پرش به محتوا
تهران۱۴°
گزارش

گزارش اقتصاد پویا ازتنوع مسیرهای وارداتی؛

تجارت شمال؛ برگ برنده اقتصاد

مونا ربیعیان ۵ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۵۰۹

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس تجارت - در اقتصادهای مدرن، امنیت غذایی تنها به میزان تولید محصولات کشاورزی وابسته نیست، بلکه به توانایی کشورها در حفظ زنجیره تأمین، تنوع‌بخشی به مسیرهای واردات، مدیریت ذخایر راهبردی و واکنش سریع به بحران‌های بین‌المللی بستگی دارد. هرگونه اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی یا زمینی، به‌ویژه در کشورهایی که بخشی از نیازهای غذایی و نهاده‌های تولید را از خارج تأمین می‌کنند، می‌تواند آثار گسترده‌ای بر بازار داخلی، قیمت مواد غذایی و حتی ثبات اقتصادی بر جای بگذارد.

تجارت شمال؛ برگ برنده اقتصاد

رضا قیدر / تحولات امنیتی ماه‌های اخیر بار دیگر اهمیت این موضوع را آشکار کرده است. اگرچه نگرانی‌هایی درباره اختلال در حمل‌ونقل دریایی، محدود شدن فعالیت برخی بنادر جنوبی و افزایش هزینه‌های لجستیکی شکل گرفت، اما بررسی روند تأمین کالاهای اساسی نشان می‌دهد که سیاست تنوع‌بخشی به کریدورهای تجاری و استفاده از ظرفیت بنادر شمالی، تا حد زیادی توانسته از بروز بحران در بازار داخلی جلوگیری کند. این تجربه نشان می‌دهد که در شرایط پرریسک، انعطاف‌پذیری شبکه تجارت خارجی به اندازه حجم ذخایر استراتژیک اهمیت دارد و حتی می‌تواند مهم‌ترین عامل حفظ ثبات بازار باشد.کارشناسان حوزه تجارت خارجی معتقدند آنچه امروز بیش از هر چیز اهمیت دارد، ایجاد شبکه‌ای از مسیرهای جایگزین است تا اقتصاد کشور به یک مسیر یا یک بندر وابسته نباشد. تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که وابستگی بیش از حد به یک کریدور، در زمان بحران به یکی از مهم‌ترین نقاط آسیب‌پذیر اقتصاد تبدیل می‌شود.

تغییر نقشه تجارت؛ از جنوب به شمال

در دهه‌های گذشته، بنادر جنوبی ایران همواره اصلی‌ترین دروازه ورود کالاهای اساسی، غلات، نهاده‌های دامی، روغن خام، شکر و بسیاری از مواد اولیه صنایع بوده‌اند. بخش قابل توجهی از واردات کشور از طریق خلیج فارس و دریای عمان انجام می‌شد و همین مسئله باعث شده بود تمرکز لجستیکی کشور در این منطقه شکل بگیرد.اما تحولات اخیر، سیاست‌گذاران را به سمت بازآرایی مسیرهای تجاری سوق داد. افزایش استفاده از بنادر شمالی، توسعه ارتباط با کشورهای حوزه اوراسیا، بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت دریای خزر و فعال‌سازی کریدور شمال ـ جنوب، موجب شد بخشی از بار وارداتی کشور به مسیرهای جایگزین منتقل شود.به اعتقاد کارشناسان، این جابه‌جایی صرفاً یک تغییر موقت نیست، بلکه می‌تواند آغاز فصل جدیدی در سیاست‌های حمل‌ونقل و تجارت خارجی ایران باشد. افزایش سهم بنادر شمالی در واردات کالاهای اساسی نشان می‌دهد که زیرساخت‌های جدید به تدریج در حال ایفای نقش پررنگ‌تری در اقتصاد کشور هستند.البته این تغییر بدون هزینه نبوده است. انتقال بخشی از تجارت به مسیرهای جدید، هزینه حمل‌ونقل، بیمه، زمان ترانزیت و عملیات لجستیکی را افزایش داده است. با این حال، بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند هزینه حفظ جریان واردات در شرایط بحرانی، به‌مراتب کمتر از هزینه توقف زنجیره تأمین یا کمبود کالا در بازار داخلی است.از سوی دیگر، توسعه همکاری با کشورهای همسایه شمالی و اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا، فرصت تازه‌ای برای تنوع‌بخشی به منابع تأمین کالاهای اساسی ایجاد کرده است. غلات، نهاده‌های دامی و برخی مواد اولیه اکنون بیش از گذشته از این مسیرها وارد کشور می‌شوند و همین مسئله وابستگی به مسیرهای سنتی را کاهش داده است.کارشناسان حمل‌ونقل بر این باورند که اگر سرمایه‌گذاری در بنادر شمالی، خطوط ریلی و ناوگان حمل‌ونقل ترکیبی ادامه پیدا کند، ایران می‌تواند حتی پس از عبور از شرایط بحرانی نیز از مزایای اقتصادی این تغییر مسیر بهره‌مند شود. امنیت غذایی؛ نتیجه مدیریت زنجیره تأمین، نه فقط ذخیره‌سازیدر شرایط بحران، افکار عمومی معمولاً میزان ذخایر کالاهای اساسی را مهم‌ترین شاخص امنیت غذایی می‌دانند، اما متخصصان اقتصاد کشاورزی معتقدند ذخیره‌سازی تنها بخشی از ماجراست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، استمرار جریان ورود کالا، سرعت انتقال به مراکز مصرف و توان شبکه توزیع در پاسخگویی به نیاز بازار است.اگرچه وجود ذخایر راهبردی می‌تواند شوک‌های کوتاه‌مدت را کنترل کند، اما در صورت توقف طولانی‌مدت واردات یا اختلال در شبکه توزیع، حتی بزرگ‌ترین ذخایر نیز پاسخگوی نیاز کشور نخواهند بود. از این رو، حفظ پایداری زنجیره تأمین باید همزمان با مدیریت ذخایر دنبال شود.یکی از نقاط قوت ماه‌های اخیر، تخلیه سریع محموله‌های وارداتی، انتقال ایمن کالاها به انبارهای استاندارد و استفاده از ظرفیت سیلوها و مراکز ذخیره‌سازی در نقاط مختلف کشور بوده است. این اقدامات باعث شد بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی پیش از بروز محدودیت‌های احتمالی در محل‌های امن نگهداری شوند.در همین حال، استفاده از انبارهای راهبردی در مناطق مختلف کشور، موجب شده وابستگی به یک منطقه جغرافیایی کاهش یابد و امکان توزیع سریع‌تر کالاها فراهم شود. این سیاست علاوه بر افزایش امنیت تأمین، ریسک آسیب‌پذیری در برابر بحران‌های احتمالی را نیز کاهش داده است.با وجود این موفقیت‌ها، کارشناسان هشدار می‌دهند که افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، رشد نرخ بیمه کشتی‌ها و طولانی‌تر شدن برخی مسیرهای تجاری، در نهایت می‌تواند بر قیمت تمام‌شده کالاهای وارداتی اثر بگذارد. بنابراین لازم است سیاست‌های حمایتی برای جلوگیری از انتقال این هزینه‌ها به مصرف‌کنندگان نیز همزمان اجرا شود. عبور از بحران؛ نیازمند توسعه زیرساخت‌های تجاریتجربه اخیر بار دیگر نشان داد که تنوع مسیرهای تجاری یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای اقتصاد ایران محسوب می‌شود. کشوری که سالانه میلیون‌ها تن کالاهای اساسی، نهاده‌های دامی، دانه‌های روغنی، غلات و مواد اولیه صنایع را وارد می‌کند، نمی‌تواند تنها به یک مسیر دریایی یا یک بندر متکی باشد.به همین دلیل، بسیاری از صاحب‌نظران اقتصادی معتقدند توسعه کریدور شمال ـ جنوب باید با سرعت بیشتری دنبال شود. تکمیل خطوط ریلی، افزایش ظرفیت بنادر شمالی، توسعه ناوگان حمل‌ونقل دریایی در دریای خزر و تقویت زیرساخت‌های مرزی با کشورهای همسایه، می‌تواند قدرت مانور اقتصاد ایران را در شرایط بحرانی افزایش دهد.در کنار این موضوع، افزایش تولید داخلی کالاهای راهبردی نیز باید به موازات توسعه تجارت خارجی دنبال شود. هرچه وابستگی کشور به واردات نهاده‌های اساسی کاهش یابد، آسیب‌پذیری اقتصاد نیز کمتر خواهد شد.کارشناسان همچنین بر توسعه صنایع تبدیلی، افزایش بهره‌وری کشاورزی، کاهش ضایعات محصولات غذایی و تقویت ذخایر استراتژیک تأکید دارند. این اقدامات در کنار توسعه کریدورهای تجاری، می‌تواند امنیت غذایی کشور را در برابر شوک‌های خارجی مقاوم‌تر کند.از سوی دیگر، فناوری‌های نوین مدیریت زنجیره تأمین، سامانه‌های هوشمند ردیابی کالا، پیش‌بینی تقاضا و مدیریت موجودی انبارها نیز باید بیش از گذشته مورد استفاده قرار گیرند تا تصمیم‌گیری‌ها بر پایه اطلاعات دقیق و لحظه‌ای انجام شود.در نهایت، تجربه ماه‌های اخیر نشان داد که اگرچه محدودیت‌های حمل‌ونقل و افزایش ریسک‌های منطقه‌ای می‌تواند هزینه تجارت را افزایش دهد، اما برنامه‌ریزی پیشگیرانه، تنوع‌بخشی به مسیرهای وارداتی و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، امکان عبور از این شرایط را فراهم می‌کند.اقتصاد ایران اکنون در مرحله‌ای قرار دارد که باید از مدیریت مقطعی بحران عبور کرده و به سمت طراحی یک الگوی پایدار برای تجارت خارجی حرکت کند؛ الگویی که در آن بنادر شمالی و جنوبی، حمل‌ونقل ریلی، جاده‌ای و دریایی، ذخایر راهبردی و همکاری‌های منطقه‌ای به‌صورت یک شبکه یکپارچه عمل کنند. در چنین شرایطی، حتی اگر مسیرهای سنتی تجارت با محدودیت مواجه شوند، امنیت غذایی و ثبات بازار داخلی همچنان حفظ خواهد شد.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.