گزارش اقتصاد پویا از تاثیر جنگ اقتصادی روی سفره مردم؛
مردم ایران مجروحان اصلی جنگ اقتصادی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد سیاسی- جنگ اقتصادی شاید در نمودارهای بازار، آمارهای تورم، نرخ ارز، کاهش قدرت خرید و شاخصهای تولید دیده شود، اما آثار واقعی آن را باید در زندگی روزمره مردم جستوجو کرد؛ در سفرهای که کوچکتر شده، در خانوادهای که هزینههای ضروری را یکییکی حذف میکند، در کارگری که برای جبران کاهش قدرت خرید به شغل دوم و سوم روی میآورد و در کسبوکاری که برای ادامه فعالیت، هر روز با افزایش هزینههای تولید، محدودیت نقدینگی و نااطمینانی بیشتری مواجه میشود. در چنین شرایطی، مردم عادی بیش از آنکه بازیگران اصلی تصمیمهای اقتصادی باشند، به دریافتکنندگان مستقیم پیامدهای آن تبدیل شدهاند.

کریمی/ اقتصاد ایران سالهاست تحت فشار مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی قرار دارد. تحریمها، محدودیتهای تجاری و مالی، نوسانات نرخ ارز، تورم مزمن، کاهش سرمایهگذاری، مشکلات نظام بانکی، ناترازی انرژی و ضعف برخی سیاستهای اقتصادی، فشار مضاعفی بر خانوارها و بنگاهها وارد کرده است. در کنار این عوامل، هرگونه تنش سیاسی یا امنیتی نیز میتواند نااطمینانی را افزایش داده و هزینه فعالیت اقتصادی را بیشتر کند. حاصل این وضعیت برای بخش بزرگی از جامعه، کاهش قدرت برنامهریزی برای آینده است.وقتی قیمت کالاها و خدمات با سرعت بیشتری از درآمد خانوار افزایش پیدا میکند، مسئله فقط گران شدن چند قلم کالا نیست؛ ساختار زندگی خانواده تغییر میکند. خانوار ابتدا از هزینههای غیرضروری میزند، سپس خریدهای بادوام را به تعویق میاندازد و در مراحل بعد ممکن است از هزینههای مرتبط با سلامت، آموزش، تفریح و حتی کیفیت تغذیه خود بکاهد. در چنین وضعیتی، فقر تنها به معنای نداشتن درآمد نیست؛ بلکه به معنای ناتوانی در حفظ سطحی از زندگی است که پیش از این برای خانواده عادی محسوب میشد. کریمی/ اقتصاد ایران سالهاست تحت فشار مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی قرار دارد. تحریمها، محدودیتهای تجاری و مالی، نوسانات نرخ ارز، تورم مزمن، کاهش سرمایهگذاری، مشکلات نظام بانکی، ناترازی انرژی و ضعف برخی سیاستهای اقتصادی، فشار مضاعفی بر خانوارها و بنگاهها وارد کرده است. در کنار این عوامل، هرگونه تنش سیاسی یا امنیتی نیز میتواند نااطمینانی را افزایش داده و هزینه فعالیت اقتصادی را بیشتر کند. حاصل این وضعیت برای بخش بزرگی از جامعه، کاهش قدرت برنامهریزی برای آینده است.وقتی قیمت کالاها و خدمات با سرعت بیشتری از درآمد خانوار افزایش پیدا میکند، مسئله فقط گران شدن چند قلم کالا نیست؛ ساختار زندگی خانواده تغییر میکند. خانوار ابتدا از هزینههای غیرضروری میزند، سپس خریدهای بادوام را به تعویق میاندازد و در مراحل بعد ممکن است از هزینههای مرتبط با سلامت، آموزش، تفریح و حتی کیفیت تغذیه خود بکاهد. در چنین وضعیتی، فقر تنها به معنای نداشتن درآمد نیست؛ بلکه به معنای ناتوانی در حفظ سطحی از زندگی است که پیش از این برای خانواده عادی محسوب میشد. سفرهای که هر روز کوچکتر میشود.
سفرهای که هر روز کوچکتر میشود
یکی از ملموسترین آثار فشار اقتصادی، تغییر الگوی مصرف خانوارهاست. افزایش هزینه مواد غذایی، مسکن، حملونقل، درمان و آموزش باعث شده است بخش بیشتری از درآمد خانواده صرف نیازهای پایه شود. زمانی که سهم هزینههای ضروری از درآمد افزایش پیدا میکند، امکان پسانداز و سرمایهگذاری کاهش مییابد و خانواده در برابر یک شوک کوچک اقتصادی نیز آسیبپذیرتر میشود.این مسئله بهویژه برای خانوارهای حقوقبگیر اهمیت دارد. درآمد ثابت در اقتصادی که قیمتها دائماً تغییر میکنند، بهسرعت قدرت خرید خود را از دست میدهد. ممکن است حقوق یک فرد روی کاغذ افزایش پیدا کند، اما اگر رشد هزینههای زندگی بیشتر باشد، درآمد واقعی او کاهش یافته است. به همین دلیل است که بسیاری از خانوارها با وجود اشتغال، همچنان احساس میکنند از نظر اقتصادی در حال عقب رفتن هستند.مسکن یکی از مهمترین نمونههای این فشار است. افزایش هزینه اجاره و خرید خانه سهم بزرگی از درآمد خانوار را جذب میکند و در بسیاری از موارد خانواده را ناچار میسازد محل زندگی، متراژ خانه یا حتی منطقه سکونت خود را تغییر دهد. هزینه مسکن همچنین بر سایر تصمیمهای اقتصادی خانواده اثر میگذارد؛ خانوادهای که بخش عمده درآمد خود را برای اجاره پرداخت میکند، منابع کمتری برای درمان، آموزش، تفریح و پسانداز خواهد داشت.در بازار مواد غذایی نیز فشار اقتصادی تنها به افزایش قیمت محدود نمیشود. خانوار ممکن است برای مدیریت هزینهها، مقدار خرید را کاهش دهد، کالاهای ارزانتر را جایگزین کند یا برخی اقلام را از سبد مصرفی حذف کند. این تغییرات در ظاهر تصمیمهایی اقتصادی هستند، اما در بلندمدت میتوانند بر کیفیت زندگی و سلامت جامعه تأثیر بگذارند.در حوزه درمان نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. وقتی هزینههای سلامت افزایش مییابد، برخی خانوادهها درمان را به تعویق میاندازند. مراجعه دیرهنگام به پزشک، حذف برخی خدمات دندانپزشکی یا کاهش مصرف دارو به دلیل هزینه، تنها نمونههایی از پیامدهای اقتصادی فشار بر خانوار است. در چنین شرایطی، بیماری میتواند از یک مسئله پزشکی به یک مسئله مالی تبدیل شود و بر کل وضعیت اقتصادی خانواده اثر بگذارد.
بنگاهها هم در خط مقدم فشار اقتصادی
جنگ اقتصادی فقط خانوارها را تحت تأثیر قرار نمیدهد. بنگاههای کوچک و متوسط نیز در بسیاری از موارد در برابر افزایش هزینهها و بیثباتی اقتصادی آسیبپذیر هستند. یک تولیدکننده برای ادامه فعالیت به مواد اولیه، انرژی، نیروی کار، سرمایه در گردش و بازار فروش نیاز دارد. اگر هر یک از این حلقهها دچار اختلال شود، هزینه نهایی تولید افزایش پیدا میکند.مشکل اصلی در چنین شرایطی، نااطمینانی است. سرمایهگذار زمانی حاضر به سرمایهگذاری بلندمدت است که بتواند تا حدی آینده را پیشبینی کند. اما زمانی که قیمت ارز، هزینه مواد اولیه، مقررات تجاری و شرایطبازار دائماً تغییر میکند، تصمیمگیری دشوارتر میشود. نتیجه میتواند کاهش سرمایهگذاری و ترجیح فعالیتهای کوتاهمدت بر پروژههای بلندمدت باشد.بنگاه کوچک حتی ممکن است با افزایش فروش نیز با مشکل نقدینگی مواجه شود. افزایش هزینه مواد اولیه و دستمزدها باعث میشود سرمایه بیشتری برای ادامه همان سطح از فعالیت مورد نیاز باشد. اگر دسترسی به تسهیلات دشوار یا هزینه تأمین مالی بالا باشد، کسبوکار ممکن است ناچار به کاهش تولید یا تعدیل فعالیت خود شود.این وضعیت در نهایت دوباره به مردم بازمیگردد. بنگاه ضعیفتر، سرمایهگذاری کمتر، تولید محدودتر و اشتغال ناپایدارتر، همگی بر درآمد خانوارها اثر میگذارند. بنابراین اقتصاد یک زنجیره بههمپیوسته است؛ فشار بر تولیدکننده میتواند به مصرفکننده منتقل شود و کاهش قدرت خرید مصرفکننده نیز میتواند تولیدکننده را تحت فشار قرار دهد.از همین رو، مقابله با فشار اقتصادی تنها با سیاستهای کوتاهمدت حمایتی ممکن نیست. اقتصاد نیازمند ثبات، پیشبینیپذیری، کاهش موانع تولید، دسترسی منطقی به سرمایه و سیاستگذاری منسجم است. حمایت از بنگاههای مولد در نهایت حمایت از اشتغال و درآمد خانوارهاست. هزینه جنگ اقتصادی را چه کسی میپردازد؟در هر بحران اقتصادی، مهمترین پرسش این است که هزینه آن در نهایت بر دوش چه کسی قرار میگیرد. اگر هزینه افزایش نرخ ارز، تحریم، کاهش تجارت، مشکلات انرژی و ناکارآمدی سیاستها در نهایت به قیمت کالا و خدمات منتقل شود، مصرفکننده آخرین حلقه زنجیرهای است که این هزینه را پرداخت میکند.مردمی که نقشی در تعیین نرخ ارز، سیاست تجاری یا روابط خارجی ندارند، ممکن است نتیجه این متغیرها را در قیمت کالا، هزینه مسکن یا کاهش فرصتهای شغلی خود مشاهده کنند. به همین دلیل، سیاستگذاری اقتصادی باید همواره اثر تصمیمها بر زندگی واقعی مردم را در نظر بگیرد.یکی از مهمترین آسیبهای استمرار فشار اقتصادی، فرسایش امید به آینده است. خانوادهای که نمیتواند برای خرید خانه، ازدواج، تحصیل، فرزندآوری یا بازنشستگی خود برنامهریزی کند، تنها با مشکل مالی مواجه نیست؛ بلکه با کاهش امکان برنامهریزی بلندمدت روبهرو است. این نااطمینانی میتواند تصمیمهای اقتصادی و اجتماعی افراد را تغییر دهد.نسل جوان بیش از دیگران با این مسئله مواجه است. جوانی که با هزینه بالای مسکن، دشواری ورود به بازار کار و کاهش قدرت خرید مواجه است، ممکن است مسیرهای زندگی خود را بر اساس محدودیت اقتصادی بازتعریف کند. از سوی دیگر، خروج سرمایه انسانی و کاهش انگیزه کارآفرینی میتواند در بلندمدت هزینه بیشتری برای اقتصاد ایجاد کند.در این میان، سیاستهای حمایتی هدفمند اهمیت زیادی دارند. حمایت از اقشار کمدرآمد، تقویت پوششهای بیمهای، کنترل هزینههای ضروری، ایجاد دسترسی بهتر به خدمات سلامت و آموزش و جلوگیری از افزایش فشار مالی بر خانوارهای آسیبپذیر میتواند بخشی از آثار بحران را کاهش دهد. اما این سیاستها زمانی پایدار خواهند بود که با اصلاحات ساختاری در اقتصاد همراه شوند.اقتصاد ایران برای عبور از فشارهای موجود به سیاستهایی نیاز دارد که همزمان تولید، اشتغال، قدرت خرید و ثبات اقتصادی را مورد توجه قرار دهند. نمیتوان تنها با افزایش دستمزد، بدون توجه به تورم، مشکل قدرت خرید را حل کرد؛ همانطور که کنترل قیمتها بدون توجه به هزینه تولید میتواند به مشکلات دیگری منجر شود. راهحل پایدار نیازمند مجموعهای هماهنگ از سیاستهای پولی، مالی، تجاری، تولیدی و اجتماعی است. مردم نباید به آخرین حلقه تحمل هزینههای بحران تبدیل شوند. هر سیاست اقتصادی باید یک سؤال ساده را پاسخ دهد: اثر آن بر زندگی یک خانواده معمولی چیست؟ اگر پاسخ این سؤال نادیده گرفته شود، ممکن است شاخصهای اقتصادی در کوتاهمدت تغییر کنند، اما فشار واقعی در زندگی مردم باقی بماند.جنگ اقتصادی، اگرچه ممکن است در سطح سیاست خارجی یا روابط تجاری آغاز شود، اما میدان نهایی آن بازار و زندگی مردم است. سفره خانوار، شغل، مسکن، درمان، آموزش و آینده جوانان، مهمترین نقاطی هستند که آثار این فشار را نشان میدهند. به همین دلیل، دفاع اقتصادی از جامعه فقط به معنای افزایش تولید یا رشد صادرات نیست؛ به معنای حفظ قدرت خرید، امنیت شغلی، دسترسی به خدمات ضروری و امکان برنامهریزی برای آینده نیز هست.مردم ایران در سالهای گذشته بخش بزرگی از هزینه بیثباتی اقتصادی را تحمل کردهاند. اکنون مسئله اصلی آن است که سیاستگذاری اقتصادی از مرحله مدیریت روزمره بحران عبور کند و به سمت کاهش ریشههای آسیبپذیری حرکت کند. اقتصاد زمانی میتواند در برابر فشارهای خارجی مقاوم باشد که خانوار و بنگاه داخلی نیز توان ایستادگی داشته باشند.اگر قرار است اقتصاد در برابر جنگ اقتصادی تابآور باشد، نخست باید ستونهای داخلی آن تقویت شود؛ ستونهایی که نامشان تولید، اشتغال، قدرت خرید، اعتماد، سرمایهگذاری و ثبات است. در غیر این صورت، هر شوک جدید میتواند فشار بیشتری بر مردمی وارد کند که پیش از این نیز بخش قابل توجهی از توان اقتصادی خود را از دست دادهاند.
