خلاصه خبر
ایرانیان سالهاست با واقعیتی تلخ زندگی میکنند: حقوقشان ریالی است اما هزینههایشان دلاری محاسبه میشود. این تناقض مرگبار، یکی از ریشههای اصلی بحران معیشت، فروپاشی طبقه متوسط و موج مهاجرت نیروی کار و سرمایه انسانی از کشور است.

حقوقی که عقبتر از تورم میدود
شورای حقوق و دستمزد هر سال با آبوتاب رقم جدیدی برای حداقل حقوق اعلام میکند، اما همان روز اول، نرخ دلار این عدد را بیاعتبار میسازد. برای نمونه، در سال گذشته حقوق کارگران حدود ۳۰ درصد بالا رفت، در حالی که دلار بیش از ۸۰ درصد رشد کرد. نتیجه؟ قدرت خرید مردم بهشدت کاهش یافت و دخل هیچکس به خرجش نرسید.
کارگران و کارمندان عملاً میدانند که حقوقشان در آغاز سال شاید کفاف یک زندگی ساده را بدهد، اما در نیمه دوم سال همان حقوق حتی هزینههای اولیه را هم پوشش نمیدهد.
خرجهایی که با دلار سنجیده میشوند
مشکل اصلی در اینجاست که اقتصاد ایران «دلاربنیان» شده است. از اجاره خانه گرفته تا خودرو، موبایل، لوازم خانگی، پوشاک، دارو و حتی مواد غذایی، همگی بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به نرخ ارز وابستهاند.
اجاره مسکن در کلانشهرها بهطور مستقیم با نوسان دلار بالا میرود، چون مالکان میخواهند ارزش داراییشان را به دلار حفظ کنند.
خودرو و لوازم خانگی یا وارداتیاند یا قطعاتشان وابسته به ارز است؛ پس هر جهش دلاری، قیمتها را آتش میزند.
مواد غذایی نیز از گندم و روغن تا خوراک دام و طیور، تحت تأثیر واردات دلاریاند و نهایتاً به گرانی نان و گوشت ختم میشوند.
یعنی حقوقی که ریالی و ثابت است، باید هر روز خرجهایی را پوشش دهد که با دلار بالا میروند.
طبقه متوسط؛ ستون جامعه در حال فروپاشی
طبقه متوسط زمانی موتور محرک اقتصاد و فرهنگ کشور بود؛ خانوادهای که میتوانست خانه بخرد، برای فرزندانش آموزش بهتر فراهم کند، سفر برود و اندکی هم پسانداز کند.
اما امروز همان طبقه برای اجاره یک آپارتمان کوچک و خرید چند قلم خوراک ساده هم در مضیقه است. آموزش خصوصی و سفر تفریحی به رؤیایی دور تبدیل شده و پسانداز دیگر معنایی ندارد. کارشناسان هشدار میدهند که با مرگ طبقه متوسط، جامعه به دو قطب «فقیر» و «ثروتمند رانتی» تقسیم خواهد شد؛ وضعیتی که تبعات اجتماعی و سیاسی سنگینی دارد.
روایت مردم از زندگی در تله ارزی
یک کارمند ۱۲ سال سابقه میگوید: «حقوقم در سال دو بار زیاد میشود، اما قیمت اجاره خانه هر سه ماه بالا میرود. من با ریال حقوق میگیرم اما صاحبخانه با دلار اجاره میخواهد.»
یک پرستار جوان هم روایت میکند: «برای خرید یک گوشی یا لپتاپ باید حقوق چند ماه کار کنم. همه چیز دلاری حساب میشود، انگار اصلاً ریال در این کشور ارزشی ندارد.»
مهاجرت؛ فرار از ریال، پناه بردن به دلار
وقتی پزشک، مهندس یا برنامهنویس میبیند که حقوقش در ایران حتی کفاف یک زندگی ساده را نمیدهد، اما همان تخصص در خارج از کشور چند برابر ارزش دارد، مهاجرت دیگر انتخاب نیست؛ تنها راه بقاست.
موج مهاجرت متخصصان، کشور را از سرمایه انسانی خالی میکند و این همان «خودتحریمی نیروی کار» است؛ یعنی با حقوق ریالی و خرج دلاری، کشور عملاً متخصصان خود را تقدیم جهان میکند.
بازار سیاه دلار؛ مرجع واقعی قیمتها
در نبود سیاستهای ارزی شفاف، بازار سیاه دلار به تنها مرجع قیمتگذاری بدل شده است. تولیدکننده و واردکننده به جای اینکه با نرخ رسمی کار کنند، همه چیز را با نرخ بازار آزاد میسنجند. این یعنی هر جهش کوچک در بازار آزاد، بلافاصله به قیمت کالاهای اساسی منتقل میشود، در حالی که حقوق مردم هیچ تغییری نکرده است.
چرخه معیوبی که سفرهها را خالی میکند
دلار میدود بالا
قیمت کالاها افزایش مییابد
حقوق ریالی ثابت میماند
سفره مردم کوچکتر میشود
این چرخه بارها و بارها تکرار شده و هیچ سیاست پایداری برای شکستن آن وجود ندارد. نتیجهاش زندگی در تله ارزی است؛ تلهای که مردم هرچه بیشتر تلاش میکنند، بیشتر در آن فرو میروند.
زندگی در سایه تناقض
«حقوق ریالی، خرج دلاری» دیگر یک شعار یا جمله تبلیغاتی نیست؛ واقعیت تلخ زندگی میلیونها ایرانی است. واقعیتی که تا زمانی که اقتصاد ایران از وابستگی ارزی رها نشود، ادامه خواهد داشت. امروز مردم با گوشت و پوستشان این تضاد را لمس میکنند: هرچه بیشتر کار میکنند، فقیرتر میشوند.

