آموزههای اقتصادی برای مدیران کسبوکار (۳)
خطرناکترین وابستگی در کسبوکار چیست؟
خلاصه خبر
وقتی از ریسکهای اقتصادی صحبت میشود، معمولاً ذهن مدیران به سمت تورم، نرخ ارز، مالیات، تحریم، رکود یا نوسانات بازار میرود. بدون تردید این عوامل بر عملکرد بنگاهها اثرگذار هستند، اما تجربه نشان داده است که بسیاری از شرکتها نه به دلیل این عوامل بیرونی، بلکه به دلیل وابستگی بیش از حد به یک عامل داخلی آسیب میبینند.

در اقتصاد و مدیریت، مفهومی وجود دارد که میتوان آن را «ریسک تمرکز» نامید. ریسکی که زمانی شکل میگیرد که بخش بزرگی از درآمد، فروش، تأمین کالا، منابع مالی یا حتی دانش سازمانی به یک نقطه خاص وابسته شود.بسیاری از کسبوکارها سالها بدون آنکه متوجه باشند، در حال انباشت این نوع ریسک هستند. تا زمانی که شرایط عادی است، مشکلی دیده نمیشود؛ اما به محض وقوع یک شوک، نقاط ضعف آشکار میشوند.فرض کنید ۶۰ یا ۷۰ درصد فروش یک شرکت به یک مشتری وابسته باشد. در ظاهر، این یک موفقیت بزرگ به نظر میرسد. فروش بالا است، ارتباط تجاری برقرار شده و درآمد شرکت قابل قبول است. اما اگر آن مشتری به هر دلیل همکاری خود را کاهش دهد، شرایط مالی او تغییر کند یا تصمیم به تغییر تأمینکننده بگیرد، بخش بزرگی از درآمد شرکت ناگهان در معرض خطر قرار خواهد گرفت.همین موضوع درباره بازارهای صادراتی نیز صادق است. بسیاری از شرکتها در یک بازار خاص به موفقیت میرسند و به تدریج تمام ظرفیت خود را به همان بازار اختصاص میدهند. در کوتاهمدت این تصمیم منطقی به نظر میرسد، اما هرگونه تغییر در مقررات، روابط تجاری، سیاستهای وارداتی یا شرایط اقتصادی آن کشور میتواند فعالیت شرکت را تحت تأثیر قرار دهد.ریسک تمرکز تنها به مشتری یا بازار محدود نمیشود. وابستگی به یک تأمینکننده نیز میتواند خطرناک باشد. در سالهای اخیر، بسیاری از شرکتها در سراسر جهان متوجه شدند که اختلال در زنجیره تأمین چگونه میتواند فعالیت یک بنگاه را مختل کند. زمانی که تنها یک مسیر تأمین وجود داشته باشد، هر اختلال کوچک میتواند به یک بحران عملیاتی تبدیل شود.حتی در حوزه منابع انسانی نیز این موضوع اهمیت دارد. برخی سازمانها به گونهای عمل میکنند که دانش و تجربه کلیدی در اختیار تعداد محدودی از افراد قرار میگیرد. تا زمانی که این افراد در سازمان حضور دارند، مشکلی احساس نمیشود؛ اما خروج یک نیروی کلیدی میتواند بخش مهمی از توان عملیاتی شرکت را با چالش مواجه کند.از نگاه اقتصادی، تمرکز بیش از حد معمولاً در دوران رونق شکل میگیرد. زیرا موفقیت کوتاهمدت باعث میشود مدیران نسبت به ریسکهای پنهان حساسیت کمتری داشته باشند. اما مدیریت حرفهای تنها به بهرهبرداری از فرصتها محدود نمیشود؛ بلکه شامل مدیریت آسیبپذیریها نیز هست.به همین دلیل، یکی از مهمترین وظایف مدیران، شناسایی نقاط تمرکز در کسبوکار است. چه میزان از فروش به چند مشتری محدود وابسته است؟ چه میزان از مواد اولیه از یک منبع تأمین میشود؟ چه تعداد از فرآیندهای کلیدی به افراد خاص وابستهاند؟ پاسخ به این پرسشها میتواند تصویر روشنتری از ریسک واقعی شرکت ارائه دهد.البته تنوعبخشی همیشه ساده نیست. ورود به بازارهای جدید، جذب مشتریان تازه یا توسعه شبکه تأمینکنندگان نیازمند زمان، هزینه و تلاش است. اما هزینه ایجاد این تنوع معمولاً بسیار کمتر از هزینه مواجهه با یک بحران ناشی از تمرکز خواهد بود.یکی از ویژگیهای مشترک شرکتهای پایدار در جهان، توانایی آنها در توزیع ریسک است. آنها تلاش میکنند وابستگی خود را به یک مشتری، یک بازار، یک محصول یا یک منبع تأمین کاهش دهند. این رویکرد شاید در کوتاهمدت سود کمتری ایجاد کند، اما در بلندمدت ثبات بیشتری به همراه خواهد داشت.مدیران معمولاً درباره فرصتهای کسبوکار بسیار فکر میکنند، اما گاهی لازم است از زاویهای دیگر نیز به سازمان خود نگاه کنند و این سؤال را بپرسند:«اگر فردا مهمترین مشتری، تأمینکننده یا نیروی کلیدی ما از دست برود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟»پاسخ به این سؤال، گاهی بیش از هر گزارش مالی دیگری وضعیت واقعی کسبوکار را آشکار میکند.

