رشد اقتصادی فقط روی کاغذ
خلاصه خبر
متاسفانه دولت هایی که سر کار می آیند به حدی درگیر مسایل سیاسی روزمره می شوند که توان رسیدگی به امورزیربنایی کشور را ندارند چرا که دولت ها در کشورما از زمانی که روی کار می آیند بخش اعظم نیروی خود را صرف رفع سنگ اندازی های جناح مقابل می کنند واز سویی دیگر تا کنون هیچ دولتی با برنامه اقتصادی و... روی کار نیامده است. یکی از پدیده هایی که بشدت به اقتصاد کشور ضربه می زند رشد بی رویه اقتصاد زیر زمینی است.

تحقیقات نشان میدهد که اندازه بخش زیرزمینی در بیشتر کشورها نسبتاً قابل توجه بوده و فعالیتهای این بخش علت بسیاری از نابسامانیهای اقتصـادی است. برآورد اقتصاد زیرزمینی از جنـبه شناسایی شکـاف مالیاتی، اثربخشی سیاستهای پولی و مالی، رشد اقتصادی و توزیع درآمد اهمیت فراوانی دارد. فساد از جمله نقصانهای نهادی است که توسط بسیاری از متفکرین از اصلیترین دلایل وجود اقتصاد زیرزمینی معرفی شده است. در یک دولت ناکارآمد که درگیر فساد گسترده است، اعتماد شهروندان به حاکمیت به شدت کاهش مییابد و بنابراین اشتیاق افراد برای همکاری در فعالیتهای رسمی کم میشود. بررسیها نشان میدهند که افزایش شفافیت و پاسخگویی دولت، فضا را برای فساد مالی و اداری و ارتشاء محدود میکند.
در ایران حجم اقتصاد زیرزمینی از حدود 10 درصد در ابتدای 1350، به 22 درصد در سال 1380 بالغ شده است. طولانیترین دوره بررسی شده جهت اندازهگیری حجم اقتصاد زیرزمینی در ایران، یک دوره 40 ساله از سال 1353 تا 1392 را در بر میگیرد. طبق این بررسی، حجم اقتصاد زیرزمینی از 7 درصد تولید ناخالص داخلی در سال 1353 به 38.5 درصد در سال 1392 بالغ شده است. پیشبینیها نیز حاکی از ادامه روند افزایشی در دوره برنامه ششم (99- 1395) است.
اما علت اصلی ایجاد اقتصاد زیرزمینی با توجه به شرایط خاص حاکم بر اقتصاد ایران چیست؟ نگاهی به وضعیت نهادی در کشور گویای آن است که چارچوب نهادی موجود از کارآمدی لازم برای فعالان اقتصادی برخوردار نیست و یکی از دلایل گسترده شدن اقتصاد زیرزمینی به نابسامانی نهادی در کشور برمیگردد. بررسی وضعیت ایران در گزارشهای بینالمللی که محیط نهادی کشورها را پایش میکنند، نشاندهنده نیاز جدی کشور به بازنگری و اصلاح زیرساختهای نهادی است.
شاخص انجام کسبوکار بانک جهانی در سال 2018 نیز وضعیت محیط کسبوکار کشور را که بستری برای انجام فعالیتهای اقتصادی رسمی به شمار میرود، مناسب ارزیابی نمیکند. ایران با نمره 56.48 از 100(بهترین وضعیت)، در جایگاه 124 ام در بین 190 کشور قرار دارد. علاوه بر نقش نقصانهای نهادی ذکر شده در اقتصاد زیرزمینی در ایران، عوامل دیگری از جمله بار مالیاتی، بیکاری و تحریمهای اقتصادی نیز بر گسترش این پدیده نقش دارند.
ضعفهای نهادی از قبیل فساد فراگیر، عدم امنیت حقوق مالکیت، بار مقرراتی بالا، کیفیت نامناسب خدمات بخش عمومی و عدم پاسخگویی دولت و ناکارآمدی سیستم مالیاتی، سبب تشدید عواقب وجود اقتصاد زیرزمینی در کشوری مانند ایران خواهد شد. لذا شناسایی، بررسی و اصلاح نهادهای حاکم بر کشور، باید در دستور کار دولت قرار گیرد.

