اقتصادپویا از انتقال بحران انرژی به پاییز گزارش می دهد؛
پاییز خاموش / از کولر تا بخاری؛ ایرانیان بدون انرژی در قرن ۲۱
خلاصه خبر
در حالیکه تقویم هنوز به نیمه دوم سال نرسیده، خبرهای رسمی و غیررسمی یک هشدار مشترک دارند: پاییز ۱۴۰۴ برای مردم ایران پاییزی عادی نخواهد بود. نه برق پایداری در خانهها روشن خواهد ماند، نه آب بهطور منظم از شیرها جاری خواهد شد و نه گاز بهقدر کافی برای خانهها و صنایع خواهد رسید. سه منبع حیاتی زندگی ایرانیان در آستانه فروپاشی قرار گرفتهاند؛ فروپاشیای که نتیجه ترکیب تلخ مدیریت ناکارآمد، زیرساختهای فرسوده، فساد و بحران اقلیمی است.

برق؛ خاموشیهایی که دیگر عادی شدهاند
خاموشی برق دیگر یک اتفاق غیرمنتظره نیست، بلکه به بخشی از زندگی روزمره ایرانیان بدل شده است. تابستانی که گذشت، میلیونها نفر ساعتها در تاریکی و گرما ماندند. بسیاری از صنایع بهویژه فولاد، سیمان و خودروسازی تولیدشان را متوقف کردند. اکنون وزارت نیرو هشدار داده که این خاموشیها تا پاییز هم ادامه خواهند داشت.
به زبان ساده، مردم باید به زندگی در تاریکی عادت کنند:
خانهها بدون کولر و وسایل برقی،بیمارستانها با تهدید اختلال در دستگاههای حیاتی، مدارس و دانشگاهها با تعطیلی ناگهانی کلاسها و کسبوکارهای کوچک با زیانهای جبرانناپذیر.
این شرایط نتیجه سالها بیتوجهی به توسعه نیروگاههای نوین و انرژیهای تجدیدپذیر است. میلیاردها دلار صرف پروژههایی شد که یا ناتمام رها شدند یا بهدلیل فساد، کارکرد واقعی ندارند.
آب؛ از افت فشار تا جیرهبندی
اگر خاموشیها آزاردهندهاند، بحران آب و جیرهبندی آن مرگبار است. تابستان گذشته، دهها شهر با افت فشار شدید یا قطع کامل آب مواجه شدند. در برخی مناطق حتی توزیع آب با تانکر صورت گرفت؛ صحنههایی که بیشتر یادآور مناطق جنگزده است تا کشوری با منابع آبی عظیم در گذشته.
کارشناسان میگویند پاییز ۱۴۰۴ بدتر خواهد بود:
بارندگیهای کم و مدیریت غلط سدها ذخایر آبی را به کمترین میزان رسانده است.
شبکههای فرسوده انتقال باعث هدررفت میلیونها مترمکعب آب میشود.
کشاورزی در بسیاری از استانها به مرز نابودی نزدیک است.
مردم شهرها باید خود را برای قطعهای شبانهروزی و جیرهبندی رسمی آماده کنند. بهویژه در کلانشهرها، افت فشار آب به یک روتین روزانه بدل خواهد شد.
گاز؛ هشداری برای زمستان سرد
در نگاه اول شاید عجیب باشد که کشور صاحب دومین ذخایر بزرگ گاز جهان با بحران کمبود گاز روبهرو شود. اما واقعیت این است که سالها سرمایهگذاری ناکافی، فرسودگی میادین و افزایش مصرف داخلی، ایران را به جایی رسانده که حالا در پاییز و زمستان نمیتواند نیاز خود را تأمین کند.
وزارت نفت قبلاً هشدار داده که مصرف خانگی گاز در پاییز باید کاهش یابد، در غیر این صورت صنایع بزرگ و حتی مناطق مسکونی با قطع و افت فشار مواجه خواهند شد. یعنی پیش از رسیدن زمستان، خانوادهها باید خود را برای خانههای سرد آماده کنند.
سهگانه بحران؛ یک زنجیره مرگبار
مشکل اینجاست که این سه بحران بههم گره خوردهاند:
بدون گاز، نیروگاههای برق خاموش میشوند.
بدون برق، پمپاژ آب ممکن نیست.
بدون آب، صنایع و کشاورزی فلج میشوند.
این یعنی پاییز آینده، ایران با زنجیرهای از بحرانهای انرژی مواجه است که هیچ بخشی از جامعه را بیتأثیر نخواهد گذاشت.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی
صنایع کوچک و متوسط به تعطیلی کشیده میشوند؛ بیکاری افزایش مییابد.
کشاورزی که هم به آب و هم به انرژی نیازمند است، زمینگیر میشود.
زندگی شهری با اختلال جدی مواجه خواهد شد: از ترافیک گرفته تا حملونقل عمومی.
نارضایتی اجتماعی در حال اوجگیری است و احتمال بروز اعتراضات جدی وجود دارد.
مردم دیگر توضیحات تکراری مسئولان درباره «صرفهجویی» یا «خشکسالی» را نمیپذیرند، زیرا بهخوبی میدانند ریشه بحران در فساد و سوءمدیریت است.
چرا بحران پایدار شده است؟
۱. فساد در پروژههای عمرانی: بسیاری از سدها، نیروگاهها و خطوط انتقال نه با هدف کارآمدی، بلکه برای نمایش سیاسی ساخته شدند.
۲. بیتوجهی به انرژیهای تجدیدپذیر: در حالیکه بسیاری کشورها روی خورشید و باد سرمایهگذاری کردند، ایران هنوز بر نیروگاههای فرسوده و سوختهای فسیلی تکیه دارد.
۳. بحران اقلیمی: خشکسالی و تغییرات آبوهوایی شرایط را تشدید کرده، اما ایران راهبردی برای سازگاری ندارد.
۴. مدیریت کوتاهمدت: بهجای برنامهریزی درازمدت، تصمیمهای مقطعی و تبلیغاتی گرفته شده است.
پاییزی که آینده را تهدید میکند
پاییز ۱۴۰۴ نهتنها آغاز یک فصل تازه، بلکه آینهای از آینده ایران خواهد بود. آیندهای که در آن خاموشی، بیآبی و کمبود گاز نه استثنا، بلکه قاعدهای همیشگی خواهد شد.
اگر امروز برای نوسازی زیرساختها، مقابله با فساد و سرمایهگذاری واقعی در انرژی و منابع آبی اقدامی نشود، آنچه در پاییز تجربه میکنیم تنها پیشدرآمد فروپاشی کامل سیستم انرژی و آب کشور خواهد بود.
این پاییز، بیش از هر زمان دیگر، هشدار میدهد: زمان اصلاح دیر شده است، اما هنوز فاجعه نهایی فرا نرسیده؛ مگر آنکه باز هم بحران به بایگانی وعدهها سپرده شود.

