تأمین مالی زنجیرهای صنعت پخش دارو و شبکه بانکی
خلاصه خبر
اختلال در نقدینگی صنعت پخش دارو علاوه بر کاهش سودآوری شرکتها، دسترسی بیماران به دارو را نیز با مخاطره روبهرو خواهدکرد. شرکتهای پخش دارو وظیفه خرید محصولات از تولیدکنندگان، نگهداری موجودی، توزیع در سطح ملی و فروش اعتباری به داروخانهها و مراکز درمانی را بر عهده دارند.

همین ویژگی موجب شده است که این شرکتها بیش از بسیاری از صنایع دیگر به سرمایه در گردش وابسته باشند. شرکت پخش باید بهای دارو را در زمان کوتاه به تولیدکننده پرداخت کند لکن مطالبات خود را با فاصله زمانی قابل توجه از داروخانهها، بیمارستانها یا نهادهای بیمهگر وصول کند. شکاف زمانی مذکور نیاز مستمر به نقدینگی ایجاد میکند. هرچه دوره وصول مطالبات طولانیتر شود، فشار بر سرمایه در گردش افزایش یافته و توان شرکت برای تأمین موجودی، توسعه شبکه توزیع و پاسخگویی به نیاز بازار کاهش پیدا میکند. سالها راهکار غالب برای جبران کمبود نقدینگی، استفاده از تسهیلات سرمایه در گردش با اتکا به وثایق ملکی یا ضمانتهای سنگین بانکی بوده است که هزینه تأمین مالی را افزایش داده و ظرفیت اعتباری شرکتها را نیز محدود میکند. در آن سو تجربه نظامهای مالی پیشران نشانگر آنست که تأمین مالی را از وثیقهمحوری به سمت جریان تجارت منتقل کرده اند که امروز با عنوان تأمین مالی زنجیره تأمین Supply Chain Finance (SCF) شناخته میشود. بانک جهانی در راهنمای تخصصی خود، SCF را مجموعهای از ابزارهای مالی میداند که با استفاده از دادههای واقعی زنجیره تأمین، اسناد تجاری و جریان کالا، سرمایه در گردش بنگاهها را بهینه نموده و وابستگی به وثایق سنتی را کاهش میدهد. اینجاست که بانک علاوه بر ارزیابی ترازنامه شرکت به کیفیت معاملات تجاری نیز توجه دارد. سفارش خرید، فاکتور فروش، تأیید تحویل کالا، سوابق پرداخت و اعتبار خریداران به داراییهایی تبدیل میشوند که میتوانند مبنای اعطای اعتبار باشند. نتیجه آن است که نقدینگی با سرعت بیشتری در زنجیره به گردش درآمده و هزینه تأمین مالی نیز کاهش پیدا میکند. از کارآمدترین ابزارهای SCF برای صنعت پخش دارو، تأمین مالی مطالبات است که شرکت پخش منتظر سررسید مطالبات خود نمیماند، بلکه بانک بر مبنای مطالبات تأییدشده، بخش عمده ارزش آن را در اختیار شرکت قرارداده که پس از وصول مطالبات از خریدار، تسهیلات تسویه میشود. فلذا سرمایهای که ممکن است چند ماه در قالب مطالبات راکد باقی بماند، دوباره وارد چرخه خرید و توزیع دارو میشود. بانک جهانی ابزار فوق را از راهکارهای مؤثر افزایش نقدشوندگی بنگاههای فعال در زنجیره تأمین معرفی کرده است. ابزار دیگری که باید بدان اشاره کرد فکتورینگ است که شرکت پخش فاکتورهای فروش خود را به بانک واگذار نموده و قسمت اعظم مبلغ آن را پیش از سررسید دریافت میکند. پژوهش مشترک سازمان تجارت جهانی و پژوهشگران CESifo نیز تایید نموده که توسعه فکتورینگ، دسترسی بنگاهها به سرمایه در گردش را بهبود بخشیده و نقش مؤثری در توسعه تجارت و افزایش توان مالی شرکتها دارد. معهذا شاید مهمترین ابزار تأمین مالی زنجیرهای برای صنعت دارو، فکتورینگ معکوس ( Reverse Factoring) باشد. تفاوت روش مذکور با فکتورینگ متعارف در آن است که محور اصلی اعتبار بجای فروشنده، خریدار است. هنگامی که یک بیمارستان بزرگ، شبکه درمانی یا خریدار معتبر، فاکتور شرکت پخش را تأیید میکند، بانک میتواند بر پایه اعتبار همان خریدار، وجه فاکتور را زودتر پرداخت کند. در نتیجه نرخ تأمین مالی کاهش مییابد چرا که مبنای ارزیابی ریسک، اعتبار خریدار است. مطالعات بانک توسعه آمریکای لاتین و نیز پژوهشهای علمی منتشرشده در حوزه SCF ابزار فوق الذکر را از موفقترین روشهای تأمین سرمایه در گردش در زنجیرههای بزرگ معرفی کردهاند. همراستا با ابزارهایی که گفته شد، تأمین مالی توزیعکنندگان نیز جایگاه ویژهای در صنعت دارو دارد. در این مدل، بانک هزینه خرید کالا از تولیدکننده را برای شرکت پخش تأمین میکند تا کالا وارد شبکه توزیع شود و بازپرداخت تسهیلات پس از فروش و وصول مطالبات انجام گیرد. راهنمای بانک جهانی درباره فناوری و دیجیتالیسازی در تأمین مالی زنجیره تأمین، Distributor Finance را یکی از ابزارهای اصلی برای صنایع دارای شبکه توزیع گسترده معرفی میکند.مزیت اصلی SCF برای شبکه بانکی نیز کمتر از مزیت آن برای شرکتهای پخش نیست. برخلاف تسهیلات سنتی که ارزیابی آنها اغلب بر پایه داراییهای ثابت انجام میشود، در SCF ریسک اعتباری با استفاده از دادههای واقعی معاملات تجاری مدیریت میشود. هرچه اطلاعات زنجیره تأمین شفافتر و دیجیتالیتر باشد، دقت اعتبارسنجی افزایش یافته و احتمال نکول کاهش پیدا میکند.فلذا آنچه بصورت عملی اتفاق افتاده توسعهSCF همزمان با گسترش فاکتور الکترونیکی، سامانههای مدیریت زنجیره تأمین و تبادل دیجیتال اسناد تجاری بوده است.اینک باید تجربه SCF برای صنعت داروی کشور را بااهمیت فرض نمود. زنجیره دارو از مزیتی برخوردار است که بسیاری از صنایع دیگر فاقد آن هستند؛ بخش قابل توجهی از جریان کالا، نسخه، فروش و رهگیری دارو در سامانههای الکترونیکی ثبت میشود. حجم بالای داده، ظرفیت مناسب برای طراحی الگوهای نوین اعتبارسنجی ایجاد میکند. اگر شبکه بانکی کشور بتوانند دادههای مذکور را در فرآیند ارزیابی اعتباری به کار گیرند، بخش مهمی از تأمین مالی شرکتهای پخش میتواند بر پایه جریان واقعی تجارت انجام شده و بر مبنای وثایق نخواهدبود.جالب توجه است که توسعه SCF میتواند منجر به کاهش هزینه سرمایه در گردش، افزایش سرعت گردش موجودی دارو، کاهش فشار مالی بر شرکتهای پخش، افزایش قدرت خرید از تولیدکنندگان داخلی، کاهش احتمال کمبود دارو و افزایش پایداری زنجیره تأمین گردد. علاوه بر آن، شبکه بانکی نیز به جای افزایش حجم مطالبات پرریسک، منابع خود را بر مبنای معاملات واقعی و قابل رهگیری تخصیص خواهد داد. واقعیت آن است که آینده تأمین مالی صنعت دارو به تغییر الگوی تأمین مالی وابسته است. تجارب بین المللی بر این نکته صحه گذاشته اند که هر زمان شبکه باتکی از تأمین مالی مبتنی بر وثیقه به سمت تأمین مالی مبتنی بر داده، اسناد تجاری و جریان واقعی زنجیره حرکت کرده، هم بنگاهها نقدشوندگی بیشتری یافته و هم ریسک اعتباری نظام بانکی کاهش یافته است. صنعت پخش داروی کشور نیز برای عبور از چالش مزمن سرمایه در گردش به تغییری نیاز دارد که میتواند نقطه اتصال تحول دیجیتال، اصلاح نظام بانکی و پایداری زنجیره تأمین دارو باشد.

