خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس تجارت - در سالهای اخیر، تغییر موازنههای اقتصادی جهان، تشدید رقابت بر سر بازارهای نوظهور و محدودیت دسترسی به برخی بازارهای سنتی، نگاه بسیاری از کشورها را به سمت قاره آفریقا معطوف کرده است. قارهای با بیش از ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت، رشد سریع شهرنشینی، نیاز گسترده به کالا، خدمات، زیرساخت و فناوری که اکنون یکی از جذابترین مقاصد سرمایهگذاری و تجارت در جهان به شمار میرود. در چنین شرایطی، ایران نیز میتواند با بهرهگیری از ظرفیتهای تولیدی، صنعتی، خدمات فنی و مهندسی و گردشگری سلامت، سهم بیشتری از این بازار بزرگ را به دست آورد؛ اما تحقق این هدف نیازمند ایجاد پایگاههای صادراتی کارآمد است. منطقه آزاد ماکو، به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز، دسترسی به شبکههای حملونقل بینالمللی و برخورداری از مشوقهای سرمایهگذاری، یکی از مهمترین گزینهها برای ایفای این نقش محسوب میشود.

رضا قیدر / اظهارات اخیر رئیس اتاق بازرگانی ایران و آفریقا درباره ظرفیتهای ماکو، بار دیگر اهمیت این منطقه را در راهبرد توسعه تجارت خارجی کشور برجسته کرده است. کارشناسان اقتصادی نیز معتقدند اگر سیاستگذاریهای تجاری، توسعه زیرساختها و حمایت از تولید صادراتمحور بهدرستی انجام شود، ماکو میتواند به حلقه اتصال صنایع ایران با بازارهای آفریقایی تبدیل شود؛ بازاری که سالهاست کشورهای رقیب با برنامهریزی منسجم در حال تصاحب آن هستند.ایران از مزیتهایی همچون صنایع دارویی، تجهیزات پزشکی، مصالح ساختمانی، صنایع غذایی، پتروشیمی، خدمات فنی و مهندسی، ماشینآلات، نساجی و پوشاک برخوردار است؛ محصولاتی که در بسیاری از کشورهای آفریقایی با تقاضای قابل توجهی روبهرو هستند. با این حال، نبود شبکههای لجستیکی منسجم، محدودیتهای بانکی، ضعف بازاریابی و کمبود زیرساختهای صادراتی باعث شده سهم ایران از تجارت با این قاره همچنان پایینتر از ظرفیتهای واقعی باشد. آفریقا؛ بازاری بزرگ برای کالا، خدمات و سرمایهگذاری ایرانی قاره آفریقا امروز دیگر تنها یک بازار مصرف نیست، بلکه به یکی از مهمترین مقاصد سرمایهگذاری در جهان تبدیل شده است. رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، افزایش نیاز به مسکن، گسترش خدمات درمانی، توسعه زیرساختها و افزایش تقاضا برای کالاهای صنعتی، فرصتهای کمنظیری را برای کشورهای صادرکننده ایجاد کرده است.یکی از مهمترین حوزههایی که ایران میتواند در آن نقشآفرینی کند، بخش سلامت است. صنایع دارویی ایران طی سالهای اخیر توانستهاند در بسیاری از حوزهها به فناوریهای قابل رقابت دست یابند. صادرات دارو، تجهیزات پزشکی، ساخت بیمارستان، راهاندازی مراکز درمانی، آموزش نیروی انسانی و حتی توسعه گردشگری سلامت، از جمله ظرفیتهایی هستند که میتوانند به یکی از پایههای همکاری ایران و کشورهای آفریقایی تبدیل شوند.در کنار بخش سلامت، خدمات فنی و مهندسی نیز ظرفیت قابل توجهی برای حضور در آفریقا دارد. بسیاری از کشورهای این قاره به دنبال احداث شهرکهای مسکونی، جاده، نیروگاه، شبکههای آب و فاضلاب و پروژههای عمرانی هستند. تجربه شرکتهای ایرانی در اجرای پروژههای زیرساختی میتواند مزیت رقابتی مهمی برای حضور در این بازار باشد.از سوی دیگر، منابع عظیم معدنی آفریقا نیز فرصتهای تازهای برای همکاریهای اقتصادی ایجاد کرده است. مشارکت در پروژههای معدنی، سرمایهگذاری مشترک، تهاتر خدمات فنی با مواد معدنی و توسعه همکاریهای صنعتی، از جمله مدلهایی است که میتواند روابط اقتصادی ایران و کشورهای آفریقایی را گسترش دهد. ماکو؛ چهارراه تجارت منطقهای و سکوی صادرات به بازارهای نوظهور منطقه آزاد ماکو طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین مناطق راهبردی کشور تبدیل شده است. قرار گرفتن در همسایگی ترکیه، دسترسی به بازارهای قفقاز، اروپا و آسیای مرکزی و برخورداری از زیرساختهای حملونقل زمینی، هوایی و ریلی، این منطقه را به یکی از مناسبترین نقاط برای شکلگیری هاب صادراتی تبدیل کرده است.کارشناسان معتقدند اگر زنجیرههای تأمین، مراکز لجستیکی، انبارهای صادراتی، مراکز بستهبندی و خدمات گمرکی در این منطقه تقویت شوند، ماکو میتواند به سکوی صادراتی ایران برای بازارهای دوردست، از جمله آفریقا، تبدیل شود.یکی از مزیتهای مهم منطقه آزاد ماکو، امکان واردات ماشینآلات و تجهیزات صنعتی با هزینه کمتر نسبت به سایر نقاط کشور است. این ویژگی فرصت مناسبی برای نوسازی صنایع و افزایش بهرهوری واحدهای تولیدی فراهم میکند.در این میان، صنعت نساجی و پوشاک میتواند یکی از محورهای اصلی توسعه صنعتی منطقه باشد. ایران از سابقه طولانی در تولید پوشاک برخوردار است، اما بسیاری از واحدهای تولیدی به دلیل فرسودگی تجهیزات، کمبود سرمایه، مشکلات تأمین مواد اولیه،قطعی برق و ضعف برندینگ، نتوانستهاند جایگاه مناسبی در بازارهای جهانی پیدا کنند.اگر زنجیره تولید پوشاک از تأمین مواد اولیه تا طراحی، تولید، بستهبندی، برندسازی و صادرات در ماکو تکمیل شود، این منطقه میتواند علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، به یکی از صادرکنندگان مهم پوشاک به کشورهای آفریقایی نیز تبدیل شود.
الزامات تبدیل ماکو به هاب صادراتی ایران
کارشناسان تأکید میکنند که تبدیل شدن ماکو به دروازه صادرات ایران، تنها با برخورداری از موقعیت جغرافیایی امکانپذیر نیست. این هدف نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری و سرمایهگذاریهای هدفمند است.نخستین گام، توسعه زیرساختهای حملونقل و لجستیک است. کاهش زمان ترخیص کالا، ایجاد مراکز توزیع، تقویت شبکههای حملونقل ترکیبی و توسعه انبارهای مدرن، هزینه صادرات را کاهش خواهد داد.گام دوم، حمایت از تولید صادراتمحور است. واحدهای صنعتی باید بتوانند با دسترسی آسان به سرمایه، مواد اولیه، فناوریهای نوین و انرژی پایدار، محصولات رقابتپذیر تولید کنند. بدون افزایش کیفیت و کاهش هزینه تولید، حضور پایدار در بازارهای آفریقایی امکانپذیر نخواهد بود.سومین ضرورت، تقویت دیپلماسی اقتصادی است. ایجاد خطوط حملونقل منظم، گسترش روابط بانکی، برگزاری نمایشگاههای تخصصی، تأسیس دفاتر تجاری و انعقاد توافقنامههای همکاری اقتصادی، مسیر حضور شرکتهای ایرانی در آفریقا را هموارتر میکند.همچنین توسعه برندهای صادراتی، آموزش صادرکنندگان، شناخت دقیق نیازهای بازار آفریقا و استفاده از ظرفیت شرکتهای دانشبنیان، میتواند قدرت رقابت ایران را افزایش دهد.در کنار این موارد، رفع مشکلاتی مانند قطعی برق، نوسانات نرخ ارز، تغییرات مکرر مقررات صادراتی و بروکراسی اداری نیز از الزامات اساسی توسعه صادرات به شمار میرود. تولیدکنندهای که هر روز با هزینههای پیشبینینشده مواجه باشد، نمیتواند قراردادهای بلندمدت صادراتی منعقد کند یا در بازارهای جهانی اعتبار پایدار به دست آورد.در نهایت، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که ماکو میتواند به الگویی موفق از توسعه مناطق آزاد در ایران تبدیل شود؛ الگویی که نه بر واردات، بلکه بر تولید، ارزش افزوده، صادرات و جذب سرمایهگذاری استوار باشد. اگر این منطقه بتواند با تکمیل زنجیرههای تولید، توسعه زیرساختهای لجستیکی، جذب سرمایه داخلی و خارجی و تقویت دیپلماسی اقتصادی، جایگاه خود را به عنوان هاب صادراتی تثبیت کند، نه تنها سهم ایران از بازار رو به رشد آفریقا افزایش خواهد یافت، بلکه زمینه ایجاد هزاران فرصت شغلی، افزایش درآمدهای ارزی و تقویت نقش ایران در تجارت منطقهای نیز فراهم میشود. امروز آفریقا بیش از هر زمان دیگری به کالا، خدمات و فناوری نیاز دارد و ماکو میتواند به پلی مطمئن میان ظرفیتهای تولیدی ایران و این بازار گسترده و آیندهدار تبدیل شود.

