گزارش اقتصاد پویا از لزوم نگاه ملی برای شکوفایی چابهار؛
توسعه ملی با محوریت بندر اقیانوسی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس تجارت - چابهار دیگر تنها نام یک بندر در جنوب شرقی ایران نیست؛ این منطقه در سالهای اخیر به یکی از مهمترین محورهای توسعه اقتصادی، ترانزیتی و ژئوپلیتیکی کشور تبدیل شده است. موقعیت منحصربهفرد این بندر در کرانه دریای عمان، دسترسی مستقیم به آبهای آزاد و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای بینالمللی حملونقل، ظرفیتهایی را در اختیار ایران قرار داده که کمتر نقطهای از کشور از آن برخوردار است. با این حال، تحقق کامل این ظرفیتها مستلزم نگاهی فراتر از توسعه محلی است. بسیاری از کارشناسان معتقدند چابهار باید با رویکردی ملی دیده شود؛ رویکردی که در آن تخصیص اعتبارات، سرمایهگذاری در زیرساختها و برنامهریزیهای توسعهای متناسب با جایگاه راهبردی این منطقه انجام گیرد.

رضا قیدر / در سالهای گذشته پروژههای متعددی در حوزه توسعه بندری، راهسازی، شبکه ریلی، زیرساختهای شهری، تأمین آب، برق و خدمات عمومی در چابهار آغاز شده است، اما سرعت اجرای برخی از این طرحها به دلیل محدودیت منابع مالی با انتظارات فاصله دارد. در شرایطی که بسیاری از کشورهای منطقه با سرمایهگذاریهای کلان در بنادر و کریدورهای ترانزیتی در حال افزایش سهم خود از تجارت بینالمللی هستند، تسریع روند توسعه چابهار میتواند جایگاه ایران را در معادلات اقتصادی منطقه بیش از گذشته تقویت کند.اهمیت چابهار تنها به حوزه تجارت دریایی محدود نمیشود. این منطقه میتواند به یکی از مهمترین قطبهای صنعتی، لجستیکی، گردشگری، شیلات، صنایع معدنی و صادراتی کشور تبدیل شود. چنین ظرفیتی به معنای ایجاد هزاران فرصت شغلی، افزایش درآمدهای ارزی، رونق تولید، توسعه صادرات غیرنفتی و کاهش تمرکز اقتصادی در سایر مناطق کشور است. از همین رو، کارشناسان بر این باورند که اعتبارات تخصیصیافته به پروژههای چابهار باید با نقش ملی و فراملی این منطقه همخوانی داشته باشد.توسعه متوازن این بندر همچنین میتواند به کاهش شکافهای توسعهای در جنوب شرق کشور کمک کند. ارتقای زیرساختهای آموزشی، بهداشتی، خدماتی، حملونقل و شهری، علاوه بر بهبود کیفیت زندگی ساکنان، زمینه را برای جذب سرمایهگذاران و افزایش فعالیتهای اقتصادی فراهم خواهد کرد. تجربه بسیاری از مناطق آزاد و بنادر موفق جهان نشان میدهد که توسعه اقتصادی پایدار بدون سرمایهگذاری مستمر در زیرساختهای عمومی امکانپذیر نیست.
چابهار؛ پیشران اقتصاد دریامحور و تجارت منطقهای
در سالهای اخیر توجه به اقتصاد دریامحور به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری اقتصادی کشور تبدیل شده است. در این میان، چابهار به دلیل موقعیت جغرافیایی ممتاز خود، جایگاهی ویژه در تحقق این راهبرد دارد. این بندر تنها بندر اقیانوسی ایران است که امکان دسترسی مستقیم به آبهای آزاد را فراهم میکند و همین ویژگی، آن را به دروازهای مهم برای توسعه تجارت خارجی و اتصال ایران به بازارهای بینالمللی تبدیل کرده است.گسترش فعالیتهای بندری و افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری کالا میتواند سهم ایران را از بازار ترانزیت منطقه افزایش دهد. کشورهای آسیای میانه، افغانستان و حتی برخی کشورهای همسایه برای دسترسی به آبهای آزاد، ظرفیتهای چابهار را به عنوان یکی از مسیرهای مهم تجاری مورد توجه قرار دادهاند. از سوی دیگر، تکمیل زنجیره حملونقل شامل راهآهن، بزرگراهها، مراکز لجستیکی و پایانههای بار، نقش این بندر را در کریدورهای منطقهای تقویت خواهد کرد.کارشناسان اقتصادی معتقدند سرمایهگذاری در چابهار صرفاً هزینهکرد عمرانی نیست، بلکه نوعی سرمایهگذاری برای آینده اقتصاد کشور محسوب میشود. هر میزان توسعه در این منطقه میتواند به افزایش صادرات، کاهش هزینههای حملونقل، جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی و رونق صنایع وابسته منجر شود.از سوی دیگر، توسعه صنایع پاییندستی، شهرکهای صنعتی، صنایع فرآوری مواد معدنی، صنایع شیلات و صنایع وابسته به حملونقل دریایی میتواند ارزش افزوده قابل توجهی برای اقتصاد کشور ایجاد کند. این موضوع زمانی محقق خواهد شد که زیرساختهای لازم همزمان با نیازهای سرمایهگذاران توسعه یابد و پروژههای نیمهتمام با سرعت بیشتری تکمیل شوند.همچنین توسعه خدمات بندری و لجستیکی، ایجاد مراکز توزیع کالا، انبارهای مدرن و مناطق پشتیبانی میتواند جایگاه چابهار را در زنجیره تأمین منطقهای ارتقا دهد. در اقتصاد امروز، رقابت میان بنادر تنها به ظرفیت اسکلهها محدود نیست، بلکه کیفیت خدمات، سرعت تخلیه و بارگیری، دسترسی ریلی و جادهای و زیرساختهای دیجیتال نیز نقش تعیینکنندهای در جذب سرمایه و تجارت دارند.
سرمایهگذاری زیرساختی؛ پیشنیاز جهش توسعه
یکی از مهمترین چالشهای توسعه چابهار، نیاز گسترده به تکمیل زیرساختهای اساسی است. هرچند طی سالهای اخیر پروژههای قابل توجهی اجرا شده، اما هنوز بخش مهمی از ظرفیتهای این منطقه به دلیل کمبود زیرساختها فعال نشده است. توسعه شبکه حملونقل، تکمیل خطوط ریلی، ارتقای جادههای ارتباطی، افزایش ظرفیت تأمین آب و برق، توسعه مخابرات و ایجاد زیرساختهای شهری از جمله اولویتهایی است که نیازمند تأمین منابع مالی پایدار هستند.سرمایهگذاران پیش از ورود به هر منطقه، وضعیت زیرساختها را به دقت ارزیابی میکنند. هرچه زیرساختهای عمومی کاملتر باشد، هزینه اجرای طرحهای اقتصادی کاهش یافته و جذابیت سرمایهگذاری افزایش مییابد. بنابراین، تخصیص اعتبارات مناسب به پروژههای زیربنایی نه تنها هزینه محسوب نمیشود، بلکه زمینهساز ورود سرمایههای بزرگ و ایجاد ارزش افزوده خواهد بود.از سوی دیگر، توسعه زیرساختهای اجتماعی نیز اهمیت فراوانی دارد. افزایش جمعیت، گسترش فعالیتهای اقتصادی و ورود سرمایهگذاران، نیاز به توسعه مدارس، مراکز درمانی، فضاهای آموزشی، خدمات شهری، مسکن و امکانات رفاهی را افزایش میدهد. ایجاد شهری پویا و برخوردار از خدمات مناسب، یکی از عوامل مهم در حفظ نیروی انسانی متخصص و جذب سرمایهگذاران است.کارشناسان همچنین بر ضرورت هماهنگی میان دستگاههای اجرایی تأکید دارند. توسعه چابهار پروژهای فرابخشی است و نیازمند همکاری مستمر میان نهادهای مسئول در حوزه راه، بنادر، انرژی، صنعت، گردشگری، محیط زیست، آب و خدمات شهری است. هرگونه ناهماهنگی میتواند روند اجرای پروژهها را کند کرده و هزینههای توسعه را افزایش دهد.در کنار اعتبارات دولتی، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، سرمایهگذاری مشترک، مشارکت عمومی و خصوصی و بهرهگیری از روشهای نوین تأمین مالی نیز میتواند روند توسعه پروژههای بزرگ را تسریع کند. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که تلفیق منابع دولتی و خصوصی، یکی از مؤثرترین روشها برای اجرای پروژههای زیرساختی بزرگ است.
نگاه ملی به چابهار؛ سرمایهگذاری برای آینده ایران
چابهار ظرفیت آن را دارد که به یکی از موتورهای محرک رشد اقتصادی ایران در دهههای آینده تبدیل شود. اما تحقق این هدف مستلزم آن است که سیاستگذاریها و تخصیص منابع مالی بر اساس اهمیت راهبردی این منطقه انجام شود. نگاه صرفاً استانی یا منطقهای نمیتواند پاسخگوی نیازهای توسعهای چابهار باشد؛ زیرا آثار توسعه این بندر محدود به یک استان نیست و منافع آن در سطح ملی و حتی منطقهای قابل مشاهده خواهد بود.افزایش سهم ایران در تجارت بینالمللی، تقویت صادرات غیرنفتی، توسعه اقتصاد دریامحور، ایجاد اشتغال پایدار، رونق صنایع وابسته، افزایش درآمدهای ارزی و ارتقای جایگاه ژئوپلیتیکی کشور، همگی از دستاوردهایی هستند که با توسعه چابهار قابل تحقق خواهند بود. به همین دلیل، بسیاری از صاحبنظران معتقدند اعتبارات عمرانی و توسعهای این منطقه باید متناسب با نقش آن در آینده اقتصاد ایران تعیین شود.همچنین توجه به توسعه پایدار در اجرای پروژهها اهمیت ویژهای دارد. حفاظت از محیط زیست، مدیریت منابع آب، استفاده از فناوریهای نوین، رعایت استانداردهای زیستمحیطی و مشارکت جوامع محلی باید همزمان با توسعه اقتصادی مورد توجه قرار گیرد تا رشد منطقه با حفظ منابع طبیعی و ارتقای کیفیت زندگی همراه باشد.چابهار امروز در نقطهای قرار گرفته که میتواند به حلقه اتصال اقتصاد ایران با بازارهای جهانی تبدیل شود. فرصتهای موجود در این منطقه، در صورت بهرهبرداری صحیح، نه تنها موجب رونق جنوب شرق کشور خواهد شد، بلکه به تقویت بنیانهای اقتصادی ایران نیز کمک میکند. تحقق این چشمانداز، نیازمند استمرار سرمایهگذاری، تکمیل پروژههای زیربنایی، تسریع در اجرای طرحهای کلان و تخصیص اعتبارات متناسب با جایگاه ملی این بندر راهبردی است. آینده چابهار، در حقیقت بخشی از آینده اقتصاد ایران است و هر میزان سرمایهگذاری هدفمند در این منطقه، سرمایهگذاری برای توسعه پایدار، افزایش رقابتپذیری و تقویت جایگاه کشور در عرصه تجارت منطقهای و بینالمللی خواهد بود.
