آموزههای اقتصادی برای بازرگانان (۱ از ۴)
همیشه یک راه دوم داشته باشید
خلاصه خبر
در بسیاری از کتابهای کلاسیک مدیریت، شرکتها تشویق میشدند که بر فعالیت اصلی خود تمرکز کنند، زنجیره تأمین را بهینه سازند و هزینهها را تا حد امکان کاهش دهند. این توصیهها در اقتصادهای باثبات همچنان معتبر هستند، اما تجربه سالهای اخیر در جهان نشان داده است که در محیطهای پرریسک، تنها بهرهوری تعیینکننده موفقیت نیست.

امروزه در بسیاری از مدارس کسبوکار جهان، مفهوم دیگری بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است؛ «اختیار استراتژیک». به زبان ساده، اختیار استراتژیک به این معناست که شرکت خود را به یک مسیر، یک بازار، یک مشتری یا یک سناریو محدود نکند و همواره گزینههای جایگزین در اختیار داشته باشد.شاید تا چند سال قبل چنین نگاهی برای بسیاری از مدیران هزینه اضافی تلقی میشد. داشتن چند تأمینکننده، چند بازار هدف یا چند مسیر حملونقل ممکن بود از منظر حسابداری به معنای افزایش هزینه باشد. اما تحولات اقتصادی، بحرانهای جهانی، اختلال در زنجیرههای تأمین، تحریمها، تغییرات ناگهانی مقررات و نوسانات شدید بازارها نشان داد که گاهی هزینه نداشتن گزینه جایگزین بسیار بیشتر از هزینه ایجاد آن است.در فضای کسبوکار امروز ایران، این موضوع اهمیت دوچندان دارد. بسیاری از فعالان اقتصادی طی سالهای گذشته تجربه کردهاند که وابستگی بیش از حد به یک مشتری، یک کشور، یک تأمینکننده یا حتی یک روش تأمین ارز تا چه اندازه میتواند خطرناک باشد. ممکن است همه چیز برای مدت طولانی به خوبی پیش برود، اما کافی است یکی از حلقههای زنجیره دچار مشکل شود تا کل کسبوکار تحت تأثیر قرار گیرد.برای مثال، شرکتی را تصور کنید که بخش عمده فروش خود را به یک بازار صادراتی خاص اختصاص داده است. تا زمانی که شرایط عادی است، این تمرکز میتواند سودآور باشد. اما اگر مقررات تغییر کند، محدودیتهای جدید ایجاد شود یا شرایط آن بازار دگرگون شود، شرکت ناگهان بخش بزرگی از درآمد خود را در معرض خطر خواهد دید.همین موضوع درباره تأمینکنندگان نیز صادق است. بسیاری از شرکتها به دلیل قیمت مناسب یا روابط تجاری مطلوب، سالها با یک تأمینکننده کار میکنند. این تصمیم در ظاهر منطقی است، اما اگر به هر دلیل زنجیره تأمین دچار اختلال شود، شرکت با چالشی روبهرو خواهد شد که شاید ماهها زمان برای حل آن نیاز داشته باشد.در ادبیات مدیریت ریسک، این وضعیت را «ریسک تمرکز» مینامند. ریسکی که نه از بیرون، بلکه از میزان وابستگی خود شرکت ایجاد میشود. هرچه تمرکز بیشتر باشد، آسیبپذیری نیز افزایش مییابد.یکی از ویژگیهای شرکتهای موفق در محیطهای پرنوسان این است که بخشی از منابع خود را صرف ایجاد گزینههای جایگزین میکنند. شاید همه این گزینهها هرگز مورد استفاده قرار نگیرند، اما وجود آنها به سازمان قدرت تصمیمگیری میدهد. در واقع، آنچه ارزشمند است تنها استفاده از یک مسیر نیست؛ بلکه داشتن امکان انتخاب میان چند مسیر است.اقتصاددانان و استراتژیستها گاهی از این موضوع با عنوان «ارزش اختیار» یاد میکنند. درست مانند یک بیمه که ممکن است هرگز از آن استفاده نکنیم، اما وجود آن باعث کاهش ریسک میشود، گزینههای جایگزین نیز نوعی بیمه اقتصادی برای کسبوکار محسوب میشوند.در شرایط فعلی، شاید مهمترین دارایی یک بازرگان صرفاً سرمایه مالی یا حجم فروش او نباشد. توانایی تغییر مسیر، دسترسی به گزینههای جایگزین و قابلیت تطبیق با شرایط جدید، به تدریج به یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی تبدیل شده است.به همین دلیل، مدیران و بازرگانان حرفهای بیش از آنکه از خود بپرسند «بهترین مسیر چیست؟» از خود میپرسند:«اگر این مسیر بسته شد، مسیر بعدی کدام است؟»این پرسش ساده، تفاوت میان یک کسبوکار آسیبپذیر و یک کسبوکار مقاوم را مشخص میکند.در دنیای امروز، بسیاری از شرکتها نه به دلیل ضعف در فروش یا تولید، بلکه به دلیل وابستگی بیش از حد به یک سناریو دچار مشکل میشوند. آنها تمام برنامهریزی خود را بر مبنای یک فرض انجام میدهند و زمانی که شرایط تغییر میکند، ابزار کافی برای واکنش در اختیار ندارند.شاید مهمترین درس اقتصادی برای بازرگانان در شرایط کنونی این باشد که آینده متعلق به شرکتهایی نیست که تنها کارآمدتر هستند؛ بلکه متعلق به شرکتهایی است که گزینههای بیشتری برای انتخاب دارند.در اقتصادهای پرریسک، انعطافپذیری یک مزیت نیست؛ یک ضرورت است.
