خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس صنعت- ایران یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر میراث تاریخی و فرهنگی است؛ سرزمینی که هزاران سال تمدن، دهها اثر ثبتشده در فهرست جهانی یونسکو، صدها شهر تاریخی و هزاران بنای ارزشمند را در خود جای داده است. از تخت جمشید و میدان نقش جهان گرفته تا پاسارگاد، ارگ بم، بیستون، گنبد سلطانیه، بازار تبریز، باغهای ایرانی و دهها اثر دیگر، هر یک میتوانند به تنهایی مقصد میلیونها گردشگر داخلی و خارجی باشند و نقش مهمی در اقتصاد ملی ایفا کنند. با این حال، بخش قابل توجهی از این ظرفیت عظیم امروز کمتر از گذشته مورد استفاده قرار میگیرد؛ نه به دلیل کمبود جاذبه، بلکه به علت مجموعهای از مشکلات اقتصادی و شرایطی که گردشگری را به یکی از نخستین قربانیان بحرانهای معیشتی و امنیتی تبدیل کرده است.

حسین جلیلی بال / در سالهای اخیر، سفر و بازدید از اماکن تاریخی برای بسیاری از خانوادههای ایرانی از یک برنامه فرهنگی به کالایی لوکس تبدیل شده است. تورم، کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه حملونقل، اقامت، غذا و خدمات گردشگری موجب شده بخش زیادی از مردم، سفرهای تفریحی و فرهنگی را از سبد هزینههای خود حذف کنند. وقتی تأمین هزینههای ضروری زندگی مانند مسکن، خوراک، درمان و آموزش به دغدغه اصلی خانوادهها تبدیل میشود، طبیعی است که بازدید از موزهها، بناهای تاریخی و شهرهای گردشگری دیگر در اولویت قرار نگیرد.از سوی دیگر، صنعت گردشگری ایران که میتوانست با جذب گردشگران خارجی بخشی از این کاهش تقاضای داخلی را جبران کند، با چالشهای دیگری روبهرو است. تنشهای منطقهای، نگرانیهای امنیتی، محدودیتهای بینالمللی، دشواریهای نقلوانتقال مالی و کاهش تبلیغات مؤثر در بازارهای جهانی، سبب شده شمار قابل توجهی از گردشگران خارجی، ایران را از فهرست مقاصد سفر خود حذف یا سفر به آن را به زمان دیگری موکول کنند. نتیجه این دو روند، کاهش رونق بسیاری از اماکن تاریخی و افت درآمد بخش گردشگری است.در حالی که بسیاری از کشورها میراث فرهنگی را به موتور محرک توسعه اقتصادی و اشتغال تبدیل کردهاند، ایران هنوز نتوانسته از ظرفیت کمنظیر تاریخی خود بهرهبرداری اقتصادی متناسبی داشته باشد. این وضعیت تنها به کاهش درآمدهای گردشگری محدود نمیشود، بلکه بر حفظ و نگهداری آثار تاریخی، اشتغال فعالان این حوزه و حتی هویت فرهنگی کشور نیز تأثیر میگذارد.
میراثی که زیر سایه مشکلات معیشتی فراموش میشود
کارشناسان حوزه گردشگری معتقدند نخستین قربانی فشارهای اقتصادی، هزینههای فرهنگی و تفریحی خانوار است. در شرایطی که درآمدها با رشد هزینههای زندگی همگام نیست، بسیاری از خانوادهها ناچار میشوند برنامههای سفر، بازدید از موزهها و اماکن تاریخی را کنار بگذارند.افزایش هزینه سوخت، حملونقل، اقامت در هتلها، بهای ورودی برخی مجموعههای گردشگری و هزینههای جانبی سفر، باعث شده حتی سفرهای کوتاهمدت داخلی نیز برای بخش قابل توجهی از جامعه دشوار شود. در نتیجه بسیاری از شهرهای تاریخی کشور، بهویژه در ایام غیرتعطیل، با کاهش محسوس بازدیدکنندگان روبهرو هستند.کاهش گردشگری داخلی تنها به صاحبان هتلها و مراکز اقامتی آسیب نمیزند، بلکه زنجیرهای از مشاغل وابسته مانند راهنمایان گردشگری، صنایع دستی، رستورانها، حملونقل محلی، فروشندگان سوغات و کسبوکارهای کوچک را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. این چرخه سبب میشود اقتصاد شهرهای تاریخی که بخش مهمی از درآمد خود را از گردشگری تأمین میکنند، با رکود بیشتری مواجه شود.از سوی دیگر، کاهش درآمد حاصل از بازدیدها میتواند منابع مالی مورد نیاز برای مرمت و نگهداری آثار تاریخی را نیز محدود کند. بسیاری از بناهای ارزشمند ایران برای حفظ و بازسازی نیازمند سرمایهگذاری مستمر هستند و کاهش درآمدهای گردشگری، این فرآیند را با دشواری بیشتری روبهرو میکند.
گردشگران خارجی؛ بازاری که کوچکتر شده است
گردشگران خارجی همواره یکی از مهمترین منابع درآمد صنعت گردشگری ایران به شمار میرفتند. بسیاری از آنان برای بازدید از تمدن چند هزار ساله ایران، معماری اسلامی، شهرهای تاریخی، طبیعت متنوع و فرهنگ ایرانی به کشور سفر میکردند. اما در سالهای اخیر، تحولات سیاسی و امنیتی منطقه، تصویر ایران در رسانههای بینالمللی را تحت تأثیر قرار داده است.کارشناسان معتقدند هرگونه افزایش ریسک ادراکشده درباره امنیت سفر، میتواند تصمیم گردشگران خارجی را تغییر دهد. حتی زمانی که بسیاری از مناطق تاریخی کشور شرایط عادی دارند، انتشار اخبار مربوط به تنشهای منطقهای یا هشدارهای سفر از سوی برخی کشورها، بر تصمیم آژانسهای گردشگری و مسافران اثر میگذارد.در کنار این مسئله، محدودیتهای بانکی، دشواری استفاده از کارتهای اعتباری بینالمللی، کاهش پروازهای مستقیم و ضعف تبلیغات حرفهای در بازارهای هدف، جذب گردشگران خارجی را با موانع بیشتری روبهرو کرده است.این در حالی است که بسیاری از کشورهای منطقه با سرمایهگذاری گسترده در حوزه گردشگری، تبلیغات بینالمللی، تسهیل صدور ویزا و توسعه زیرساختها، سهم بیشتری از بازار جهانی گردشگری را به دست آوردهاند. رقابت در این صنعت روزبهروز فشردهتر میشود و هرگونه کاهش حضور ایران در این بازار، به معنای از دست رفتن فرصتهای اقتصادی و ارزی است. میراث فرهنگی؛ سرمایهای که میتواند اقتصاد را تقویت کندمیراث تاریخی تنها مجموعهای از بناهای قدیمی نیست، بلکه سرمایهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است. بسیاری از کشورها بخش مهمی از درآمد ارزی خود را از طریق گردشگری فرهنگی تأمین میکنند و با تبدیل آثار تاریخی به مقاصد جذاب، فرصتهای گستردهای برای اشتغال، سرمایهگذاری و توسعه مناطق کمتر برخوردار ایجاد کردهاند.ایران نیز با برخورداری از تنوع اقلیمی، آثار تاریخی متعدد و فرهنگ غنی، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای گردشگری جهان را دارد. اما تحقق این هدف نیازمند مجموعهای از اقدامات هماهنگ است؛ از بهبود زیرساختهای حملونقل و خدمات گردشگری گرفته تا حمایت از فعالان این صنعت، توسعه بازاریابی بینالمللی، تقویت دیپلماسی فرهنگی و ایجاد تصویری باثبات و اطمینانبخش از مقصد ایران در ذهن گردشگران خارجی.در کنار این اقدامات، حمایت از گردشگری داخلی نیز اهمیت ویژهای دارد. ارائه بستههای سفر ارزانقیمت، تخفیف برای بازدید از اماکن تاریخی، توسعه اقامتگاههای اقتصادی، بهبود حملونقل عمومی و برگزاری رویدادهای فرهنگی میتواند بخشی از تقاضای داخلی را احیا کند و خانوادههای بیشتری را به بازدید از میراث تاریخی کشور ترغیب سازد.حفظ آثار تاریخی تنها با مرمت بناها امکانپذیر نیست؛ این آثار زمانی زنده میمانند که مردم در کنار آنها حضور داشته باشند، گردشگران از آنها بازدید کنند و اقتصاد محلی از ظرفیت این میراث بهره ببرد. کاهش بازدیدکنندگان داخلی و خارجی، اگر به روندی بلندمدت تبدیل شود، نهتنها درآمدهای گردشگری را کاهش میدهد، بلکه پیوند جامعه با میراث فرهنگی خود را نیز تضعیف خواهد کرد.امروز میراث تاریخی ایران بیش از هر زمان دیگری به سیاستهایی نیاز دارد که هم توان اقتصادی مردم برای سفر را تقویت کند و هم زمینه بازگشت گردشگران خارجی را فراهم سازد. زیرا تاریخ و فرهنگ، زمانی به سرمایه ملی تبدیل میشوند که در متن زندگی مردم و اقتصاد کشور حضور فعال داشته باشند، نه آنکه در میان دیوارهای خاموش بناهای تاریخی، چشمانتظار بازدیدکنندگانی بمانند که هر روز تعدادشان کمتر میشود.
