اقتصاد در دو راهی جنگ و صلح؛ بنگاهها چگونه تصمیم بگیرند؟
خلاصه خبر
در این مقطع، اقتصاد ایران در وضعیتی قرار گرفته که فعالان اقتصادی با دو افق متفاوت روبهرو هستند؛ از یک سو تداوم شرایط جنگی و محدودیتهای ناشی از آن، و از سوی دیگر احتمال حرکت به سمت کاهش تنش و بازگشت تدریجی به ثبات. در چنین فضایی، مسئله اصلی برای بنگاهها دیگر پیشبینی آینده نیست، بلکه «چگونگی تصمیمگیری در شرایط دوگانه» است.

برای بنگاههای کوچک و متوسط، این وضعیت حساستر است. این بنگاهها نه امکان تعویق بلندمدت تصمیمها را دارند و نه ظرفیت تحمل خطاهای پرهزینه را. به همین دلیل، هر تصمیم از خرید و فروش گرفته تا استخدام و تعهدات مالی باید بهگونهای اتخاذ شود که در هر دو سناریو، قابل دفاع باشد. در سناریوی تداوم شرایط جنگی، مهمترین ویژگی محیط اقتصادی، محدودیت، نوسان و کاهش قابلیت پیشبینی است. در چنین شرایطی، بنگاههایی که بتوانند تعهدات خود را کوتاهمدت، قابل بازنگری و مرحلهای تنظیم کنند، انعطاف بیشتری خواهند داشت. خریدهای تدریجی، قراردادهای کوتاهتر و پرهیز از انباشت ریسک در یک نقطه، از جمله اقداماتی است که میتواند از شوکهای ناگهانی جلوگیری کند. در مقابل، در سناریوی پایان جنگ و کاهش تنش، هرچند انتظار بهبود نسبی در برخی متغیرها وجود دارد، اما این بهبود معمولاً تدریجی و ناپیوسته است. فرصتها در چنین شرایطی بهصورت مقطعی ظاهر میشوند و بنگاههایی که از قبل آمادگی واکنش سریع داشته باشند، میتوانند از آنها بهره ببرند. با این حال، ورود شتابزده به توسعههای پرریسک، خود میتواند به یک تهدید تبدیل شود. در این میان، آنچه برای مدیران اهمیت دارد، انتخاب یک مسیر قطعی نیست، بلکه طراحی یک «چارچوب تصمیمگیری دوحالته» است. به این معنا که بنگاه بهگونهای عمل کند که در صورت تداوم فشار، دچار آسیب جدی نشود و در صورت بهبود شرایط، از حرکت بازنماند. از منظر مدیریت مالی، این چارچوب به چند اصل عملیاتی تبدیل میشود. نخست، پرهیز از قفل کردن منابع در داراییهایی که نقدشوندگی پایین دارند. دوم، تنظیم تعهدات بهگونهای که امکان بازنگری در بازههای زمانی کوتاه فراهم باشد. و سوم، نگه داشتن بخشی از ظرفیت در وضعیت «آمادهباش»؛ ظرفیتی که بتواند در صورت تغییر شرایط، سریع فعال شود. در حوزه تأمین، اتکا به یک مسیر یا یک تأمینکننده، ریسک بنگاه را افزایش میدهد. تنوع محدود اما هدفمند در منابع تأمین، میتواند از اختلال در زنجیره فعالیت جلوگیری کند. در عین حال، اجتناب از خریدهای سنگین و بلندمدت، امکان اصلاح مسیر را حفظ میکند. در بخش فروش نیز، ترکیب قراردادهای کوتاهمدت با توافقهای قابل بازنگری، به بنگاه کمک میکند تا جریان درآمدی خود را حفظ کند، بدون آنکه در شرایط نامطمئن، در یک مسیر قفل شود. در حوزه منابع انسانی، مسئله صرفاً حفظ یا تعدیل نیست، بلکه نحوه همکاری اهمیت پیدا میکند. برخی بنگاهها با حرکت به سمت مدلهای منعطفتر، امکان تنظیم هزینه و سطح فعالیت را در دورههای کوتاهمدت فراهم کردهاند. این رویکرد میتواند از بروز شوکهای ناگهانی جلوگیری کند. در چنین شرایطی، معیار ارزیابی تصمیمها نیز تغییر میکند. تصمیم مناسب، لزوماً تصمیمی نیست که در یک سناریو بهترین نتیجه را ایجاد کند، بلکه تصمیمی است که در هر دو سناریو، کمترین آسیب را به بنگاه وارد کند. این تغییر در نگاه، یکی از مهمترین الزامات مدیریت در شرایط فعلی است. در نهایت، اقتصاد در این مقطع، به بنگاههایی فرصت میدهد که بتوانند میان دو وضعیت متضاد حرکت کنند؛ نه آنقدر خوشبین باشند که در سناریوی منفی دچار آسیب شوند، و نه آنقدر محتاط که در سناریوی مثبت، فرصتها را از دست بدهند. در این دو راهی، مزیت با بنگاهی است که از قبل، خود را برای هر دو مسیر آماده کرده باشد.

