پرش به محتوا
تهران۱۵°
گزارش

بررسی اقتصادپویا از بلای که نوسانات ارز بر بازار می گذارد؛

فروشندگان بدون قیمت خریداران بدون تصمیم

مونا ربیعیان ۷ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۱۳۸۷

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس صنعت- در هفته ها و ماه های اخیر، بسیاری از بازارهای ایران با نوعی رکود، سردرگمی و توقف پنهان روبه رو شدهاند؛ وضعیتی که فعالان اقتصادی از آن با عنوان «تعطیلی غیررسمی بازار» یاد میکنند. مغازهها باز هستند، چراغ پاساژها روشن است و رفتوآمد در خیابانهای تجاری ادامه دارد، اما بخش بزرگی از خرید و فروشها متوقف شده است. فروشندگان قیمت قطعی نمیدهند، خریداران دست نگه داشتهاند و بسیاری از معاملهها به امید ثبات نرخ ارز یا مشخص شدن وضعیت آینده به تعویق افتاده است. در ظاهر، اقتصاد همچنان جریان دارد، اما در واقعیت، بخش مهمی از آن در حالت انتظار و بیتصمیمی فرو رفته است.

فروشندگان بدون قیمت خریداران بدون تصمیم

حسین جلیلی بال / دلیل اصلی این وضعیت را میتوان در نوسانات شدید نرخ ارز، افزایش لحظه ای قیمت کالاها و نبود چشمانداز روشن اقتصادی جستوجو کرد. در شرایطی که قیمت دلار طی مدت کوتاهی بارها تغییر میکند و بازارها هر روز با نرخ تازهای روبهرو میشوند، بسیاری از فعالان اقتصادی دیگر قادر نیستند برای حتی چند روز آینده برنامهریزی کنند. این بیثباتی، نهتنها سرمایهگذاران بزرگ بلکه کسبه خرد، تولیدکنندگان کوچک و مصرفکنندگان عادی را نیز درگیر کرده است.بازارهایی که زمانی بر پایه اعتماد، پیشبینی و گردش طبیعی سرمایه فعالیت میکردند، حالا به فضایی تبدیل شدهاند که در آن همه منتظرند؛ فروشنده منتظر ثبات قیمت، خریدار منتظر کاهش نرخها و تولیدکننده منتظر مشخص شدن هزینههای آینده. نتیجه چنین شرایطی، کاهش شدید معاملات و نوعی فلج تدریجی در بخشهای مختلف اقتصاد است.

اقتصاد معلق میان دلار و بیاعتمادی

اقتصاد ایران در سالهای اخیر بارها با جهش نرخ ارز روبهرو شده، اما تفاوت وضعیت فعلی با دورههای گذشته در عمق نااطمینانی و نبود افق روشن است. بسیاری از فعالان بازار معتقدند مشکل فقط افزایش قیمت دلار نیست، بلکه غیرقابل پیشبینی بودن آینده است. زمانی که نرخ ارز در فاصله چند ساعت تغییر میکند و هیچکس نمیداند هفته بعد چه اتفاقی خواهد افتاد، تصمیمگیری اقتصادی تقریباً غیرممکن میشود.در بازار لوازم خانگی، بسیاری از فروشندگان ترجیح میدهند فعلاً کالای خود را نفروشند، زیرا نمیدانند آیا فردا میتوانند همان کالا را با همان قیمت جایگزین کنند یا نه. در بازار خودرو، نمایشگاهداران از کاهش معاملهها صحبت میکنند و در حوزه مصالح ساختمانی نیز بسیاری از پروژهها با کندی یا توقف مواجه شدهاند. حتی در صنف پوشاک و مواد غذایی که همیشه تقاضای روزانه دارند، فروشندگان از افت خرید و احتیاط شدید مشتریان خبر میدهند.یکی از مهمترین پیامدهای نوسانات ارزی، از بین رفتن مرجع قیمتی است. در شرایط عادی، فعالان اقتصادی میتوانند بر اساس هزینهها، نرخ تورم و شرایط بازار، قیمت تقریبی کالاها را پیشبینی کنند، اما در وضعیت فعلی، بسیاری از قیمتها فقط چند ساعت اعتبار دارند. همین مسئله باعث شده اعتماد میان خریدار و فروشنده نیز آسیب ببیند.در بسیاری از بازارها، جمله «فعلاً قیمت نداریم» به یکی از رایجترین پاسخها تبدیل شده است. برخی فروشندگان حتی از اعلام قیمت در فضای مجازی یا پشت ویترین خودداری میکنند، زیرا احتمال میدهند چند ساعت بعد مجبور به تغییر آن شوند. این وضعیت، نوعی تعلیق دائمی در اقتصاد ایجاد کرده که نه فروشنده را قادر به فعالیت عادی میکند و نه خریدار را به خرید ترغیب میکند.از سوی دیگر، تولیدکنندگان نیز با مشکلات جدی مواجه شدهاند. بسیاری از مواد اولیه و قطعات موردنیاز صنایع وابسته به واردات است و افزایش نرخ ارز مستقیماً هزینه تولید را بالا میبرد. در چنین شرایطی، کارخانهها نمیتوانند قیمت نهایی محصولات خود را دقیق تعیین کنند و همین مسئله باعث کاهش تولید یا توقف برخی خطوط شده است.کارشناسان اقتصادی معتقدند اقتصاد برای حرکت طبیعی، بیش از هر چیز به ثبات و قابلیت پیشبینی نیاز دارد. حتی اگر قیمتها بالا باشد، اما بازار بداند روند آینده چگونه خواهد بود، امکان تصمیمگیری و برنامهریزی وجود دارد. اما وقتی هر روز احتمال تغییر ناگهانی در نرخ ارز، قوانین یا قیمتها مطرح باشد، فعالان اقتصادی ترجیح میدهند سرمایه خود را وارد چرخه تولید و تجارت نکنند.این فضای بیاعتمادی فقط محدود به بازار نیست، بلکه به رفتار مردم عادی نیز سرایت کرده است. بسیاری از خانوادهها خریدهای بزرگ خود را به تعویق انداختهاند. کسانی که قصد خرید خانه، خودرو یا لوازم منزل داشتند، حالا منتظرند تا شاید بازار آرامتر شود. در مقابل، گروهی دیگر تلاش میکنند سرمایه خود را به ارز، طلا یا داراییهای قابل حفظ ارزش تبدیل کنند؛ رفتاری که خود به تشدید التهاب بازار کمک میکند.بازاری که از آینده خبر نداردیکی از مهمترین مشکلات امروز اقتصاد ایران، نبود نقشه راه مشخص است.

فعالان اقتصادی بارها تأکید کردهاند که مشکل فقطگرانی نیست، بلکه نامشخص بودن مسیر آینده است. در بسیاری از کشورها، حتی در شرایط بحران، دولتها تلاش میکنند با ارائه برنامههای شفاف اقتصادی، افق قابل پیشبینی برای بازار ایجاد کنند، اما در ایران، بسیاری از کسبه و تولیدکنندگان معتقدند نمیدانند تصمیمات بعدی چه خواهد بود.این نبود چشمانداز، بازار را وارد مرحلهای از فرسایش روانی کرده است. تاجری که نمیداند شش ماه بعد وضعیت واردات چگونه خواهد بود، تولیدکنندهای که از نرخ آینده مواد اولیه خبر ندارد و مغازهداری که هر روز مجبور به تغییر قیمتهاست، نمیتواند با اطمینان فعالیت کند.در برخی بازارها، این وضعیت به شکل تعطیلیهای مقطعی خود را نشان داده است. برخی فروشگاهها برای جلوگیری از ضرر، فروش را متوقف میکنند تا قیمتها مشخص شود. در بازار عمدهفروشی نیز بسیاری از معاملهها فقط به صورت محدود و کوتاهمدت انجام میشود. حتی برخی کسبه ترجیح میدهند کالاهای خود را در انبار نگه دارند تا شاید در آینده با قیمت بالاتری بفروشند.نتیجه چنین فضایی، کاهش گردش پول در اقتصاد است. وقتی خرید و فروش کم شود، جریان نقدینگی نیز کند میشود و بسیاری از مشاغل کوچک با مشکل درآمد مواجه میشوند. این مسئله بهویژه برای صنوفی که وابسته به فروش روزانه هستند، فشار سنگینی ایجاد کرده است.در کنار مشکلات اقتصادی، فشار روانی ناشی از این شرایط نیز قابل توجه است. بسیاری از فعالان بازار میگویند دیگر توان تصمیمگیری بلندمدت ندارند. آنها هر روز با اخبار جدید درباره نرخ ارز، تحولات سیاسی و تغییر قیمتها مواجه میشوند و همین مسئله باعث فرسودگی ذهنی شده است.در چنین فضایی، حتی مصرفکنندگان نیز رفتار متفاوتی پیدا کردهاند. مردم بیشتر از گذشته قیمتها را مقایسه میکنند، خریدهای غیرضروری را حذف کردهاند و نسبت به آینده محتاطتر شدهاند. کاهش قدرت خرید باعث شده بسیاری از خانوادهها فقط نیازهای ضروری خود را تأمین کنند و همین مسئله رکود بازار را عمیقتر کرده است.از سوی دیگر، بیثباتی اقتصادی باعث شده اعتماد عمومی به آینده کاهش پیدا کند. وقتی افراد احساس کنند ارزش پولشان مدام کاهش مییابد و هزینههای زندگی غیرقابل کنترل شده، طبیعی است که امید به برنامهریزی بلندمدت نیز کمتر شود.

اقتصاد خسته، بازار نگران

تعطیلی پنهان بازار فقط یک مسئله اقتصادی نیست، بلکه نشانهای از وضعیت کلی جامعه است. بازار همیشه یکی از مهمترین شاخصهای وضعیت روانی و اقتصادی کشور بوده و امروز این شاخص، تصویری از نگرانی و بلاتکلیفی را نشان میدهد.در خیابانهای تجاری شهرهای بزرگ، مغازهداران از کاهش مشتریان صحبت میکنند. بسیاری از پاساژها نسبت به سالهای گذشته خلوتتر شدهاند و کسبه میگویند حتی در روزهایی که معمولاً بازار رونق داشت نیز حجم خریدها پایین آمده است.در بازار ارز و طلا نیز التهاب همچنان ادامه دارد. هر تغییر سیاسی یا خبر اقتصادی میتواند قیمتها را جابهجا کند و همین مسئله فضای اقتصاد را بیش از پیش ناپایدار میکند. بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند تا زمانی که ثبات به بازار بازنگردد، نمیتوان انتظار رونق واقعی داشت.برخی کارشناسان هشدار میدهند ادامه این وضعیت میتواند آسیبهای بلندمدتی برای اقتصاد به همراه داشته باشد. کاهش سرمایهگذاری، تعطیلی کسبوکارهای کوچک، افت تولید و افزایش بیکاری، از جمله پیامدهایی است که ممکن است در صورت ادامه رکود و بیثباتی تشدید شود.در همین حال، بخشی از جامعه نیز به سمت فعالیتهای غیرمولد حرکت کرده است. وقتی تولید و تجارت با ریسک بالا همراه باشد، افراد بیشتری ترجیح میدهند سرمایه خود را وارد بازارهای سفتهبازی کنند. این روند، اقتصاد را از مسیر تولید دورتر میکند و به افزایش فاصله طبقاتی دامن میزند.یکی از نکات قابل توجه در شرایط فعلی، عادی شدن بحران در ذهن جامعه است. بسیاری از مردم هر روز با افزایش قیمتها مواجه میشوند و بهتدریج نسبت به شوکهای اقتصادی حساسیت کمتری نشان میدهند. اما این عادیسازی، به معنای حل بحران نیست؛ بلکه نشانهای از فرسودگی اجتماعی است.بازار امروز ایران، بازاری است که بیشتر از هر زمان دیگری به ثبات نیاز دارد. فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و مردم عادی، همگی به دنبال یک نشانه روشن از آینده هستند؛ نشانهای که بتواند دوباره امکان برنامهریزی، تولید و خرید را به اقتصاد بازگرداند.تا زمانی که نرخ ارز با نوسانات شدید همراه باشد، قیمت کالاها هر روز تغییر کند و چشمانداز روشنی برای آینده وجود نداشته باشد، اقتصاد همچنان در وضعیت تعلیق باقی خواهد ماند. مغازههایی که باز هستند اما فروش ندارند، کارخانههایی که تولید را کاهش دادهاند و مردمی که خریدهای خود را به تعویق انداختهاند، همگی بخشی از تصویر اقتصادی امروز ایران هستند.شاید مهمترین بحران فعلی، نه فقط گرانی یا کاهش ارزش پول، بلکه از بین رفتن حس اطمینان باشد. اقتصاد بدون اعتماد، شبیه بازاری است که همه در آن حضور دارند اما هیچکس حاضر به معامله نیست.در نهایت، آنچه امروز در بازارهای ایران دیده میشود، فقط رکود اقتصادی نیست؛ بلکه نوعی انتظار جمعی برای مشخص شدن آینده است. آیندهای که تا روشن نشود، بسیاری از چرخهای اقتصاد همچنان کند، محتاط و نیمهتعطیل باقی خواهند ماند.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.