پیش از این با فروش روزانه لوازم جانبی یا خدمات تعمیرات فعالیت میکردند، اکنون با کاهش مشتری و افزایش هزینهها روبهرو هستند.این روند، نشاندهنده یک رکود عمیقتر است؛ رکودی که نهتنها بر مصرفکننده، بلکه بر کل زنجیره عرضه تأثیر گذاشته است. از واردکنندگان گرفته تا توزیعکنندگان و خردهفروشان، همه در معرض این کاهش تقاضا قرار دارند. فشار اقتصادی و تغییر رفتار مصرفکننده؛ از خرید تا صرفنظر کاملیکی از مهمترین ویژگیهای شرایط فعلی، تغییر رفتار مصرفکننده است. در گذشته، وقتی قیمتها افزایش مییافت، مصرفکننده به سمت گزینههای ارزانتر یا تعمیر حرکت میکرد. اما امروز، در بسیاری از موارد، حتی این گزینهها نیز در دسترس نیستند.این تغییر رفتار، بهمعنای عقبنشینی کامل از بازار است.مصرفکننده نهتنها خرید را به تعویق میاندازد، بلکه از ورود به بازار نیز خودداری میکند.این وضعیت، نشاندهنده کاهش شدید قدرت خرید و افزایش فشار اقتصادی است.در کنار این موارد، نااطمینانی نسبت به آینده نیز نقش مهمی دراین رفتار دارد. وقتی افراد نمیدانند شرایط اقتصادی چگونه خواهد بود، ترجیح میدهند هزینههای غیرضروری را حذف کنند.در چنین شرایطی، حتی کالاهایی که پیشتر ضروری محسوب میشدند، به فهرست هزینههای قابل حذف اضافه میشوند.
آینده بازار دیجیتال؛ میان ضرورت و ناتوانی
با وجود همه این چالشها، لوازم الکترونیکی همچنان بخشی جداییناپذیر از زندگی مدرن هستند. ارتباطات، آموزش، کار و بسیاری از فعالیتهای روزمره به این ابزارها وابستهاند. بنابراین، حذف کامل آنها از سبد مصرفی ممکن نیست.اما آنچه در حال تغییر است، نحوه دسترسی به این کالاهاست.بازار در حال حرکت به سمتی است که در آن، فاصله میان نیاز و توان خرید افزایش یافته است.این فاصله، اگر کاهش نیابد، میتواند به شکاف دیجیتال در جامعه منجر شود؛ شکافی که در آن بخشی از جامعه به ابزارهای بهروز دسترسی دارد و بخشی دیگر با ابزارهای قدیمی یا ناکارآمد فعالیت میکند.در نهایت، آنچه امروز در بازار لوازم الکترونیکی دیده میشود، تنها یک رکود ساده نیست، بلکه بازتابی از شرایط کلی اقتصاد است. شرایطی که در آن، فشار معیشتی به حدی رسیده که حتی ضروریترین ابزارهای زندگی مدرن نیز از دسترس خارج شدهاند.
