پرش به محتوا
تهران۱۳°
گزارش

گزارش اقتصاد پویا از لزوم توسعه ساخت داخل؛

پایان وابستگی با بومی سازی

مونا ربیعیان ۶ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۲۱۱

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس صنعت- سال هاست که اقتصاد ایران با چالش هایی مانند محدودیت در دسترسی به فناوری، نوسان های ارزی، دشواری تامین مواد اولیه، اختلال در زنجیره های تامین جهانی و افزایش هزینه های واردات روبه رو است. در چنین شرایطی، موضوع «توسعه ساخت داخل» دیگر تنها یک شعار صنعتی یا برنامه حمایتی نیست، بلکه به ضرورتی راهبردی برای حفظ پایداری تولید، افزایش تاب آوری اقتصادی و کاهش آسیب پذیری صنایع در برابر تحولات خارجی تبدیل شده است. تجربه سال های اخیر نشان داده است هرگاه واردات تجهیزات، قطعات یا مواد اولیه با مشکل مواجه شده، بسیاری از واحدهای صنعتی با کاهش تولید، افزایش هزینه ها یا حتی توقف فعالیت روبه رو شده اند. این تجربه، اهمیت سرمایه گذاری در توان داخلی، بومی سازی فناوری و تقویت زنجیره تامین داخلی را بیش از گذشته آشکار کرده است.

پایان وابستگی با بومی سازی

حسین جلیلی بال / اقتصادهای موفق جهان نیز نشان داده اند که توسعه صنعتی بدون اتکا به توان تولید داخلی امکان پذیر نیست. بسیاری از کشورهایی که امروز در زمره قدرت های صنعتی قرار دارند، مسیر پیشرفت خود را از حمایت هدفمند از صنایع داخلی، انتقال فناوری، سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه و تربیت نیروی انسانی متخصص آغاز کرده اند. در ایران نیز ظرفیت های قابل توجهی در حوزه مهندسی، دانشگاهی، صنایع دانش بنیان و شرکت های فناور وجود دارد که می تواند پایه ای برای توسعه ساخت داخل و کاهش وابستگی به واردات باشد.با این حال، توسعه ساخت داخل تنها به معنای تولید یک قطعه یا جایگزینی یک کالای وارداتی نیست. این مفهوم زمانی معنا پیدا می کند که زنجیره ای کامل از طراحی، مهندسی، تامین مواد اولیه، تولید، کنترل کیفیت، استانداردسازی و خدمات پس از فروش در داخل کشور شکل گیرد. تنها در چنین شرایطی می توان از استقلال صنعتی، افزایش بهره وری و رقابت پذیری سخن گفت.

از وابستگی تا خوداتکایی؛ مسیری که صنعت باید طی کند

یکی از مهم ترین مشکلات صنایع ایران، وابستگی به واردات برخی تجهیزات، ماشین آلات، قطعات پیشرفته و فناوری های کلیدی است. این وابستگی باعث می شود هرگونه نوسان در بازار ارز، اختلال در تجارت خارجی یا افزایش هزینه های حمل و نقل، مستقیما بر روند تولید تاثیر بگذارد. بسیاری از کارخانه ها در سال های گذشته بارها به دلیل کمبود قطعات یا تاخیر در تامین تجهیزات با کاهش ظرفیت تولید مواجه شده اند.توسعه ساخت داخل می تواند این چرخه را تا حد زیادی اصلاح کند. زمانی که قطعات و تجهیزات مورد نیاز صنایع در داخل کشور طراحی و تولید شوند، وابستگی به تامین کنندگان خارجی کاهش می یابد و تولیدکنندگان با اطمینان بیشتری برای توسعه فعالیت های خود برنامه ریزی خواهند کرد. علاوه بر این، کاهش واردات کالاهای واسطه ای می تواند از فشار بر منابع ارزی کشور نیز بکاهد و امکان استفاده بهینه از ارز برای تامین کالاهای ضروری یا سرمایه گذاری در بخش های راهبردی را فراهم کند.اما خودکفایی صنعتی به معنای قطع کامل ارتباط با اقتصاد جهانی نیست. در دنیای امروز، حتی پیشرفته ترین اقتصادها نیز بخشی از نیازهای خود را از طریق تجارت بین المللی تامین می کنند. هدف از توسعه ساخت داخل، افزایش توان رقابتی و کاهش وابستگی در حوزه های راهبردی است؛ به گونه ای که صنایع بتوانند در شرایط مختلف، تولید خود را بدون اختلال ادامه دهند.از سوی دیگر، ساخت داخل زمانی موفق خواهد بود که بر پایه کیفیت و بهره وری شکل گیرد. اگر تولید داخلی صرفا به دلیل محدودیت واردات و بدون توجه به استانداردهای جهانی توسعه یابد، در بلندمدت توان رقابت خود را از دست خواهد داد. بنابراین، حمایت از تولید داخلی باید همزمان با ارتقای فناوری، بهبود کیفیت، کاهش هزینه تولید و افزایش بهره وری همراه باشد. نقش فناوری و شرکت های دانش بنیان در بومی سازی صنعتیکی از مهم ترین تفاوت های ساخت داخل امروز با گذشته، نقش پررنگ فناوری و نوآوری است. در دهه های گذشته، بومی سازی بیشتر بر تولید قطعات ساده متمرکز بود، اما امروز صنایع به تجهیزات هوشمند، نرم افزارهای پیشرفته، سامانه های کنترلی، مواد نوین و فناوری های پیچیده نیاز دارند. در چنین شرایطی، توسعه ساخت داخل بدون حضور شرکت های دانش بنیان، مراکز پژوهشی و دانشگاه ها امکان پذیر نخواهد بود.شرکت های فناور می توانند حلقه اتصال میان صنعت و دانش باشند. بسیاری از تجهیزات و قطعاتی که پیش از این از خارج تامین می شد، اکنون با استفاده از توان متخصصان داخلی قابلیت طراحی و تولید دارد. این روند نه تنها هزینه های تولید را کاهش می دهد، بلکه موجب شکل گیری دانش فنی، ایجاد اشتغال تخصصی و جلوگیری از خروج ارز نیز می شود.در کنار این موضوع، سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه اهمیت ویژه ای دارد. تجربه کشورهای صنعتی نشان می دهد که بخش قابل توجهی از موفقیت آنهاناشی از سرمایه گذاری مستمر در نوآوری و ارتقای فناوری بوده است. اگر صنایع داخلی بخواهند در بازارهای جهانی حضور موثر داشته باشند، ناگزیر باید بخشی از درآمد خود را به توسعه فناوری و بهبود محصولات اختصاص دهند.همچنین توسعه ساخت داخل می تواند زمینه رشد صنایع کوچک و متوسط را نیز فراهم کند. بسیاری از قطعات مورد نیاز صنایع بزرگ توسط واحدهای کوچک تولید می شوند. تقویت این زنجیره، علاوه بر افزایش اشتغال، موجب توزیع متوازن تر فرصت های اقتصادی در مناطق مختلف کشور خواهد شد.

ساخت داخل؛ از حمایت مقطعی تا راهبرد توسعه پایدار

کارشناسان اقتصادی بر این باورند که توسعه ساخت داخل تنها با صدور بخشنامه یا اعمال محدودیت بر واردات محقق نمی شود. این هدف نیازمند سیاست گذاری بلندمدت، ثبات مقررات، حمایت هوشمند از سرمایه گذاری، تامین مالی مناسب، آموزش نیروی انسانی و ایجاد فضای رقابتی است. اگر تولیدکننده داخلی نتواند به منابع مالی، فناوری و بازار دسترسی داشته باشد، حتی در صورت برخورداری از حمایت های تعرفه ای نیز موفق نخواهد بود.از سوی دیگر، دولت باید نقش تسهیل گر را ایفا کند. کاهش بروکراسی، تسهیل صدور مجوزها، حمایت از صادرات محصولات صنعتی، توسعه زیرساخت های حمل و نقل، بهبود نظام استاندارد و تقویت ارتباط میان صنعت و دانشگاه از جمله اقداماتی است که می تواند مسیر توسعه ساخت داخل را هموارتر کند.موضوع دیگری که نباید از آن غافل شد، نگاه صادرات محور به تولید داخلی است. ساخت داخل زمانی ارزش واقعی پیدا می کند که محصولات تولید شده علاوه بر تامین نیاز بازار داخلی، توان حضور در بازارهای منطقه ای و جهانی را نیز داشته باشند. رقابت در بازارهای بین المللی، تولیدکنندگان را به ارتقای کیفیت، کاهش هزینه ها و نوآوری مستمر سوق می دهد و در نهایت به افزایش بهره وری کل اقتصاد منجر می شود.در شرایط کنونی، توسعه ساخت داخل می تواند یکی از مهم ترین ابزارهای افزایش تاب آوری اقتصاد ایران باشد. کاهش وابستگی به واردات تجهیزات راهبردی، تقویت زنجیره تامین داخلی، افزایش اشتغال، جلوگیری از خروج ارز، رشد صنایع دانش بنیان و ارتقای توان رقابت پذیری از جمله دستاوردهای این رویکرد خواهد بود. البته تحقق این اهداف مستلزم آن است که سیاست های حمایتی از تولید داخلی با اصول اقتصادی، رقابت سالم و ارتقای کیفیت همراه باشد.اقتصاد ایران اکنون در نقطه ای قرار دارد که بیش از هر زمان دیگری به تقویت توان تولید داخلی نیاز دارد. تحولات جهانی، نوسان بازارهای بین المللی و تجربه اختلال در زنجیره های تامین نشان داده است که اتکای بیش از حد به واردات، می تواند امنیت اقتصادی کشور را با چالش روبه رو کند. در مقابل، سرمایه گذاری بر دانش، فناوری، نیروی انسانی و ظرفیت های صنعتی داخلی، نه تنها وابستگی را کاهش می دهد، بلکه زمینه ساز رشد پایدار، افزایش ارزش افزوده و تقویت جایگاه ایران در زنجیره تولید منطقه ای خواهد شد.توسعه ساخت داخل، اگر با برنامه ریزی دقیق، حمایت هدفمند و نگاه رقابت پذیر همراه شود، می تواند از یک سیاست کوتاه مدت به راهبردی ملی برای توسعه صنعتی تبدیل شود؛ راهبردی که ثمره آن تنها کاهش واردات نیست، بلکه شکل گیری اقتصادی توانمند، مقاوم و مبتنی بر دانش خواهد بود؛ اقتصادی که در برابر تکانه های خارجی آسیب پذیری کمتری دارد و می تواند مسیر رشد خود را با اتکا به ظرفیت های داخلی ادامه دهد.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.