گزارش اقتصاد پویا از فرصت تازه ایران برای جبران عقبماندگی؛
پایان عقبماندگی در رقابت انرژی منطقه
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی - میادین مشترک نفت و گاز همواره یکی از مهمترین داراییهای راهبردی کشورهای دارای منابع هیدروکربوری محسوب میشوند. این میادین که در مرزهای جغرافیایی دو یا چند کشور قرار دارند، به دلیل ماهیت مشترک مخازن زیرزمینی از حساسیت ویژهای برخوردارند؛ زیرا هر میزان برداشت از یک سوی مرز میتواند بر میزان ذخایر قابل استحصال در سوی دیگر تأثیر بگذارد. از این رو توسعه سریع، هدفمند و مبتنی بر فناوری این میادین همواره یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری انرژی کشورها بوده است.

حسین قیدر / ایران نیز با برخورداری از دهها میدان مشترک نفتی و گازی با کشورهای همسایه، یکی از مهمترین بازیگران این حوزه در منطقه خاورمیانه به شمار میرود. با این حال، طی سالهای گذشته تحریمهای اقتصادی و محدودیتهای مالی و فناورانه موجب شد روند توسعه برخی از این میادین با کندی مواجه شود؛ موضوعی که در برخی موارد فاصله برداشت ایران و کشورهای همسایه را افزایش داد. اکنون در شرایطی که احتمال کاهش یا رفع بخشی از تحریمها بیش از گذشته مطرح شده است، توسعه میادین مشترک بار دیگر به عنوان یکی از مهمترین فرصتهای پیش روی صنعت نفت و گاز ایران مورد توجه قرار گرفته است.
میادین مشترک؛ ثروتی که زمان در آن تعیینکننده است
برخلاف بسیاری از پروژههای نفتی که توسعه آنها میتواند با تأخیرهای طولانی همراه باشد، در میادین مشترک عامل زمان اهمیت فوقالعادهای دارد. هر روز تأخیر در سرمایهگذاری و توسعه این میادین ممکن است به معنای افزایش برداشت طرف مقابل و کاهش سهم قابل استحصال کشور از مخزن مشترک باشد.ایران با کشورهایی مانند عراق، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، ترکمنستان و عمان دارای میادین مشترک نفتی و گازی متعددی است. برخی از بزرگترین ذخایر انرژی منطقه در همین میادین قرار گرفتهاند و نقش مهمی در تأمین درآمدهای ارزی و امنیت انرژی کشور ایفا میکنند.در سالهای اخیر اگرچه پروژههای مهمی در برخی از این میادین به بهرهبرداری رسیدهاند، اما محدودیتهای ناشی از تحریمها مانع از دستیابی کامل به ظرفیتهای موجود شده است. دسترسی محدود به منابع مالی خارجی، دشواری انتقال فناوری، محدودیت همکاری با شرکتهای بینالمللی و افزایش هزینههای تأمین تجهیزات از جمله چالشهایی بوده که روند توسعه این میادین را تحت تأثیر قرار داده است.در چنین شرایطی رفع یا کاهش تحریمها میتواند شرایطی فراهم کند که پروژههای نیمهتمام با سرعت بیشتری تکمیل شوند و طرحهای جدید توسعهای نیز وارد مرحله اجرا شوند. این موضوع نه تنها به افزایش تولید نفت و گاز منجر خواهد شد بلکه میتواند از هدررفت فرصتهای اقتصادی ناشی از برداشت بیشتر کشورهای همسایه جلوگیری کند.
ورود سرمایه و فناوری؛ حلقه مفقوده توسعه شتابان
صنعت نفت و گاز در جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به فناوریهای پیشرفته وابسته است. بهرهبرداری از مخازن پیچیده، افزایش ضریب بازیافت، حفاری در اعماق زیاد، مدیریت هوشمند مخازن و استفاده از تجهیزات مدرن نیازمند سرمایهگذاریهای گسترده و فناوریهای روزآمد است.یکی از مهمترین پیامدهای رفع تحریمها میتواند بازگشت سرمایهگذاران خارجی و شرکتهای بزرگ انرژی به پروژههای نفت و گاز ایران باشد. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که حضور شرکتهای بینالمللی علاوه بر تأمین منابع مالی، امکان انتقال دانش فنی و فناوریهای پیشرفته را نیز فراهم میکند.بسیاری از میادین مشترک ایران برای دستیابی به حداکثر ظرفیت تولید نیازمند تجهیزات پیچیده حفاری، سامانههای پیشرفته بهرهبرداری و فناوریهای نوین مدیریت مخزن هستند. رفع محدودیتهای بینالمللی میتواند مسیر دسترسی به این فناوریها را هموار کند و زمینه افزایش بهرهوری در پروژههای توسعهای را فراهم آورد.همچنین دسترسی آسانتر به بازارهای مالی جهانی میتواند تأمین مالی طرحهای بزرگ نفتی و گازی را تسهیل کند. توسعه میادین مشترک معمولاً نیازمند سرمایهگذاریهای چند میلیارد دلاری است و تأمین چنین منابعی بدون ارتباط گسترده با شبکههای مالی بینالمللی دشوار خواهد بود.از سوی دیگر، حضور شرکتهای معتبر جهانی میتواند به افزایش رقابت، ارتقای استانداردهای فنی و تسریع اجرای پروژهها کمک کند. این مسئله به ویژه در میادینی که رقابت برداشت میان ایران و کشورهای همسایه وجود دارد، اهمیت بیشتری پیدا میکند. تأثیر توسعه میادین مشترک بر اقتصاد و جایگاه انرژی ایرانتوسعه گسترده میادین مشترک تنها یک پروژه صنعتی نیست، بلکه میتواند به موتور محرک رشد اقتصادی کشور تبدیل شود. افزایش تولید نفت و گاز به معنای افزایش صادرات، رشد درآمدهای ارزی و تقویت توان مالی دولت خواهد بود. این منابع میتواننددر توسعه زیرساختها، سرمایهگذاریهای تولیدی و اجرای طرحهای ملی مورد استفاده قرار گیرند.علاوه بر این، اجرای پروژههای بزرگ نفت و گاز فرصتهای گستردهای برای اشتغالزایی ایجاد میکند. از فعالیتهای مهندسی و حفاری گرفته تا ساخت تجهیزات، حملونقل، خدمات فنی و صنایع پاییندستی، همه از رونق پروژههای توسعهای بهرهمند خواهند شد. در نتیجه توسعه میادین مشترک میتواند به شکل مستقیم و غیرمستقیم هزاران فرصت شغلی جدید ایجاد کند.در سطح منطقهای نیز افزایش تولید از میادین مشترک میتواند جایگاه ایران را در بازار انرژی تقویت کند. جهان همچنان در دوره گذار انرژی قرار دارد و اگرچه منابع تجدیدپذیر در حال گسترش هستند، اما نفت و گاز در دهههای آینده همچنان نقش مهمی در تأمین انرژی جهانی خواهند داشت. از این رو کشورهایی که بتوانند ظرفیت تولید خود را افزایش دهند، از مزیتهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی بیشتری برخوردار خواهند شد.همچنین توسعه میادین مشترک میتواند به افزایش امنیت انرژی داخلی کمک کند. رشد تولید گاز طبیعی، تأمین پایدار خوراک صنایع، نیروگاهها و بخش خانگی را تسهیل میکند و از فشارهای احتمالی در دورههای اوج مصرف میکاهد. در بخش نفت نیز افزایش ظرفیت تولید و صادرات، قدرت مانور اقتصادی کشور را افزایش خواهد داد.کارشناسان انرژی معتقدند فرصت ناشی از کاهش یا رفع تحریمها نباید صرفاً به عنوان یک گشایش کوتاهمدت تلقی شود، بلکه باید به عنوان بستری برای اجرای یک برنامه بلندمدت توسعهای مورد استفاده قرار گیرد. سرعت عمل در جذب سرمایه، تکمیل پروژههای نیمهتمام، بهرهگیری از فناوریهای نوین و تدوین سیاستهای پایدار میتواند تعیین کند که ایران تا چه اندازه از فرصت ایجادشده برای توسعه میادین مشترک بهره خواهد برد.در مجموع، رفع تحریمها میتواند فصل تازهای در توسعه میادین مشترک نفت و گاز ایران رقم بزند. افزایش دسترسی به سرمایه، فناوری و بازارهای جهانی این امکان را فراهم میکند که پروژههای راهبردی با شتاب بیشتری اجرا شوند و سهم ایران از ذخایر مشترک حفظ و تقویت شود. در شرایطی که رقابت بر سر منابع انرژی همچنان یکی از مهمترین محورهای اقتصاد جهانی است، توسعه میادین مشترک میتواند به یکی از مهمترین دستاوردهای اقتصادی و راهبردی کشور در دوران پساتحریم تبدیل شود؛ دستاوردی که آثار آن نه تنها در صنعت انرژی، بلکه در کل اقتصاد ملی قابل مشاهده خواهد بود.
