آموزههای اقتصادی برای بازرگانان (۴ از ۴)
از بحران فقط عبور نکنید؛ از آن یاد بگیرید
خلاصه خبر
بسیاری از فعالان اقتصادی موفقیت را در توانایی عبور از بحران تعریف میکنند. شرکتی که بتواند از رکود، نوسانات ارزی، اختلال در بازارها یا شوکهای اقتصادی جان سالم به در ببرد، معمولاً شرکتی موفق تلقی میشود. اما در سالهای اخیر، در ادبیات مدیریت و اقتصاد مفهومی مطرح شده که یک گام فراتر از تابآوری قرار میگیرد.

این مفهوم «ضدشکنندگی» است.تابآوری به این معناست که یک سیستم در برابر فشارها مقاومت کند و پس از بحران به وضعیت قبلی خود بازگردد. اما ضدشکنندگی به این معناست که سیستم پس از مواجهه با شوک، قویتر، هوشمندتر و کارآمدتر از قبل شود.تفاوت این دو مفهوم در ظاهر کوچک است، اما در عمل میتواند سرنوشت یک کسبوکار را تغییر دهد.در سالهای گذشته، بسیاری از شرکتها با بحرانهای مختلفی روبهرو شدهاند. برخی تنها تلاش کردهاند زنده بمانند و پس از عبور از بحران به شرایط قبلی بازگردند. اما برخی دیگر از همان بحران به عنوان فرصتی برای اصلاح ساختار خود استفاده کردهاند.برای مثال، شرکتی که در نتیجه اختلال در تأمین کالا با مشکل مواجه شده است، ممکن است پس از بحران فقط تأمین قبلی خود را از سر بگیرد. اما یک شرکت ضدشکننده از این تجربه استفاده میکند تا شبکه تأمینکنندگان خود را متنوعتر کند و وابستگی خود را کاهش دهد.یا بازرگانی که در نتیجه تغییرات بازار صادراتی بخشی از فروش خود را از دست داده است، میتواند صرفاً منتظر بازگشت شرایط قبلی بماند. اما رویکرد ضدشکننده آن است که بازارهای جدیدی شناسایی شود تا در آینده وابستگی کمتری به یک مقصد خاص وجود داشته باشد.در فضای اقتصادی ایران، این مفهوم اهمیت ویژهای دارد. واقعیت این است که فعالان اقتصادی طی سالهای اخیر با انواع مختلفی از شوکها مواجه بودهاند؛ از نوسانات نرخ ارز گرفته تا تغییر مقررات، مشکلات زنجیره تأمین، محدودیتهای تجاری و تحولات منطقهای.در چنین محیطی، فرض بازگشت کامل به شرایط گذشته چندان واقعبینانه نیست. آنچه اهمیت دارد، توانایی یادگیری از بحرانها و تبدیل آنها به مزیت رقابتی است.بسیاری از شرکتها پس از هر شوک به دنبال این هستند که شرایط به حالت قبل بازگردد. اما شرکتهای حرفهای سؤال دیگری میپرسند:«این بحران چه چیزی به ما یاد داد؟»پاسخ به این سؤال معمولاً ارزشمندتر از خود بحران است.گاهی یک بحران ضعفهای پنهان شرکت را آشکار میکند. گاهی نشان میدهد که وابستگیها بیش از حد زیاد شدهاند. گاهی مشخص میکند که ساختار مالی شکنندهتر از چیزی است که تصور میشد. و گاهی نیز ثابت میکند که برخی فرضیات مدیریتی دیگر کارایی ندارند.در چنین شرایطی، بحران صرفاً یک تهدید نیست؛ بلکه به یک ابزار یادگیری تبدیل میشود.یکی از ویژگیهای شرکتهای ضدشکننده این است که پس از هر شوک، بخشی از مدل کسبوکار خود را اصلاح میکنند. آنها تلاش میکنند اشتباهات را ثبت کنند، نقاط آسیبپذیر را شناسایی کنند و برای آینده ساختار مقاومتری بسازند.این رویکرد در سطح فردی نیز اهمیت دارد. بسیاری از بازرگانان موفق، مهمترین درسهای حرفهای خود را نه از دورههای رونق، بلکه از دشوارترین سالهای فعالیتشان آموختهاند. زیرا بحرانها معمولاً اطلاعاتی را در اختیار ما قرار میدهند که در شرایط عادی قابل مشاهده نیستند.اقتصادهای پرریسک، محیط مناسبی برای آزمون و خطاهای پرهزینه نیستند. به همین دلیل، توانایی یادگیری سریع و اصلاح مداوم به یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی تبدیل شده است.شاید مهمترین تفاوت میان یک کسبوکار معمولی و یک کسبوکار ضدشکننده در همین نکته باشد؛اولی از بحران عبور میکند.دومی از بحران چیزی میآموزد.و در دنیای امروز، گاهی همین یادگیری مهمترین سرمایه یک شرکت است.
