گزارش اقتصاد پویا از هدف جدید صادراتی صنایع ایران؛
اوراسیا؛ فرصت طلایی برای تولیدکنندگان ایرانی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس تجارت - در شرایطی که اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به توسعه صادرات غیرنفتی نیاز دارد، یافتن بازارهای جدید برای محصولات صنعتی به یکی از مهمترین اولویتهای سیاستگذاران و فعالان اقتصادی تبدیل شده است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که آینده صنعت ایران تنها در گرو افزایش تولید نیست، بلکه به توانایی حضور در بازارهای خارجی و رقابت با تولیدکنندگان سایر کشورها نیز وابسته است. هرچند ایران در سالهای گذشته توانسته بخشی از محصولات صنعتی، معدنی، پتروشیمی، غذایی، مصالح ساختمانی و کالاهای دانشبنیان خود را به کشورهای مختلف صادر کند، اما تمرکز صادرات بر تعداد محدودی از بازارها، موجب شده صنایع کشور در برابر تحولات سیاسی، اقتصادی و تجاری این کشورها آسیبپذیر باشند.

رضا قیدر / تحولات ژئوپلیتیکی منطقه، تغییر مسیر کریدورهای تجاری، رشد اقتصاد کشورهای نوظهور، افزایش تقاضا در بازارهای آسیایی و آفریقایی و شکلگیری پیمانهای اقتصادی جدید، فرصتهایی را پیش روی صادرکنندگان ایرانی قرار داده است. در چنین شرایطی، تنوعبخشی به مقاصد صادراتی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ رشد تولید، افزایش درآمدهای ارزی و کاهش ریسکهای تجاری به شمار میرود.بسیاری از صنایع ایران از ظرفیت رقابت در بازارهای منطقه برخوردار هستند. محصولات فولادی، سیمان، کاشی و سرامیک، محصولات پتروشیمی، مواد غذایی، دارو، تجهیزات صنعتی، مصالح ساختمانی، محصولات کشاورزی فرآوریشده و حتی برخی کالاهای دانشبنیان، قابلیت حضور در بازارهای جدید را دارند. اما ورود به این بازارها تنها با تولید محصول امکانپذیر نیست؛ بلکه نیازمند شناخت دقیق نیاز مشتریان، رعایت استانداردهای بینالمللی، توسعه زیرساختهای حملونقل، تقویت نظام بانکی و ایجاد ثبات در سیاستهای صادراتی است.
همسایگان؛ نخستین مقصد طبیعی صادرات ایران
یکی از مهمترین مزیتهای ایران، قرار گرفتن در میان بازاری با صدها میلیون نفر جمعیت در کشورهای همسایه است. همسایگانی که بسیاری از آنها نیاز گستردهای به واردات کالاهای صنعتی، مصالح ساختمانی، مواد غذایی، فرآوردههای پتروشیمی و تجهیزات تولیدی دارند.کشورهایی مانند عراق، افغانستان، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز و حوزه خلیج فارس همچنان از مهمترین بازارهای بالقوه برای صنایع ایرانی محسوب میشوند. نزدیکی جغرافیایی، کاهش هزینه حملونقل، اشتراکات فرهنگی و دسترسی آسانتر، مزیتهایی هستند که میتوانند رقابتپذیری محصولات ایرانی را افزایش دهند.عراق همچنان یکی از بزرگترین بازارهای صادراتی ایران است و ظرفیت قابل توجهی در حوزه مصالح ساختمانی، مواد غذایی، تجهیزات صنعتی و خدمات فنی و مهندسی دارد. کشورهای آسیای مرکزی نیز با اجرای پروژههای عمرانی و صنعتی، به واردکنندگان مهم فولاد، سیمان، محصولات پتروشیمی و ماشینآلات تبدیل شدهاند.در همین حال، توسعه کریدور شمال–جنوب و مسیرهای ترانزیتی شرق–غرب میتواند دسترسی صنایع ایران به بازارهای روسیه، قفقاز و حتی اروپا را تسهیل کند. هرچه زیرساختهای حملونقل ریلی، جادهای و دریایی تقویت شود، هزینه صادرات نیز کاهش یافته و توان رقابت کالاهای ایرانی افزایش خواهد یافت.کارشناسان تأکید میکنند که حفظ بازارهای همسایه به اندازه ورود به بازارهای جدید اهمیت دارد؛ زیرا رقابت در این کشورها نیز روزبهروز شدیدتر میشود و تولیدکنندگان کشورهای دیگر برای تصاحب این بازارها برنامهریزی گستردهای انجام دادهاند. آفریقا، آسیای جنوب شرقی و اوراسیا؛ فرصتهای کمتر استفادهشدهدر سالهای اخیر، بسیاری از کشورها به سمت تنوعبخشی به شرکای تجاری خود حرکت کردهاند و این روند فرصتهای تازهای برای صادرات ایران ایجاد کرده است. قاره آفریقا با رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی و افزایش نیاز به زیرساختها، یکی از بازارهای آینده صنایع جهان محسوب میشود. بسیاری از کشورهای آفریقایی به واردات مصالح ساختمانی، تجهیزات صنعتی، دارو، محصولات غذایی، ماشینآلات سبک و محصولات پتروشیمی نیاز دارند؛ حوزههایی که صنایع ایران در آنها تجربه و ظرفیت مناسبی دارند.از سوی دیگر، کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز میتوانند مقصد مهمی برای صادرات باشند. نزدیکی جغرافیایی، توسعه مسیرهای حملونقل و توافقات تجاری میتواند زمینه حضور گستردهتر تولیدکنندگان ایرانی را در این بازارها فراهم کند.بازارهای جنوب و جنوب شرق آسیا نیز با جمعیت بالا و رشد اقتصادی، فرصتهای قابل توجهی در اختیار صادرکنندگان قرار میدهند. هرچند رقابت در این بازارها بسیار شدید است، اما برخی محصولات ایرانی مانند مواد اولیه صنعتی، محصولات پتروشیمی، مواد معدنی و صنایع غذایی فرآوریشده میتوانند جایگاه مناسبی پیدا کنند.البته ورود بهاین بازارها مستلزم رعایت استانداردهای بینالمللی، بستهبندی رقابتی، بازاریابی حرفهای، شناخت سلیقه مصرفکنندگان و ایجاد شبکههای توزیع مناسب است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که موفقیت صادرات تنها به کیفیت محصول وابسته نیست، بلکه خدمات پس از فروش، برندینگ و شناخت دقیق بازار نیز نقش تعیینکنندهای دارند.
صادرات پایدار؛ نیازمند تولید رقابتی و سیاستهای باثبات
اگرچه یافتن بازارهای جدید اهمیت زیادی دارد، اما حفظ این بازارها بدون تولید رقابتی امکانپذیر نیست. بسیاری از تولیدکنندگان معتقدند که افزایش هزینه تولید، نوسانات نرخ ارز، مشکلات تأمین مواد اولیه، هزینههای حملونقل و پیچیدگیهای اداری، رقابت با رقبای خارجی را دشوار کرده است.صادرکنندگان علاوه بر کیفیت کالا، به ثبات در مقررات نیاز دارند. تغییرات مکرر در دستورالعملهای صادراتی، محدودیتهای ناگهانی یا مشکلات مربوط به بازگشت ارز میتواند برنامهریزی بلندمدت شرکتها را با مشکل مواجه کند. سرمایهگذاری در بازارهای خارجی زمانی انجام میشود که فعال اقتصادی نسبت به آینده سیاستهای تجاری اطمینان نسبی داشته باشد.یکی دیگر از الزامات توسعه صادرات، تقویت دیپلماسی اقتصادی است. رایزنان بازرگانی، نمایشگاههای بینالمللی، هیأتهای تجاری، توافقنامههای تعرفهای و همکاریهای منطقهای میتوانند راه ورود صنایع ایران به بازارهای جدید را هموارتر کنند. بسیاری از کشورهای موفق در صادرات صنعتی، از ابزار دیپلماسی اقتصادی برای حمایت از شرکتهای خود استفاده میکنند.در کنار این موارد، توسعه زیرساختهای بندری، ریلی و لجستیکی نیز اهمیت ویژهای دارد. هرچه زمان و هزینه انتقال کالا کاهش یابد، توان رقابت صادرکنندگان نیز افزایش پیدا میکند. تکمیل کریدورهای ترانزیتی، توسعه بنادر جنوبی و شمالی و ایجاد مراکز لجستیکی مدرن میتواند جایگاه ایران را به عنوان یک هاب تجاری منطقهای تقویت کند. آینده صادرات صنعتی ایران به میزان توانایی کشور در ایجاد تعادل میان تولید رقابتی، ثبات اقتصادی، توسعه زیرساختها و حضور فعال در بازارهای جهانی وابسته است. صنایع ایران از ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه فولاد، پتروشیمی، صنایع غذایی، مصالح ساختمانی، دارو، تجهیزات صنعتی و محصولات دانشبنیان برخوردار هستند. اگر این ظرفیتها با سیاستهای پایدار، سرمایهگذاری در فناوری، بهبود کیفیت، توسعه برندهای صادراتی و گسترش روابط تجاری منطقهای همراه شوند، میتوان سهم بیشتری از بازارهای جهانی را به دست آورد.امروز رقابت جهانی دیگر تنها بر سر تولید بیشتر نیست؛ بلکه بر سر دسترسی به بازارهای جدید، حفظ مشتریان و ارائه محصولات باکیفیتتر است. برای صنایع ایران نیز آینده صادرات، از مرزهای سنتی عبور کرده و به حضور هوشمندانه در بازارهای نوظهور گره خورده است؛ بازارهایی که میتوانند موتور محرک رشد تولید، اشتغال و ارزآوری در سالهای آینده باشند.

