گزارش اقتصاد پویا از افزایش قیمت خودرو با توجه به تفاهم ایران و آمریکا؛
لج بازی خودروسازان بر خلاف انتظار بازار
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس صنعت- در شرایطی که امضای تفاهم میان ایران و آمریکا فضای جدیدی را در اقتصاد کشور ایجاد کرده و بسیاری از فعالان اقتصادی از احتمال کاهش هزینههای مبادلاتی، افزایش دسترسی به قطعات و مواد اولیه و همچنین گشایش در تجارت خارجی سخن میگویند، بازار خودرو مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. برخلاف انتظار عمومی که تصور میکرد توافقهای سیاسی و کاهش ریسکهای اقتصادی باید به تعدیل قیمتها در صنعت خودرو منجر شود، برخی خودروسازان داخلی نهتنها نشانهای از کاهش قیمت بروز ندادهاند، بلکه زمزمههای افزایش مجدد قیمت محصولات نیز در بازار شنیده میشود.

حسین جلیلی بال / این وضعیت بار دیگر بحث قدیمی انحصار در صنعت خودرو و ضرورت ایجاد رقابت واقعی را به صدر مباحث اقتصادی کشور بازگردانده است. کارشناسان معتقدند زمانی که یک صنعت برای سالها در فضای محدود رقابتی فعالیت کند، تغییر شرایط سیاسی و اقتصادی لزوماً به کاهش قیمت یا افزایش کیفیت منجر نمیشود. در چنین بازاری تولیدکنندگان بزرگ به دلیل سهم بالای خود از بازار، قدرت تعیین قیمت بیشتری دارند و فشار رقابتی کمتری را احساس میکنند.در هفتههای اخیر بسیاری از خریداران خودرو انتظار داشتند با انتشار اخبار مربوط به گشایشهای سیاسی و اقتصادی، قیمت خودروهای داخلی و حتی خودروهای مونتاژی روند نزولی پیدا کند. این انتظار بر پایه این فرض شکل گرفته بود که کاهش هزینه واردات قطعات، تسهیل نقل و انتقالات مالی و احتمال ورود سرمایه و فناوری جدید به کشور باید هزینه تولید را کاهش دهد. با این حال، روند بازار نشان داد که فاصله قابل توجهی میان انتظارات مصرفکنندگان و رفتار تولیدکنندگان وجود دارد.فعالان بازار خودرو میگویند بخشی از افزایش قیمتها به سیاستهای قیمتگذاری شرکتها و بخشی دیگر به نگرانی از آینده بازار مربوط میشود. برخی تولیدکنندگان معتقدند هزینههای انباشته سالهای گذشته، افزایش دستمزدها، هزینههای مالی و بدهیهای سنگین همچنان بر ساختار اقتصادی آنها فشار وارد میکند. اما منتقدان این دیدگاه میگویند در شرایطی که احتمال کاهش هزینههای تولید وجود دارد، افزایش قیمتها بیشتر به دلیل نبود رقابت واقعی در بازار رخ میدهد.
خودروسازان در برابر انتظارات بازار
خودروسازان در برابر انتظارات بازاربازار خودرو در ایران سالهاست با انتقادهای گستردهای درباره کیفیت، قیمت و خدمات پس از فروش روبهرو است. بسیاری از مصرفکنندگان معتقدند قیمت خودروهای داخلی تناسبی با سطح فناوری، کیفیت ساخت و امکانات آنها ندارد. در مقابل، خودروسازان بارها اعلام کردهاند که قیمتگذاری دستوری، افزایش هزینههای تولید و محدودیتهای بینالمللی عامل اصلی مشکلات این صنعت بوده است.اکنون که چشمانداز کاهش محدودیتهای خارجی مطرح شده، انتظار عمومی این است که بخشی از این مشکلات نیز برطرف شود. اما واکنش برخی شرکتهای خودروساز به گونهای بوده که این تصور را ایجاد کرده است که آنها تمایل چندانی به کاهش قیمتها ندارند. همین موضوع باعث شده انتقادها نسبت به رفتار انحصاری در صنعت خودرو افزایش پیدا کند.کارشناسان اقتصادی معتقدند یکی از مهمترین ویژگیهای بازار رقابتی این است که تولیدکننده برای حفظ سهم بازار ناچار به کاهش هزینهها، بهبود کیفیت و تعدیل قیمتها میشود. اما زمانی که تعداد محدودی شرکت بخش عمده بازار را در اختیار داشته باشند، انگیزه برای چنین اصلاحاتی کاهش پیدا میکند.بسیاری از تحلیلگران میگویند اگر تفاهم ایران و آمریکا به کاهش هزینههای تأمین قطعات، دسترسی آسانتر به فناوری و همکاری با شرکتهای بینالمللی منجر شود، انتظار افزایش قیمتها از سوی مصرفکنندگان قابل پذیرش نیست. آنها معتقدند هرگونه گشایش اقتصادی باید در نهایت به نفع خریداران و مصرفکنندگان تمام شود، نه اینکه صرفاً حاشیه سود تولیدکنندگان را افزایش دهد.از سوی دیگر، برخی فعالان صنعت خودرو هشدار میدهند که نباید انتظار داشت آثار توافقهای سیاسی به سرعت در قیمتها نمایان شود. به گفته آنها، بخش زیادی از هزینههای تولید همچنان تحت تأثیر عوامل داخلی قرار دارد و اصلاح ساختار مالی شرکتها نیازمند زمان است. با این حال، حتی این گروه نیز تأکید میکنند که ادامه روند افزایش قیمت در فضای جدید اقتصادی میتواند اعتماد عمومی به صنعت خودرو را بیش از پیش کاهش دهد.
واردات خودرو؛ راهکار مهار قیمتها و پایان انحصار
در میان تمامی راهکارهای مطرحشده برای اصلاح بازار خودرو، واردات خودرو بیش از هر گزینه دیگری مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است. بسیاری از اقتصاددانان معتقدند ورود خودروهای خارجی به بازار میتواند مهمترین ابزار برای شکستن انحصار و ایجاد رقابت واقعی باشد.تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که رقابت، مؤثرترین عامل برای کنترل قیمت و ارتقای کیفیت محصولات است. زمانی که مصرفکننده حق انتخاب بیشتری داشته باشد، تولیدکننده داخلی نیز ناچار میشود استانداردهای خود را ارتقا دهد. در غیر این صورت، بخشی از مشتریان به سمت محصولات رقیب حرکت خواهند کرد.در سالهای گذشته محدودیتهای وارداتی باعث شد بازار خودرو تا حد زیادی در اختیار تولیدکنندگان داخلی و برخی مونتاژکاران قرار گیرد. نتیجه این وضعیت افزایش فاصله میان قیمت و کیفیت خودروها و کاهش قدرت انتخاب مصرفکنندگان بود. اکنون با احتمال گشایش در روابط خارجی و تسهیل مبادلات تجاری، بسیاری از کارشناسان معتقدند بهترین زمان برای بازنگری در سیاستهای وارداتی فرا رسیده است.واردات هدفمند خودرو میتواند چند اثر همزمان بر بازار داشته باشد. نخست اینکه فشار روانی ناشی از انحصار را کاهش میدهد. دوم اینکه قیمت خودروهای داخلی را در معرض مقایسه مستقیم با محصولات خارجی قرار میدهد. سوم اینکه خودروسازان را مجبور میکند برای حفظ مشتریان خود به سمت ارتقای کیفیت و کاهش هزینهها حرکت کنند.البته برخی مخالفان واردات گسترده خودرو معتقدند این سیاست میتواند به خروج ارز از کشور منجر شود. اما موافقان پاسخ میدهند که هزینههای اقتصادی ناشی از انحصار، کیفیت پایین و قیمتهای غیررقابتی در بلندمدت بسیار بیشتر از هزینه واردات کنترلشده خواهد بود.
آینده بازار خودرو در دوران جدید اقتصادی
امضای تفاهم میان ایران و آمریکا میتواند آغازگر دورهای تازه برای صنعت خودرو باشد؛ دورهای که در آن امکان همکاری با شرکتهای بینالمللی، انتقال فناوری، جذب سرمایه و نوسازی خطوط تولید فراهم شود. اما تحقق این فرصتها نیازمند اصلاحات جدی در ساختار بازار خودرو است.کارشناسان معتقدند اگر فضای جدید اقتصادی صرفاً به افزایش سود شرکتهای موجود منجر شود و مصرفکنندگان از مزایای آن بهرهمند نشوند، اهداف اصلی گشایش اقتصادی محقق نخواهد شد. در مقابل، اگر سیاستگذاران بتوانند از این فرصت برای افزایش رقابت، تسهیل واردات، ارتقای استانداردها و حمایت از حقوق مصرفکنندگان استفاده کنند، بازار خودرو میتواند به یکی از نمونههای موفق اصلاحات اقتصادی تبدیل شود.خریداران خودرو اکنون بیش از هر زمان دیگری انتظار دارند آثار مثبت تحولات سیاسی و اقتصادی را در بازار مشاهده کنند. آنها میخواهند قیمتها منطقیتر شود، کیفیت محصولات افزایش یابد و حق انتخاب بیشتری داشته باشند. در چنین شرایطی، ادامه افزایش قیمتها از سوی برخی خودروسازان نهتنها با انتقاد عمومی مواجه خواهد شد، بلکه میتواند ضرورت اصلاحات ساختاری در این صنعت را پررنگتر کند.واقعیت این است که آینده صنعت خودرو دیگر تنها به تولید وابسته نیست، بلکه به میزان رقابتپذیری آن گره خورده است. بازاری که سالها با محدودیت رقابت مواجه بوده، اکنون در آستانه یک آزمون مهم قرار دارد. اگر فضای جدید اقتصادی به سمت باز شدن بازار و افزایش رقابت حرکت کند، مصرفکنندگان برنده اصلی خواهند بود. اما اگر انحصار همچنان ادامه یابد، حتی گشایشهای سیاسی و اقتصادی نیز نمیتواند مشکل مزمن قیمتهای بالا و نارضایتی عمومی را به طور کامل حل کند.

