گزارش اقتصاد پویا از جایگاه ایران و رقابت در بازار انرژی پاک؛
سرمایهگذاری سبز و رشد اقتصادی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی - اقتصاد ایران در دهههای گذشته همواره با نام نفت و گاز شناخته شده است. منابع عظیم هیدروکربوری باعث شده بخش مهمی از درآمدهای کشور، توسعه صنعتی و حتی برنامهریزیهای اقتصادی بر پایه سوختهای فسیلی شکل بگیرد. اما در حالی که جهان به سرعت در حال حرکت به سمت انرژیهای پاک و تجدیدپذیر است، ایران با وجود برخورداری از ظرفیتهای کمنظیر طبیعی، هنوز نتوانسته جایگاه شایستهای در این تحول بزرگ جهانی به دست آورد. بسیاری از کارشناسان معتقدند انرژیهای تجدیدپذیر یکی از مهمترین فرصتهای مغفول اقتصاد ایران به شمار میروند؛ ظرفیتی که میتواند علاوه بر حل بخشی از چالشهای انرژی کشور، به موتور جدیدی برای رشد اقتصادی، اشتغالزایی و جذب سرمایهگذاری تبدیل شود.

حسین قیدر / در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی، افزایش مصرف انرژی، محدودیت منابع آبی و رشد هزینههای تولید برق در بسیاری از کشورها موجب شده سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر به یکی از اولویتهای اصلی دولتها تبدیل شود. انرژی خورشیدی، بادی، زمینگرمایی و زیستتوده اکنون نه تنها به عنوان راهکاری برای حفاظت از محیط زیست، بلکه به عنوان یک صنعت سودآور و درآمدزا شناخته میشوند. طبق برآوردهای بینالمللی، حجم سرمایهگذاری جهانی در بخش انرژیهای پاک سالانه صدها میلیارد دلار است و بسیاری از کشورها بخش مهمی از اشتغال و رشد اقتصادی آینده خود را در این حوزه تعریف کردهاند. ایران نیز از نظر ظرفیتهای طبیعی در میان کشورهای مستعد جهان قرار دارد. وجود بیش از ۳۰۰ روز آفتابی در بسیاری از مناطق کشور، پهنههای وسیع بیابانی، کریدورهای مناسب باد در شرق و شمال کشور و ظرفیتهای قابل توجه در حوزه انرژی زمینگرمایی، مزیتهایی هستند که میتوانند ایران را به یکی از قطبهای تولید انرژی پاک در منطقه تبدیل کنند. با این حال، سهم انرژیهای تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور همچنان محدود است و فاصله قابل توجهی با ظرفیتهای واقعی موجود دارد. کارشناسان بر این باورند که آینده اقتصاد انرژی تنها به نفت و گاز وابسته نخواهد بود. همانگونه که کشورهای پیشرفته از هماکنون برای دوران پسافسیلی برنامهریزی میکنند، ایران نیز باید از فرصت امروز برای ساختن اقتصاد انرژی فردا استفاده کند. انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند یکی از ستونهای اصلی این تحول باشند.
خورشید و باد؛ ثروتی که هنوز به اقتصاد تبدیل نشده است
ایران از نظر تابش خورشیدی در زمره کشورهای ممتاز جهان قرار دارد. بسیاری از استانهای مرکزی، جنوبی و شرقی کشور در طول سال از بیشترین میزان تابش خورشید برخوردار هستند. این ویژگی امکان تولید گسترده برق خورشیدی را فراهم میکند؛ ظرفیتی که در بسیاری از کشورها با شرایط طبیعی ضعیفتر، به یک صنعت بزرگ اقتصادی تبدیل شده است.امروزه نیروگاههای خورشیدی در بسیاری از نقاط جهان نه تنها برق مورد نیاز شهرها و صنایع را تأمین میکنند، بلکه به منبع درآمد و صادرات انرژی نیز تبدیل شدهاند. کاهش هزینه ساخت پنلهای خورشیدی طی سالهای اخیر موجب شده سرمایهگذاری در این بخش از توجیه اقتصادی بالاتری برخوردار شود. ایران نیز میتواند با توسعه نیروگاههای خورشیدی، بخشی از نیاز رو به رشد خود به برق را از منابع پاک تأمین کند.در کنار خورشید، انرژی باد نیز یکی از مزیتهای مهم کشور به شمار میرود. مناطقی مانند سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، گیلان، اردبیل و برخی نقاط شمال غرب ایران دارای ظرفیتهای قابل توجهی برای تولید برق بادی هستند. در برخی از این مناطق، سرعت و پایداری باد به اندازهای است که امکان احداث نیروگاههای بزرگ و رقابتپذیر را فراهم میکند.استفاده گستردهتر از انرژیهای خورشیدی و بادی میتواند وابستگی شبکه برق کشور به سوختهای فسیلی را کاهش دهد. این موضوع علاوه بر صرفهجویی در مصرف گاز و فرآوردههای نفتی، فرصت صادرات بیشتر این منابع را نیز فراهم میکند. در واقع هر واحد برقی که از منابع تجدیدپذیر تولید شود، میتواند بخشی از منابع فسیلی را برای صادرات آزاد کند و درآمدهای ارزی کشور را افزایش دهد.از سوی دیگر، توسعه این بخش میتواند به رونق صنایع مرتبط نیز منجر شود. تولید پنلهای خورشیدی، تجهیزات نیروگاهی، توربینهای بادی و سامانههای ذخیره انرژی ظرفیت ایجاد هزاران فرصت شغلی مستقیم و غیرمستقیم را دارد. این موضوع به ویژه در شرایطی که اقتصاد کشور به دنبال ایجاد اشتغال پایدار است، اهمیت فراوانی پیدا میکند.
سرمایهگذاری و فناوری؛ حلقه مفقوده توسعه انرژیهای پاک
با وجود ظرفیتهای گسترده، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در ایران با چالشهایی نیز روبهرو بوده است. یکی از مهمترین این چالشها، محدودیت سرمایهگذاری است. احداث نیروگاههای خورشیدی و بادی نیازمند منابع مالی قابل توجهی است و جذب سرمایهگذاران داخلی و خارجی نقش مهمی در سرعت توسعه این بخش دارد.بسیاری از کارشناسان معتقدند در صورت بهبود فضای کسبوکار و گسترش همکاریهای اقتصادی بینالمللی، انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند به یکی از جذابترین حوزههای سرمایهگذاری در کشور تبدیل شوند. شرکتهای بینالمللی فعال در حوزه انرژی پاک همواره به دنبال بازارهای جدید و مناطق دارای ظرفیت طبیعی بالا هستند و ایران میتواند یکی از این مقاصد باشد.علاوه بر سرمایه، انتقال فناوری نیز اهمیت ویژهای دارد. صنعت انرژیهای تجدیدپذیر در جهان با سرعت زیادی در حال پیشرفت است و فناوریهای جدید موجب افزایش بهرهوری و کاهش هزینهها شدهاند. دسترسی به این فناوریها میتواند روند توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر در ایران را تسریع کند.در کنار این موضوع، حمایتهای سیاستی نیز نقش تعیینکنندهای دارند. تعیین تعرفههای مناسب خرید برق، ارائه مشوقهای سرمایهگذاری، تسهیل فرآیندهای اداری و حمایت از تولیدکنندگان داخلی تجهیزات از جمله اقداماتی هستند که میتوانند انگیزه سرمایهگذاری در این بخش را افزایش دهند.همچنین توسعه نیروگاههای کوچک خورشیدی در منازل، واحدهای تجاری و صنایع میتواند مشارکت عمومی در تولید انرژی را افزایش دهد. در بسیاری از کشورها، شهروندان علاوه بر مصرفکننده، به تولیدکننده برق نیز تبدیل شدهاند و از فروش انرژی مازاد خود درآمد کسب میکنند. چنین الگویی میتواند در ایران نیز گسترش یابد و به توسعه اقتصاد انرژی پاک کمک کند.
انرژیهای تجدیدپذیر؛ موتور رشد اقتصاد آینده
جهان در حال ورود به عصر جدیدی از اقتصاد انرژی است؛ عصری که در آن نقش منابع پاک هر سال پررنگتر میشود. بسیاری از کشورها اهداف بلندپروازانهای برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر تعیین کردهاند. در چنین شرایطی، کشورهایی که زودتر وارد این مسیر شوند، از مزایای اقتصادی بیشتری بهرهمند خواهند شد.برای ایران، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تنها یک انتخاب زیستمحیطی نیست؛ بلکه یک ضرورت اقتصادی است. رشد مصرف برق، فشار بر شبکه انرژی، محدودیت منابع آبی و نیاز به تنوعبخشی به اقتصاد، همگی ضرورت توجه بیشتر به این حوزه را نشان میدهند.انرژیهای پاک میتوانند به کاهش هزینههای تولید برق، افزایش امنیت انرژی، توسعه مناطق محروم و ایجاد فرصتهای جدید اقتصادی کمک کنند. بسیاری از پروژههای خورشیدی و بادی در مناطق کمبرخوردار اجرا میشوند و میتوانند زمینه اشتغال و توسعه محلی را فراهم کنند.از سوی دیگر، حضور فعال در صنعت انرژیهای تجدیدپذیر میتواند جایگاه ایران را در بازارهای منطقهای انرژی تقویت کند. صادرات برق پاک، همکاریهای فناورانه و مشارکت در پروژههای بینالمللی از جمله فرصتهایی هستند که در آینده اهمیت بیشتری خواهند یافت.در نهایت، انرژیهای تجدیدپذیر را باید یکی از بزرگترین فرصتهای اقتصادی قرن بیستویکم دانست؛ فرصتی که ایران با توجه به ظرفیتهای طبیعی خود میتواند سهم قابل توجهی از آن را به دست آورد. بهرهبرداری از این ظرفیت نیازمند نگاه بلندمدت، سرمایهگذاری هدفمند و سیاستگذاری پایدار است. اگر این الزامات فراهم شود، انرژیهای تجدیدپذیر میتوانند از یک فرصت مغفول به یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی کشور تبدیل شوند؛ پیشرانی که علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمد، آیندهای پایدارتر برای اقتصاد و محیط زیست ایران رقم خواهد زد.

