پرش به محتوا
تهران۱۲°
گزارش

بررسی اقتصاد پویا از جنگ، دیپلماسی و اقتصاد ایران؛

اقتصاد چشم انتظار دیپلماسی

مونا ربیعیان ۶ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۲۰۹

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد و سیاست - اقتصاد ایران بار دیگر در نقطه ای قرار گرفته است که تصمیم های سیاسی و امنیتی بیش از هر زمان دیگری بر شاخص های اقتصادی سایه انداخته اند. در شرایطی که تحولات منطقه با سرعتی بالا در حال تغییر است و همزمان تلاش های دیپلماتیک برای کاهش تنش ها ادامه دارد، بازارهای داخلی نیز با موجی از نااطمینانی روبه رو شده اند. تجربه سال های گذشته نشان داده است که اقتصاد ایران بیش از بسیاری از اقتصادهای منطقه به رخدادهای سیاسی واکنش نشان می دهد؛ زیرا سهم بالای درآمدهای نفتی، محدودیت های تجاری، وابستگی برخی صنایع به واردات مواد اولیه و حساسیت بازار ارز باعث شده است هر تحول سیاسی به سرعت خود را در قیمت ها، سرمایه گذاری، تولید و معیشت مردم نشان دهد.

اقتصاد چشم انتظار دیپلماسی

کریمی/ در چنین فضایی، فعالان اقتصادی بیش از آنکه چشم به متغیرهای اقتصادی داشته باشند، اخبار سیاسی را دنبال می کنند. تولیدکننده برای خرید مواد اولیه، صادرکننده برای برنامه ریزی صادرات، واردکننده برای تامین کالا و حتی خانوارها برای تصمیم گیری درباره خرید یا سرمایه گذاری، ابتدا منتظر روشن شدن فضای سیاسی می مانند. همین انتظار، رکودی پنهان را در بسیاری از بازارها ایجاد می کند؛ رکودی که شاید در آمارهای رسمی به آسانی دیده نشود، اما در رفتار فعالان اقتصادی کاملا قابل مشاهده است.کارشناسان معتقدند مهم ترین سرمایه هر اقتصاد، ثبات و قابلیت پیش بینی است. زمانی که بنگاه ها بتوانند آینده را تا حدودی پیش بینی کنند، سرمایه گذاری افزایش می یابد، تولید رشد می کند و اشتغال تقویت می شود. اما هنگامی که احتمال تشدید تنش های سیاسی یا امنیتی وجود داشته باشد، سرمایه به سمت فعالیت های کوتاه مدت و کم ریسک حرکت می کند و بخش مولد اقتصاد آسیب می بیند. به همین دلیل، رابطه میان جنگ، دیپلماسی و اقتصاد تنها به درآمدهای نفتی محدود نمی شود، بلکه تمام بخش های اقتصادی را تحت تاثیر قرار می دهد.

اقتصاد در انتظار نتیجه معادلات سیاسی

هر اندازه تنش های سیاسی افزایش یابد، نخستین واکنش در بازار ارز، طلا و سرمایه مشاهده می شود. سرمایه گذاران در شرایط نااطمینانی ترجیح می دهند دارایی های خود را به بازارهایی منتقل کنند که از نظر آنان ریسک کمتری دارد. این رفتار موجب افزایش تقاضا در برخی بازارها و کاهش سرمایه گذاری در بخش های تولیدی می شود.از سوی دیگر، بنگاه های اقتصادی نیز در چنین فضایی برنامه های توسعه ای خود را به تعویق می اندازند. کارخانه ای که قصد افزایش ظرفیت تولید دارد یا سرمایه گذاری که به دنبال احداث یک واحد صنعتی جدید است، زمانی تصمیم نهایی را می گیرد که نسبت به آینده روابط خارجی، تامین مواد اولیه، نرخ ارز و بازارهای صادراتی اطمینان بیشتری داشته باشد.در همین حال، هزینه تامین مالی نیز افزایش پیدا می کند. بانک ها و موسسات مالی در شرایط پرریسک با احتیاط بیشتری تسهیلات پرداخت می کنند و سرمایه گذاران خصوصی نیز ترجیح می دهند منابع خود را به سمت فعالیت هایی با بازدهی سریع تر هدایت کنند. نتیجه چنین روندی، کاهش سرمایه گذاری مولد و کند شدن رشد اقتصادی خواهد بود.از سوی دیگر، تجارت خارجی نیز از تحولات سیاسی تاثیر مستقیم می پذیرد. هرگونه افزایش هزینه حمل و نقل، بیمه، مبادلات بانکی یا محدودیت در مسیرهای تجاری می تواند قیمت تمام شده کالاها را افزایش دهد. این افزایش هزینه در نهایت به مصرف کننده منتقل می شود و فشار بیشتری بر معیشت خانوارها وارد می کند.

در مقابل، هر نشانه ای از پیشرفت در مسیر دیپلماسی می تواند بخشی از این نگرانی ها را کاهش دهد. کاهش نااطمینانی، ثبات نسبی بازار ارز، افزایش امید به سرمایه گذاری و بهبود فضای کسب و کار از جمله پیامدهای مثبت آرام شدن فضای سیاسی است. به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان تاکید می کنند که دیپلماسی تنها یک ابزار سیاست خارجی نیست، بلکه یکی از مهم ترین ابزارهای مدیریت اقتصاد نیز محسوب می شود.

هزینه های پنهان جنگ برای تولید و معیشت

تاثیر جنگ تنها در افزایش هزینه های دفاعی یا کاهش درآمدهای نفتی خلاصه نمی شود. یکی از مهم ترین پیامدهای آن، افزایش هزینه های تولید است. تولیدکننده ای که با افزایش نرخ ارز، هزینه حمل و نقل، بیمه، تامین قطعات و مواد اولیه روبه رو می شود، ناچار است قیمت محصولات خود را افزایش دهد یا بخشی از تولید را کاهش دهد.این شرایط به ویژه برای صنایع کوچک و متوسط دشوارتر است. این واحدها معمولا منابع مالی محدودی دارند و توان تحمل شوک های متوالی را ندارند. در نتیجه بخشی از آنها با کاهش ظرفیت تولید یا تعویق برنامه های توسعه مواجه می شوند. این روند می تواند در میان مدت بر بازار کار نیز اثر بگذارد و فرصت های شغلی را محدود کند.در بخش مصرف نیز افزایش نااطمینانی معمولا رفتار خانوارها را تغییر می دهد. مردم خرید کالاهای بادوام را به تعویق می اندازند، هزینه های غیرضروری را کاهش می دهند و بخش بیشتری از درآمد خود را صرف کالاهای اساسی می کنند. کاهش مصرف خانوار نیز به نوبه خود بر فروش بنگاه ها و رشد اقتصادی اثر منفی می گذارد.از سوی دیگر، بازار سرمایه نیز نسبت به تحولات سیاسی حساس است. هرچند برخی صنایع ممکن است در کوتاه مدت از افزایش نرخ ارز منتفع شوند، اما در مجموع افزایش ریسک سیاسی معمولا باعث کاهش ورود سرمایه های جدید به بازار و افزایش احتیاط سرمایه گذاران می شود.در کنار همه این موارد، انتظارات تورمی نیز تقویت می شود. زمانی که فعالان اقتصادی احتمال افزایش هزینه ها یا کاهش درآمدهای ارزی را مطرح می کنند، رفتار آنان به گونه ای تغییر می کند که خود به افزایش قیمت ها دامن می زند. به همین دلیل مدیریت انتظارات در چنین شرایطی اهمیت ویژه ای پیدا می کند.

دیپلماسی اقتصادی؛ راه عبور از نااطمینانی

تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که حتی در شرایط پیچیده سیاسی نیز می توان با استفاده از ابزارهای اقتصادی، بخشی از آثار منفی بحران ها را کاهش داد. تنوع بخشی به بازارهای صادراتی، گسترش همکاری های منطقه ای، تقویت زیرساخت های تجاری، اصلاح ساختار بودجه، حمایت هدفمند از تولید و کاهش وابستگی به درآمدهای ناپایدار از جمله اقداماتی است که می تواند مقاومت اقتصاد را افزایش دهد.در کنار این اقدامات، ایجاد ثبات در سیاست گذاری اقتصادی نیز اهمیت فراوانی دارد. فعالان اقتصادی بیش از هر چیز به پیش بینی پذیری نیاز دارند. اگر قوانین و مقررات به صورت مداوم تغییر کند، حتی در شرایط آرام سیاسی نیز سرمایه گذاری با مشکل روبه رو خواهد شد.از سوی دیگر، شفافیت در اطلاع رسانی و هماهنگی میان دستگاه های اقتصادی می تواند از شکل گیری شایعات و التهاب در بازارها جلوگیری کند. در بسیاری از موارد، نبود اطلاعات دقیق، بیش از خود بحران موجب افزایش نگرانی فعالان اقتصادی می شود.اقتصاد ایران در سال های گذشته بارها توانسته است در برابر شوک های مختلف مقاومت کند، اما ادامه این روند بدون اصلاحات ساختاری و کاهش نااطمینانی دشوار خواهد بود. امروز بیش از هر زمان دیگری، اقتصاد و سیاست به یکدیگر گره خورده اند و تصمیم هایی که در حوزه دیپلماسی اتخاذ می شود، می تواند مسیر تولید، سرمایه گذاری، اشتغال و معیشت میلیون ها ایرانی را تحت تاثیر قرار دهد.آنچه آینده اقتصاد ایران را تعیین خواهد کرد، تنها میزان منابع نفتی یا درآمدهای ارزی نیست، بلکه کیفیت تصمیم گیری، ثبات سیاست گذاری و توانایی مدیریت همزمان چالش های اقتصادی و سیاسی خواهد بود. اگر فضای دیپلماسی بتواند از شدت نااطمینانی بکاهد و همزمان اصلاحات اقتصادی با جدیت دنبال شود، امکان بازگشت تدریجی اعتماد به بازارها و افزایش سرمایه گذاری فراهم خواهد شد. اما اگر نااطمینانی تداوم یابد، هزینه های آن تنها در شاخص های اقتصادی باقی نمی ماند و آثار آن بر زندگی روزمره مردم نیز بیش از گذشته نمایان خواهد شد. اقتصاد ایران اکنون در یکی از حساس ترین مقاطع خود قرار دارد؛ مقطعی که موفقیت در آن نیازمند هماهنگی میان سیاست خارجی، سیاست اقتصادی و برنامه ریزی بلندمدت برای تقویت بنیان های تولید و سرمایه گذاری است.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.