خلاصه خبر
مونا ربیعیان، خبرنگار/ ساعت نزدیک به صبح بود که ناگهان چراغهای یکی از بیمارستان های پایتخت که در آن بیماران شیمی درمانی حضور دارند خاموش شد. نه بر اثر طوفان، نه حادثهای در شبکه انتقال و نه یک اتفاق غیرمنتظره؛ بلکه در چارچوب خاموشی منطقه. چند ثانیه بعد، ژنراتور اضطراری وارد مدار شد اما آنچه روشن ماند، بیشتر چراغهای راهروها بود. بسیاری از تجهیزات درمانی که نیازمند برق پایدار بودند، با محدودیت مواجه شدند و کارکنان بیمارستان با نگرانی تلاش کردند شرایط را مدیریت کنند.

در همان دقایق، سکوتی سنگین بر بخشهای درمانی حاکم شد؛ سکوتی که بیش از هر چیز از یک پرسش سرچشمه میگرفت: اگر این خاموشی چند دقیقه بیشتر طول بکشد، سرنوشت بیمارانی که زندگیشان به تجهیزات پزشکی وابسته است چه خواهد شد؟این اتفاق، صرفنظر از نام بیمارستان، پرسشی فراتر از یک حادثه محلی را پیش روی افکار عمومی قرار داده است؛ آیا بیمارستان نیز باید مانند یک ساختمان اداری یا مجتمع تجاری مشمول خاموشی برنامهریزیشده شود؟بیمارستان؛ جایی که خاموشی معنایی متفاوت داردقطع برق برای یک خانه، هرچند آزاردهنده، معمولاً به خاموش شدن وسایل برقی و تحمل چند ساعت گرما یا تاریکی منجر میشود، اما در بیمارستان، برق بخشی از فرآیند درمان است.از دستگاههای تنفس مصنوعی و مانیتورهای مراقبت ویژه گرفته تا تجهیزات اتاق عمل، آزمایشگاه، بانک خون، دستگاههای تصویربرداری و سامانههای تزریق دارو، همگی برای ادامه فعالیت به برق پایدار نیاز دارند.به همین دلیل، در بسیاری از کشورها بیمارستانها در ردیف «زیرساختهای حیاتی» قرار میگیرند؛ مراکزی که باید حتی در شرایط بحران نیز از تداوم خدمات حیاتی برخوردار باشند و سامانههای پشتیبان آنها بهطور منظم آزمون و نگهداری شود.در این میان، اگرچه جزئیات حقوقی هر کشور متفاوت است، اما اصول پذیرفتهشده مدیریت بحران و حفاظت از خدمات درمانی بر این نکته تأکید دارند که اختلال در ارائه خدمات حیاتی سلامت باید تا حد امکان پیشگیری شود.
برق اضطراری؛ وقتی فقط روشنایی باقی میماند
آنچه این حادثه را نگرانکنندهتر کرد، عملکرد محدود سیستم برق اضطراری بود.بر اساس روایتهای موجود، ژنراتور توان تأمین برق روشنایی بخشهایی از بیمارستان را داشت، اما پاسخگوی همه تجهیزات حیاتی نبود. اگر این روایتها دقیق باشد، مسئله صرفاً قطع برق نیست؛ بلکه ظرفیت و آمادگی زیرساخت پشتیبان نیز زیر سؤال میرود.یک مهندس برق و متخصص تأسیسات بیمارستانی در گفتوگو با خبرنگار ما میگوید:ژنراتور اضطراری صرفاً برای روشن کردن لامپها طراحی نمیشود. در بیمارستان، اولویت با تجهیزات حیاتی مانند بخش مراقبتهای ویژه، اتاق عمل، اورژانس، اکسیژنسازها و سامانههای پشتیبان است. اگر این تجهیزات تغذیه نشوند، فلسفه وجودی برق اضطراری زیر سؤال میرود.او تأکید میکند که حتی وجود ژنراتور نیز کافی نیست و ظرفیت، نگهداری، سوخترسانی، آزمونهای دورهای و زمان ورود به مدار اهمیت حیاتی دارد.بیمار پشت دستگاه؛ ثانیههایی که سرنوشتساز میشوندبرای بیماری که به دستگاه ونتیلاتور متصل است، برق تنها انرژی نیست؛ ادامه تنفس است.برای بیماری که در اتاق عمل قرار دارد، برق ادامه جراحی است.برای نوزادی که در بخش مراقبتهای ویژه بستری است، برق بخشی از زنجیره بقاست.پزشکان میگویند حتی اگر تجهیزات دارای باتری داخلی باشند، این باتریها معمولاً برای مدت محدودی طراحی شدهاند و جایگزین برق پایدار نیستند.در چنین شرایطی، هر دقیقه تأخیر در بازگشت برق یا هر نقص در سیستم پشتیبان میتواند شرایط درمان را دشوارتر کند.مسئولیت با کدام نهاد است؟پس از انتشار خبر این خاموشی، پرسش اصلی این بود که مسئولیت چنین وضعیتی متوجه چه نهادی است؟آیا شرکت توزیع برق بدون هماهنگی اقدام به اعمال خاموشی کرده است؟آیا بیمارستان در فهرست مشترکان حساس قرار نداشته است؟آیا سیستم برق اضطراری مطابق استانداردهای مورد نیاز تجهیز نشده بود؟یک حقوقدان حوزه سلامت در گفتوگو با خبرنگار ما میگوید:در چنین پروندههایی نمیتوان بدون بررسی جزئیات، مسئولیت را متوجه یک نهاد دانست. اگر خاموشی برخلاف ضوابط یا بدون هماهنگی لازم اعمال شده باشد، یک نوع مسئولیت مطرح است؛ اگر زیرساخت پشتیبان بیمارستان کافی نبوده باشد، موضوع دیگری باید بررسی شود. اصل مهم، انجام یک بررسی مستقل و شفاف درباره علت و آثار حادثه است.وی تأکید میکند که در صورت وارد آمدن خسارت به بیماران، موضوع میتواند ابعاد حقوقی نیز پیدا کند و نیازمند بررسی مستند باشد.
بحران انرژی؛ وقتی سلامت نیز تحت تأثیر قرار میگیرد
کمبود برق در سالهای اخیر از کارخانهها و صنایع فراتر رفته و اکنون به خدمات عمومی رسیده است.
مدارس، ادارات، واحدهای تولیدی و کسبوکارها همگی با خاموشیهای برنامهریزیشده مواجه شدهاند، اما بیمارستان جایگاهی متفاوت دارد.اقتصاددانان بارها هشدار دادهاند که ناترازی انرژی تنها به کاهش تولید یا افت رشد اقتصادی محدود نمیشود؛ بلکه میتواند کیفیت خدمات عمومی، از جمله سلامت، را نیز تحت تأثیر قرار دهد.در چنین شرایطی، هزینه خاموشی دیگر فقط با کاهش تولید برق یا زیان مالی سنجیده نمیشود؛ بلکه با امنیت درمان و اعتماد عمومی نیز گره میخورد.
بیمارستان باید آخرین سنگر اعتماد باشد
یک جامعهشناس، در گفتوگو با خبرنگار ما معتقد است:در جامعه، بیمارستان نماد امنیت است. مردم انتظار دارند اگر همه خدمات شهری دچار اختلال شوند، بیمارستان همچنان بتواند به فعالیت خود ادامه دهد. هنگامی که خبر قطع برق بیمارستان منتشر میشود، این تصور شکل میگیرد که حتی آخرین پناهگاه نیز آسیبپذیر شده است.وی ادامه میدهد:چنین اتفاقی فقط یک حادثه فنی نیست؛ یک رویداد اجتماعی است. خانوادهای که بیمار خود را به بیمارستان سپرده، انتظار دارد تمام امکانات لازم برای حفظ جان او فراهم باشد. اگر این احساس امنیت از بین برود، بیاعتمادی نسبت به نهادهای عمومی افزایش پیدا میکند.این جامعهشناس معتقد است سرمایه اجتماعی بهآسانی از دست میرود و بازسازی آن بسیار دشوار است.او میافزاید:شفافیت، پاسخگویی و اطلاعرسانی دقیق، نخستین گام برای جلوگیری از گسترش نگرانیهای عمومی است. سکوت یا ابهام، معمولاً به گسترش شایعات و تشدید بیاعتمادی منجر میشود.آیا میتوان از تکرار چنین اتفاقی جلوگیری کرد؟کارشناسان مدیریت بحران معتقدند پیشگیری از تکرار این وضعیت، بیش از هر چیز به برنامهریزی و سرمایهگذاری نیاز دارد.بازنگری در فهرست مشترکان حساس، افزایش ظرفیت برق اضطراری، استفاده از سامانههای برق بدون وقفه (UPS) برای تجهیزات حیاتی، انجام آزمونهای منظم ژنراتورها، آموزش کارکنان و هماهنگی دقیق میان صنعت برق و مراکز درمانی از جمله اقداماتی است که میتواند ریسک چنین حوادثی را کاهش دهد.
خاموشی بیمارستان؛ مسئلهای فراتر از برق
حادثه اخیر نشان داد مسئله تنها کمبود برق نیست؛ بلکه نحوه مدیریت زیرساختهای حیاتی در شرایط کمبود انرژی است.وقتی خاموشی به بیمارستان میرسد، موضوع از حوزه مدیریت مصرف انرژی خارج میشود و به حوزه امنیت سلامت عمومی وارد میشود.جامعه حق دارد بداند چه سازوکاری برای جلوگیری از خاموشی مراکز درمانی وجود دارد، آیا همه بیمارستانها از برق پشتیبان کافی برخوردارند و در صورت وقوع حادثه، چه نهادی مسئول پاسخگویی است.تا زمانی که پاسخ روشنی به این پرسشها داده نشود، نگرانی افکار عمومی پابرجا خواهد ماند؛ نگرانی از اینکه در خاموشی بعدی، شاید بیماری روی تخت مراقبتهای ویژه، بیش از هر چیز به برقی نیاز داشته باشد که دیگر وجود ندارد.

