گزارش «اقتصاد پویا» از مدیریت تازه برای ناترازی گاز ؛
تعادل عرضه و تقاضا با مدیریت مصرف انرژی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی - در سالهای اخیر، ناترازی انرژی به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ چالشی که هر زمستان با افزایش مصرف گاز در بخش خانگی و هر تابستان با رشد مصرف برق، آثار آن بر صنایع، تولید، صادرات و حتی زندگی روزمره مردم آشکار میشود. افزایش تقاضا، فرسودگی بخشی از زیرساختها، شدت بالای مصرف انرژی و محدودیت در توسعه همزمان تولید، سبب شده است مدیریت مصرف به اندازه توسعه تولید اهمیت پیدا کند. در چنین شرایطی، سیاستگذاران حوزه انرژی به دنبال راهکارهایی هستند که بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین برای افزایش تولید، بتوانند از ظرفیتهای موجود بهرهوری بیشتری ایجاد کنند.

حسین قیدر / در همین راستا، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران از اجرای پروژه «شرکتهای کارور» به عنوان یکی از بزرگترین برنامههای مدیریت ناترازی انرژی یاد کرده است؛ طرحی که با هدف اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهرهوری و کاهش هدررفت انرژی طراحی شده و میتواند نقش مهمی در ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضای گاز ایفا کند. کارشناسان معتقدند اگر این پروژه بهدرستی اجرا شود، علاوه بر کاهش فشار بر شبکه گاز، امکان تأمین پایدار انرژی برای بخشهای تولیدی و صنعتی نیز افزایش خواهد یافت.اقتصاد ایران سالهاست با یکی از بالاترین شدتهای مصرف انرژی در منطقه روبهرو است. مصرف بالای گاز در ساختمانهای مسکونی، راندمان پایین تجهیزات گرمایشی، فرسودگی موتورخانهها و نبود استانداردهای مناسب در بسیاری از واحدهای مصرفکننده باعث شده بخش قابل توجهی از انرژی تولیدی کشور بدون ایجاد ارزش افزوده واقعی هدر برود. از همین رو، بسیاری از کارشناسان معتقدند حل ناترازی تنها با افزایش تولید ممکن نیست و مدیریت تقاضا باید به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری تبدیل شود.
مدیریت مصرف؛ حلقه مفقوده تعادل انرژی
سالهای گذشته نشان داده است که با آغاز فصل سرما، اولویت تأمین گاز بخش خانگی موجب محدود شدن گازرسانی به صنایع، نیروگاهها و برخی واحدهای تولیدی میشود. این وضعیت علاوه بر کاهش تولید، هزینههای اقتصادی قابل توجهی به صنایع تحمیل کرده و در برخی موارد موجب افزایش استفاده از سوختهای جایگزین شده است.در چنین شرایطی، اجرای طرحهایی که بتوانند بدون کاهش رفاه مردم، مصرف انرژی را بهینه کنند، اهمیت ویژهای پیدا میکند. پروژه «شرکتهای کارور» نیز بر همین اساس شکل گرفته است؛ مدلی که بر استفاده از ظرفیت شرکتهای تخصصی برای شناسایی نقاط اتلاف انرژی، اجرای پروژههای بهینهسازی و افزایش راندمان مصرف تمرکز دارد.کارشناسان حوزه انرژی معتقدند بخش مهمی از ناترازی فعلی، ناشی از مصرف غیربهینه است. ساختمانهایی که عایقبندی مناسبی ندارند، تجهیزات گرمایشی با راندمان پایین، شبکههای فرسوده و موتورخانههای قدیمی، سالانه حجم قابل توجهی از گاز را بدون بهرهوری مؤثر مصرف میکنند. اگر این بخشها اصلاح شوند، میتوان بخشی از ناترازی را بدون توسعه میادین جدید یا سرمایهگذاریهای سنگین جبران کرد.تجربه بسیاری از کشورها نیز نشان میدهد که سرمایهگذاری در بهینهسازی مصرف، معمولاً هزینهای بسیار کمتر از توسعه ظرفیت تولید دارد و در عین حال آثار زیستمحیطی و اقتصادی مطلوبتری نیز به همراه خواهد داشت.
نقش شرکتهای کارور در کاهش هدررفت انرژی
شرکتهای کارور یا شرکتهای خدمات انرژی، در بسیاری از کشورها به عنوان بازوی اجرایی پروژههای بهینهسازی مصرف شناخته میشوند. این شرکتها با بررسی وضعیت مصرف انرژی در ساختمانها، صنایع و مراکز مختلف، راهکارهایی برای کاهش مصرف بدون کاهش کیفیت خدمات ارائه میکنند.در صورت اجرای صحیح این الگو، پروژههایی مانند نوسازی موتورخانهها، تعویض تجهیزات پرمصرف، بهبود سیستمهای گرمایشی، ارتقای عایقبندی ساختمانها و استفاده از فناوریهای نوین میتواند با سرعت بیشتری اجرا شود.یکی از مهمترین ویژگیهای این مدل، ایجاد انگیزه اقتصادی برای کاهش مصرف است. در بسیاری از پروژههای مشابه، هزینه اجرای طرح از محل صرفهجویی حاصل از کاهش مصرف انرژی تأمین میشود؛ به این معنا که هرچه میزان صرفهجویی بیشتر باشد، بازگشت سرمایه نیز سریعتر خواهد بود.کارشناسان معتقدند اجرای چنین پروژههایی علاوه بر کاهش مصرف گاز، میتواند موجب رونق صنایع تولیدکننده تجهیزات کممصرف، ایجاد اشتغال برای شرکتهای فنی و مهندسی و توسعه بازار خدمات انرژی نیز شود.از سوی دیگر، کاهش مصرف داخلی گاز میتواند امکان تخصیص منابع بیشتری به صنایع، نیروگاهها یا صادرات را فراهم کند؛ موضوعی که از منظر اقتصادی نیز دارای اهمیت فراوان است.
موفقیت طرح در گرو اجرای دقیق و مشارکت عمومی
اگرچه پروژه «شرکتهای کارور» از ظرفیت بالایی برای مدیریت ناترازی برخوردار است، اما موفقیت آن به اجرای دقیق، تأمین منابع مالی، همکاری دستگاههای اجرایی و مشارکت مصرفکنندگان بستگی دارد.کارشناسان تأکید میکنند که اجرای پروژههای بهینهسازی باید با نظام تشویقی مناسب همراه باشد تا خانوارها، صنایع و دستگاههای دولتی برای کاهش مصرف انگیزه کافی داشته باشند. همچنین تدوین استانداردهای جدید ساختمانی، الزام به استفاده از تجهیزات کممصرف و توسعه سامانههای هوشمند مدیریت انرژی میتواند اثربخشی این طرح را افزایش دهد.در کنار اقدامات فنی، فرهنگسازی نیز نقش مهمی در موفقیت برنامههای مدیریت مصرف دارد. اصلاح الگوی مصرف زمانی پایدار خواهد بود که مردم و فعالان اقتصادی، صرفهجویی را نه به معنای کاهش رفاه، بلکه به عنوان افزایش بهرهوری و استفاده بهینه از منابع ملی تلقی کنند.همچنین شفافیت در اعلام اهداف، میزان صرفهجویی، نتایج پروژهها و نحوه عملکرد شرکتهای کارور، میتواند اعتماد عمومی را نسبت به این برنامه افزایش دهد و زمینه مشارکت گستردهتر بخش خصوصی را فراهم کند.در نهایت، کارشناسان بر این باورند که مدیریت ناترازی انرژی تنها با توسعه تولید یا محدودیت مصرف محقق نمیشود، بلکه نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزه بهرهوری، فناوری، سرمایهگذاری و اصلاح الگوی مصرف است. پروژه «شرکتهای کارور» اگر با برنامهریزی دقیق، نظارت مستمر و استفاده از توان بخش خصوصی اجرا شود، میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای کاهش اتلاف انرژی و ایجاد تعادل پایدار در شبکه گاز کشور تبدیل شود؛ تعادلی که نه تنها امنیت انرژی را تقویت میکند، بلکه زمینه افزایش بهرهوری اقتصادی، حمایت از تولید و کاهش هزینههای ملی را نیز فراهم خواهد ساخت.

