خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد سیاسی- بازار طلا دیگر شباهت چندانی به یک دهه یا دو دهه گذشته ندارد. تغییر رفتار مصرفکنندگان، توسعه ابزارهای دیجیتال، گسترش تجارت الکترونیکی و افزایش دسترسی مردم شهرهای مختلف به فروشندگان و فعالان بازار باعث شده است مرزهای سنتی این بازار تا حد زیادی کمرنگ شود. در گذشته، خرید طلا برای بسیاری از مردم با مراجعه حضوری به بازارهای بزرگ، شناخت فروشنده و گاه حتی سفر از شهرهای دیگر به تهران همراه بود، اما امروز بخش قابل توجهی از ارتباط میان مشتری و فروشنده میتواند بدون حضور فیزیکی و از طریق سامانهها و پلتفرمهای آنلاین شکل بگیرد.

کریمی/ این تغییر، اگرچه فرصتهای تازهای برای بازار طلا ایجاد کرده، همزمان پرسشهای جدیدی درباره شفافیت، اصالت کالا، نحوه نگهداری طلا، میزان طلای موجود، عیار، امکان تحویل فیزیکی و مسئولیت نظارتی ایجاد کرده است. بازار سنتی طلا طی سالها بر پایه اعتماد میان مشتری و فروشنده، اعتبار واحد صنفی و نظارت اتحادیهها شکل گرفته بود، اما در فضای دیجیتال بخشی از این رابطه تغییر کرده است. مشتری ممکن است فروشنده را نبیند، طلای خریداریشده را لمس نکند و حتی در برخی مدلها تا زمان درخواست، طلای فیزیکی را تحویل نگیرد. بنابراین سازوکار اعتماد نیز باید متناسب با این تغییر، بازتعریف شود.گسترش پلتفرمهای خرید و فروش طلا را میتوان بخشی از تحول طبیعی بازار دانست. این پلتفرمها امکان دسترسی سریعتر به قیمتها، خرید با مبالغ مختلف و انجام معاملات در هر ساعت را فراهم کردهاند. برای بسیاری از مردم، چنین قابلیتی جذاب است؛ بهخصوص زمانی که هدف از خرید طلا، حفظ ارزش دارایی و نه استفاده زینتی باشد. اما هرچه حجم معاملات در این بسترها افزایش پیدا کند، اهمیت نظارت و شفافیت نیز بیشتر میشود.
بازار طلا از ویترین مغازه به صفحه موبایل رسیده است
یکی از مهمترین تغییرات بازار طلا، جابهجایی بخشی از فرایند خرید از فضای فیزیکی به فضای دیجیتال است. مشتری دیگر الزاماً برای مقایسه قیمت یا خرید، به چندین طلافروشی مراجعه نمیکند. پلتفرمهای آنلاین امکان مشاهده قیمت و انجام معامله را در اختیار او قرار دادهاند و ارتباط میان فعالان صنفی در تهران و شهرستانها نیز بهواسطه فناوری بسیار گستردهتر شده است.این تحول جغرافیای بازار را تغییر داده است. پیشتر بازارهای بزرگ مانند تهران نقش پررنگتری در جذب مشتری از سایر شهرها داشتند، اما امروز مشتری در هر نقطهای میتواند به فروشندگان و خدمات بازار طلا دسترسی داشته باشد. همین موضوع میتواند به افزایش رقابت و کاهش هزینه جستوجوی مشتری کمک کند.با این حال، دیجیتالی شدن بازار یک تفاوت اساسی با بازار سنتی دارد. در بازار فیزیکی، مشتری معمولاً با یک واحد صنفی مشخص، تابلو، آدرس و فروشنده روبهرو است. اما در یک پلتفرم، رابطه میان مشتری و دارایی خریداریشده پیچیدهتر میشود. مشتری باید بداند طلایی که خریداری کرده دقیقاً کجاست، چه مقدار طلای فیزیکی پشت معاملات قرار دارد، چه نهادی بر آن نظارت میکند و در صورت بروز اختلاف، مسئولیت نهایی با چه کسی است.اینجاست که نقش اتحادیهها و تشکلهای صنفی اهمیت پیدا میکند. اتحادیهها میتوانند با تدوین چارچوبهای روشن برای فعالیت پلتفرمها، تعریف استانداردهای قابل سنجش و ایجاد سازوکارهای نظارتی، بخشی از نگرانیهای بازار را کاهش دهند. هدف از نظارت نیز نباید صرفاً محدود کردن فعالیتهای جدید باشد؛ بلکه باید ایجاد شرایطی باشد که نوآوری در کنار امنیت و شفافیت توسعه پیدا کند.بازار طلا به دلیل ماهیت دارایی مورد معامله، بیش از بسیاری از بازارهای دیگر به اعتماد وابسته است. کوچکترین ابهام درباره عیار، وزن، موجودی یا امکان تحویل میتواند اعتماد مشتریان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین هرچه معاملات دیجیتال بیشتر شود، نیاز به استانداردهای روشنتر نیز افزایش پیدا میکند.
عیارسنجی و ذخیره فیزیکی؛ آزمون اعتماد پلتفرمها
یکی از مسائل مهم در فعالیت پلتفرمهای طلا، رابطه میان دارایی ثبتشده در سامانه و طلای فیزیکی موجود در پشتوانه معاملات است. اگر پلتفرمی حجم قابل توجهی طلا در اختیار دارد و بر اساس آن به مشتریان امکان خرید و فروش میدهد، وجود سازوکارهای مشخص برای کنترل وزن، عیار و موجودی فیزیکی میتواند به شفافیت بیشتر کمک کند.در چنین شرایطی، ایجاد امکاناتی مانند واحد ذوب و عیارسنجی میتواند به عنوان یکی از ابزارهای کنترل کیفیت و افزایش شفافیت مورد توجه قرار گیرد. وجود چنین امکاناتی به معنای آن است که طلای موجود در زنجیره فعالیت، امکان بررسی تخصصی و کنترل مستمر داشته باشد و اختلاف میان طلای ثبتشده در سامانه و موجودی واقعی کاهش پیدا کند.البته مسئله فقط ایجاد یک واحد عیارسنجی نیست. مهمتر از آن، وجود فرآیند نظارتی مستقل و قابل ردیابی است. مشتری باید بتواند بداند اطلاعات مربوط به موجودی چگونه ثبت میشود، چه نهادی آن را بررسی میکند و در چه دورههایی تطبیق میان اطلاعات سامانه و طلای فیزیکی انجام میشود.اگر یک پلتفرم حجم بالایی از معاملات را ثبت میکند اما پشتوانه فیزیکی آن بهروشنی مشخص نیست، طبیعتاً پرسشهایی درباره مدل فعالیت آن ایجاد میشود. از سوی دیگر، اگر مدل کسبوکار یک پلتفرم اساساً مبتنی بر نگهداری طلای فیزیکی نباشد، باید این موضوع بهصورت شفاف برای مشتری توضیح داده شود تا خریدار بداند دقیقاً چه دارایی و چه تعهدی را خریداری کرده است.در واقع شفافیت باید از همان نقطه آغاز معامله وجود داشته باشد. مشتری باید بداند وزن و عیار طلای خریداریشده چیست، هزینهها و کارمزدها چگونه محاسبه میشوند، شرایط تحویل فیزیکی چگونه است، نگهداری طلا بر عهده چه نهادی است و در صورت بروز اختلاف چه مرجعی مسئول رسیدگی خواهد بود.این اطلاعات میتواند از شکلگیری سوءتفاهم جلوگیری کند. بسیاری از نگرانیها زمانی شکل میگیرند که مشتری تصور میکند یک دارایی مشخص و فیزیکی خریداری کرده، در حالی که مدل حقوقی و عملیاتی پلتفرم ممکن است متفاوت باشد. شفافسازی این تفاوتها، بخش مهمی از حفاظت از حقوق مشتری است.
نظارت صنفی برای حفظ اعتماد عمومی
ورود مردم به بازار طلا برای حفظ ارزش دارایی، موضوعی است که اهمیت اعتماد در این بازار را بیشتر میکند. هنگامی که خانوارها بخشی از پسانداز خود را به طلا اختصاص میدهند، هرگونه اختلال در سازوکار اعتماد میتواند علاوه بر زیان مالی، به بیاعتمادی گستردهتر نسبت به ابزارهای جدید معاملاتی منجر شود.به همین دلیل، توسعه بازار دیجیتال طلا نباید صرفاً بر افزایش تعداد معاملات و جذب مشتری متمرکز باشد. رشد پایدار زمانی اتفاق میافتد که همزمان با افزایش معاملات، زیرساختهای نظارتی، استانداردهای فنی و حقوق مشتری نیز تقویت شود.اتحادیهها میتوانند در این مسیر نقش مهمی داشته باشند. تدوین استانداردهای حرفهای برای پلتفرمها، تعیین الزامات مشخص برای نگهداری و ثبت موجودی، بررسی دورهای موجودی فیزیکی، شفافیت در عیارسنجی و ایجاد مسیر روشن برای رسیدگی به شکایات میتواند بخشی از این فرآیند باشد.همچنین بهتر است نظارت به شکل دادهمحور توسعه پیدا کند. پلتفرمها حجم بزرگی از اطلاعات معاملاتی در اختیار دارند و میتوان با استفاده از ابزارهای تحلیلی، رفتارهای غیرعادی، اختلاف موجودی، معاملات مشکوک و الگوهای غیرمعمول را سریعتر شناسایی کرد. در اینجا فناوری میتواند به جای آنکه صرفاً ابزار معامله باشد، به ابزار نظارت نیز تبدیل شود.البته در کنار نظارت، آموزش مشتری نیز اهمیت دارد. مردم باید بدانند هنگام خرید طلای آنلاین به چه مواردی توجه کنند و تفاوت میان خرید طلای فیزیکی، خرید گواهی یا ثبت یک طلب و تعهد مالی چیست. هرچه آگاهی مشتری بیشتر باشد، احتمال بروز خطا و سوءتفاهم کاهش خواهد یافت.بازار طلا در حال تغییر است و نمیتوان این تحول را به عقب بازگرداند. پلتفرمها بخشی از آینده معاملات این بازار خواهند بود و رقابت میان فعالان سنتی و دیجیتال نیز احتمالاً گستردهتر خواهد شد. مسئله اصلی این نیست که بازار سنتی در برابر بازار آنلاین قرار گیرد؛ بلکه باید میان این دو، یک چارچوب مشترک از اعتماد، استاندارد و نظارت شکل بگیرد.سرمایه اصلی بازار طلا خود طلا نیست؛ اعتماد است. طلا دارایی ارزشمندی است، اما اگر مشتری نسبت به اصالت، موجودی، عیار، نحوه نگهداری و امکان تحویل آن اطمینان نداشته باشد، توسعه بازار دیجیتال میتواند با چالش مواجه شود. بنابراین هر اقدامی که شفافیت موجودی، عیارسنجی، نظارت صنفی و حقوق مشتری را تقویت کند، میتواند به شکلگیری بازاری منظمتر و قابلاعتمادتر کمک کند.هدف باید این باشد که فناوری، فاصله میان مشتری و بازار را کاهش دهد، نه اینکه فاصله میان مشتری و واقعیت دارایی را بیشتر کند. بازار طلای آینده، بازاری خواهد بود که در آن سرعت معامله با شفافیت همراه باشد و توسعه پلتفرمها همزمان با تقویت نظارت و اعتماد عمومی پیش برود.

