گزارش «اقتصاد پویا» از گرانی فن آوری روز دنیا در ایران ؛
شکاف دیجیتال چالش جدید جامعه
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اجتماعی - در دنیای امروز، تلفن همراه، تبلت، لپتاپ و سایر تجهیزات دیجیتال دیگر تنها ابزارهای ارتباطی یا وسایل سرگرمی نیستند، بلکه به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شدهاند. از آموزش و اشتغال گرفته تا بانکداری، خرید، خدمات درمانی و ارتباطات اجتماعی، بخش بزرگی از فعالیتهای روزانه مردم به ابزارهای دیجیتال وابسته است. به همین دلیل، هرگونه تغییر در بازار موبایل و لوازم دیجیتال، تنها بر فعالان این حوزه تأثیر نمیگذارد، بلکه مستقیماً بر کیفیت زندگی میلیونها خانواده اثرگذار است.

دانیال امینی / در سالهای اخیر بازار موبایل و تجهیزات دیجیتال ایران یکی از پرنوسانترین بازارهای کشور بوده است. افزایش نرخ ارز، محدودیتهای واردات، تغییر مقررات تجاری، رشد هزینههای حملونقل، افزایش تعرفهها و کاهش قدرت خرید مردم، مجموعهای از عوامل را شکل دادهاند که باعث شده خرید یک تلفن همراه یا لپتاپ برای بسیاری از خانوارها به تصمیمی دشوار و گاه غیرممکن تبدیل شود.این در حالی است که نیاز به تجهیزات دیجیتال بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته است. دانشآموزان برای آموزش، دانشجویان برای تحصیل، کارمندان برای دورکاری، صاحبان کسبوکار برای مدیریت فعالیتهای اقتصادی و حتی سالمندان برای دریافت خدمات بانکی و درمانی، به این ابزارها وابسته شدهاند. در چنین شرایطی، بازار موبایل دیگر تنها یک بازار مصرفی نیست، بلکه بخشی از زیرساخت زندگی اجتماعی و اقتصادی محسوب میشود.
بازاری که با نرخ ارز نفس میکشد
یکی از مهمترین ویژگیهای بازار موبایل ایران، وابستگی شدید آن به نرخ ارز است. بخش عمده تلفنهای همراه، لپتاپها، تبلتها، ساعتهای هوشمند و تجهیزات جانبی از خارج کشور تأمین میشوند و به همین دلیل هرگونه نوسان ارزی مستقیماً بر قیمت این کالاها اثر میگذارد.فعالان بازار معتقدند که حتی در دورههایی که نرخ ارز برای مدت کوتاهی ثابت میماند، کاهش قیمت محسوسی در بازار مشاهده نمیشود؛ زیرا واردکنندگان برای تأمین کالاهای جدید همچنان با هزینههای بالای خرید، حملونقل، بیمه و ترخیص روبهرو هستند. در مقابل، هر زمان نرخ ارز افزایش پیدا میکند، بازار تقریباً بلافاصله واکنش نشان میدهد و قیمت کالاهای دیجیتال نیز روندی صعودی پیدا میکند.در کنار نرخ ارز، تغییر مقررات واردات نیز بر وضعیت بازار اثرگذار است. هرگونه تغییر در تعرفههای گمرکی، سیاستهای ثبت سفارش یا هزینههای واردات میتواند قیمت نهایی کالاها را افزایش دهد. از سوی دیگر، هزینههای مربوط به حملونقل بینالمللی و خدمات پس از فروش نیز طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته و به افزایش قیمت تمامشده محصولات منجر شده است.همین عوامل باعث شده است که بسیاری از خریداران خرید خود را به تعویق بیندازند و بازار، بهویژه در بخش گوشیهای میانرده و پرچمدار، با کاهش تقاضا روبهرو شود.
از تعویض سالانه تا استفاده چندساله
تا چند سال پیش، بسیاری از مصرفکنندگان هر دو یا سه سال یکبار تلفن همراه خود را تعویض میکردند، اما اکنون شرایط تغییر کرده است. افزایش قیمتها باعث شده بسیاری از خانوادهها عمر استفاده از گوشی، لپتاپ و سایر تجهیزات دیجیتال را افزایش دهند.این تغییر رفتار مصرفکنندگان باعث رشد بازار تعمیرات، خرید و فروش گوشیهای دستدوم و بازسازیشده شده است. امروزه بسیاری از افراد به جای خرید گوشی نو، به سراغ مدلهای کارکرده یا بازسازیشده میروند تا بتوانند با هزینه کمتری نیاز خود را برطرف کنند.فروشندگان نیز معتقدند سهم گوشیهای اقتصادی در معاملات بازار افزایش یافته و تقاضا برای مدلهای گرانقیمت نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است. در واقع، توان خرید خانوارها باعث شده انتخاب بسیاری از خریداران از روی علاقه نباشد، بلکه بر اساس محدودیت بودجه انجام شود. فشار بازار دیجیتال بر خانوادهها گسترش خدمات الکترونیکی باعث شده داشتن تلفن همراه هوشمند دیگر یک انتخاب نباشد، بلکه به ضرورتی برای زندگی روزمره تبدیل شود. بسیاری از خدمات بانکی، آموزشی، اداری و حتی درمانی اکنون از طریق تلفن همراه ارائه میشوند.در خانوادههایی که چند فرزند دانشآموز یا دانشجو دارند، تأمین تجهیزات دیجیتال به یکی از هزینههای مهم سالانه تبدیل شده است. علاوه بر خرید گوشی یا لپتاپ، هزینه اینترنت، نرمافزارهای آموزشی، تعمیرات، لوازم جانبی و تعویض قطعات نیز به هزینههای خانوار اضافه شده است.در برخی خانوادهها، یک گوشی میان چند نفر به اشتراک گذاشته میشود یا فرزندان مجبورند از دستگاههای قدیمی با کارایی پایین استفاده کنند. این مسئله میتواند کیفیت آموزش، دسترسی به اطلاعات و حتی فرصتهای شغلی را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، بسیاری از مشاغل امروزی به تلفن همراه وابسته هستند. رانندگان تاکسیهای اینترنتی، فروشندگان آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، عکاسان، خبرنگاران، بازاریابان و صاحبان کسبوکارهای کوچک بدون گوشی هوشمند عملاً امکان ادامه فعالیت ندارند. بنابراین خرابی یا ناتوانی در خرید یک دستگاه جدید، میتواند مستقیماً درآمد خانوار را کاهش دهد.
شکاف دیجیتال؛ چالش جدید جامعه
یکی از پیامدهای افزایش قیمت تجهیزات دیجیتال، گسترش شکاف دیجیتال میان اقشار مختلف جامعه است. خانوادههایی که توان خرید تجهیزات بهروز را دارند، از خدمات آموزشی، ارتباطی و اقتصادی بیشتری بهرهمند میشوند، در حالی که خانوارهای کمدرآمد ممکن است از بخشی از این فرصتها محروم بمانند.این شکاف تنها به کیفیت دستگاه محدود نمیشود، بلکه سرعت اینترنت، دسترسی به نرمافزارهای جدید، امنیت اطلاعات و امکان استفاده از خدمات آنلاین را نیز شامل میشود. در عصر اقتصاد دیجیتال، نداشتن ابزار مناسب میتواند فرصتهای آموزشی، شغلی و اقتصادی را کاهش دهد.کارشناسان معتقدند اگر دسترسی به تجهیزات دیجیتال دشوارتر شود، آثار آن در بلندمدت تنها محدود به بازار موبایل نخواهد بود، بلکه بر توسعه سرمایه انسانی، آموزش، اشتغال و حتی بهرهوری اقتصاد نیز تأثیر خواهد گذاشت.
بازار در انتظار ثبات
فعالان بازار موبایل معتقدند مهمترین نیاز این بازار، ثبات در سیاستگذاری و کاهش نوسانات اقتصادی است. تجربه نشان داده است که در دورههای ثبات ارزی، بازار نیز به سمت تعادل حرکت میکند و خریداران با اطمینان بیشتری برای خرید تصمیم میگیرند. شفاف بودن قوانین واردات، تسهیل فرآیند تأمین کالا، حمایت از شبکه رسمی فروش، مقابله با قاچاق و توسعه خدمات پس از فروش، از جمله عواملی است که میتواند به ساماندهی بازار کمک کند. در کنار این موضوع، توسعه تولید یا مونتاژ برخی تجهیزات دیجیتال در داخل کشور نیز میتواند بخشی از نیاز بازار را تأمین کند، هرچند بسیاری از کارشناسان معتقدند با توجه به پیچیدگی فناوری تولید تلفن همراه و تجهیزات پیشرفته، همچنان وابستگی به واردات در این حوزه ادامه خواهد داشت. از سوی دیگر، توسعه اقتصاد دیجیتال بدون دسترسی آسان مردم به ابزارهای مورد نیاز امکانپذیر نیست. اگر قیمت تجهیزات دیجیتال بیش از توان خرید خانوارها افزایش یابد، بخشی از جامعه از خدمات آنلاین، آموزش مجازی و فرصتهای اقتصادی جدید فاصله خواهد گرفت. بازار موبایل و لوازم دیجیتال امروز دیگر تنها بازاری برای خرید یک کالای مصرفی نیست؛ این بازار به بخشی از زیرساخت توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. تلفن همراه، لپتاپ و سایر تجهیزات هوشمند، ابزارهایی هستند که آموزش، اشتغال، ارتباطات، خدمات مالی و بسیاری از فعالیتهای روزمره بر پایه آنها انجام میشود. از این رو، ثبات در این بازار تنها به نفع واردکنندگان یا فروشندگان نیست، بلکه مستقیماً بر رفاه خانوارها، کیفیت آموزش، بهرهوری نیروی کار و رشد اقتصاد دیجیتال اثر میگذارد. در شرایطی که اقتصاد جهانی با سرعت به سمت دیجیتالی شدن حرکت میکند، حفظ قدرت خرید خانوارها برای دسترسی به فناوریهای نوین، میتواند به یکی از مهمترین الزامات توسعه تبدیل شود. ایجاد ثبات اقتصادی، کاهش نوسانات ارزی، تسهیل تجارت رسمی، تقویت رقابت سالم و توسعه خدمات پس از فروش، از جمله اقداماتی است که میتواند علاوه بر ایجاد آرامش در بازار، دسترسی عادلانهتر مردم به فناوری را نیز فراهم کند؛ موضوعی که در نهایت به سود خانوادهها، کسبوکارها و اقتصاد کشور خواهد بود.
