گزارش اقتصاد پویااز هدایت سرمایه به صنایع برای نجات تولید؛
تولید، محور احیای رشد اقتصادی
خلاصه خبر
اقتصادهای پساجنگ معمولاً با یک چالش مشترک روبهرو میشوند؛ افزایش هزینهها، افت تولید، فشار تورمی و کاهش سرمایهگذاری. ترکیب این عوامل، شرایطی را شکل میدهد که اقتصاددانان از آن با عنوان رکود تورمی یاد میکنند؛ وضعیتی که در آن هم رشد اقتصادی تضعیف میشود و هم تورم بالا باقی میماند. در چنین فضایی، سیاستگذاری اقتصادی بیش از هر زمان دیگری به سمت مدیریت منابع، کنترل نقدینگی و بازگرداندن سرمایه به بخشهای مولد سوق پیدا میکند.

در ایران نیز همزمان با تبعات اقتصادی ناشی از جنگ و فشارهای ساختاری پیشین، بحث راهکارهای عبور از رکود تورمی دوباره پررنگ شده است. در این میان، بسیاری از تحلیلگران بر یک محور مشترک تأکید دارند؛ اینکه بدون هدایت سرمایهها به سمت تولید، امکان خروج پایدار از رکود وجود نخواهد داشت.مسئله فقط کمبود سرمایه نیست، بلکه نحوه تخصیص و مدیریت آن است. به باور کارشناسان، اقتصاد ایران از فقر سرمایه رنج نمیبرد، بلکه چالش اصلی در انحراف منابع از بخشهای مولد و رسوب سرمایه در حوزههای غیرمولد است. حرکت سرمایه به سمت ارز، طلا، داراییهای غیرمولد و حتی پروژههای کمبازده، موجب شده ظرفیت سرمایهگذاری مولد تضعیف شود؛ روندی که در شرایط پساجنگ، میتواند رکود تورمی را تشدید کند.در این چارچوب، هدایت سرمایه به تولید، دیگر صرفاً یک پیشنهاد اقتصادی نیست، بلکه به یک ضرورت برای بازسازی رشد اقتصادی تبدیل شده است. بهویژه در شرایطی که جذب سرمایه خارجی با محدودیت همراه است، تکیه بر ظرفیتهای داخلی اهمیت دوچندان پیدا میکند.
سرمایههای منجمد و چالش بازدهی؛ اقتصاد چرا از تولید فاصله گرفته است؟
یکی از مهمترین موانع رشد اقتصادی، انباشت منابع در بخشهایی است که بازدهی کافی ندارند. وجود هزاران طرح نیمهتمام در کشور، نمونهای از این مسئله است؛ پروژههایی که حجم عظیمی از سرمایه را در خود قفل کردهاند، بدون آنکه به بهرهوری متناسبی منجر شوند.این وضعیت نشان میدهد بخشی از سرمایههای کشور نه در مسیر تولید، بلکه در چرخهای از توقف و بازدهی پایین گرفتار شده است. در چنین شرایطی، تکمیل پروژههای اقتصادی با بازده بالا، میتواند اثری بسیار بیشتر از تداوم پراکندگی منابع در طرحهای کمبازده داشته باشد.در کنار این، تورم مزمن نیز بر رفتار سرمایهگذاران اثر گذاشته است. وقتی بازدهی سرمایهگذاری در تولید پایینتر از نرخ تورم باشد، طبیعی است سرمایه به سمت بازارهایی حرکت کند که حفظ ارزش دارایی را تضمین میکنند. همین منطق، بخشی از سرمایهها را از تولید به سمت بازارهای موازی سوق داده است.کارشناسان معتقدند این روند باید با سیاستهای تشویقی و اصلاحی معکوس شود. سرمایهگذاری در تولید باید از نظر بازدهی جذاب شود و در مقابل، خروج منابع از بخش مولد هزینهبرتر شود. بدون چنین اصلاحی، هدایت سرمایه به تولید صرفاً در حد شعار باقی خواهد ماند.در این میان، مسئله ارزش افزوده نیز مطرح است. بخشی از چالش فعلی اقتصاد، به نبود بازدهی واقعی در برخی سرمایهگذاریها بازمیگردد. تا زمانی که سرمایهگذاری مولد نتواند هم برای سرمایهگذار و هم برای اقتصاد بازده مثبت ایجاد کند، تغییر مسیر سرمایه دشوار خواهد بود.
بازار سرمایه و نقش آن در احیای تولید
یکی از مهمترین ابزارهای هدایت نقدینگی، بازار سرمایه است؛ بازاری که در صورت کارآمدی میتواند منابع خرد و کلان را به سمت تولید هدایت کند. اما این ابزار، زمانی مؤثر است که ساختار آن با واقعیتهای اقتصادی بهروز شده باشد.به اعتقاد کارشناسان، یکی از مشکلات کنونی، فاصله میان ارزشگذاری داراییها و واقعیتهای تورمی اقتصاد است. بخشی از داراییها و ارزشگذاریها، متناسب با شرایط جدید بهروزرسانی نشده و همین مسئله بر جذابیت سرمایهگذاری اثر گذاشته است.در اقتصادی با تورم بالا، بازاری که نتواند بازدهی رقابتی ایجاد کند، نمیتواند سرمایهها را در خود نگه دارد. به همین دلیل، بازآرایی بازار سرمایه و افزایش کارایی آن، یکی از پیششرطهای هدایت منابع به بخش مولد محسوب میشود.اگر بازار سرمایه بتواند به ابزار تأمین مالی واقعی برای تولید تبدیل شود، بخشی از نقدینگی سرگردان به جای حرکت به بازارهای غیرمولد، به سمت فعالیتهای اقتصادی مولد هدایت خواهد شد. این دقیقاً همان نقشی است که در بسیاری از اقتصادها، بازار سرمایه ایفا میکند.در کنار اصلاحات ساختاری، اعتماد نیز عامل مهمی است. سرمایه زمانی وارد تولید میشود که نسبت به بازده، ثبات و افق اقتصادی اطمینان داشته باشد. این اعتماد، بدون اصلاح سیاستها و مدیریت منسجم اقتصادی شکل نمیگیرد.
اقتصاد پساجنگ و نسخه مقابله با رکود تورمی
تجربه اقتصادهای جنگزده نشان میدهد پس از هر جنگ، افزایش هزینه تولید و افت عرضه، از عوامل اصلی فشارتورمی است. آسیب به واحدهای تولیدی، اختلال در تأمین مواد اولیه و فشار بر نقدینگی، میتواند رکود تورمی را تشدید کند.در چنین شرایطی، تزریق منابع به تنهایی کافی نیست. مسئله اصلی، جهتدهی درست منابع است. اگر سرمایهها به جای تولید، در فعالیتهای غیرمولد متمرکز شوند، منابع جدید نیز اثر پایدار نخواهند داشت.از این منظر، مقابله با رکود تورمی بیش از هر چیز به تصمیمهای راهبردی وابسته است. اینکه منابع داخلی چگونه مدیریت شوند، چه مشوقهایی برای سرمایهگذاری تعریف شود و چگونه از خروج سرمایه جلوگیری شود، تعیینکننده مسیر اقتصاد خواهد بود.برخی کارشناسان معتقدند در کنار ظرفیتهای داخلی، عواملی مانند بهبود درآمدهای ارزی یا کاهش محدودیتهای بیرونی نیز میتواند به مدیریت این شرایط کمک کند. اما حتی در این سناریو نیز، اگر منابع به تولید هدایت نشود، فرصتها به رشد پایدار منجر نخواهد شد.در نهایت، نسخه عبور از رکود تورمی در اقتصاد پساجنگ، بیش از هر چیز در احیای تولید خلاصه میشود. تولید، حلقه اتصال کنترل تورم، افزایش اشتغال و بازگشت رشد اقتصادی است و بدون تقویت آن، خروج از رکود دشوار خواهد بود.اقتصاد ایران امروز بیش از آنکه نیازمند منابع جدید باشد، به مدیریت بهتر منابع موجود نیاز دارد. اگر سرمایههای داخلی از بازارهای غیرمولد به سمت تولید هدایت شوند، میتوان بخشی از فشار رکود تورمی را مهار کرد. در غیر این صورت، تداوم انحراف سرمایه، میتواند هزینههای اقتصادی پساجنگ را سنگینتر کند.

