پرش به محتوا
تهران۱۵°
گزارش

گزارش اقتصاد پویااز تورمی که نسل ها را فرسوده کرد ؛

در جست وجوی ثبات اقتصادی

مونا ربیعیان ۷ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۱۳۸۵

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد و سیاست - اقتصاد ایران در دهه های اخیر بیش از هر چیز تحت تأثیر سیاست قرار داشته است؛ سیاستی که بارها مسیر تصمیمگیریهای اقتصادی را تغییر داده و باعث شده بسیاری از برنامههای توسعهای نیمهکاره بمانند یا در میانه راه تغییر جهت دهند. نتیجه این وضعیت، اقتصادی شده که در آن بیثباتی، تورم مزمن، کاهش ارزش پول ملی و نااطمینانی نسبت به آینده به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده است.

در جست وجوی ثبات اقتصادی

کریمی/ اگرچه اقتصاد ایران در سالهای پس از انقلاب با جنگ، تحریم، کاهش درآمدهای نفتی و بحرانهای منطقهای نیز مواجه بوده، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند بخشی از مشکلات فعلی، نتیجه سیاستگذاریهای نادرست، تصمیمات کوتاهمدت و نبود نقشه راه پایدار در دولتهای مختلف است. همین مسئله باعث شده اقتصاد کشور طی دههها، بارها وارد چرخه تورم، رکود، جهش ارزی و کاهش قدرت خرید شود.امروز برای بخش بزرگی از جامعه، تورم دیگر فقط یک اصطلاح اقتصادی نیست؛ تجربهای روزمره است که در قیمت نان، اجاره خانه، خودرو، دارو و حتی سادهترین کالاهای مصرفی دیده میشود. نسلی که دههها پیش با حقوقی محدود میتوانست خانه بخرد، سفر برود و برای آینده پسانداز کند، حالا شاهد چند صد برابر شدن هزینههای زندگی است؛ افزایشی که بسیاری از خانوادهها را از طبقه متوسط به مرزهای فقر نزدیک کرده است.

اقتصاد وابسته به تصمیم های سیاسی

یکی از مهمترین ویژگیهای اقتصاد ایران در سالهای گذشته، وابستگی شدید آن به تصمیمهای سیاسی بوده است. در بسیاری از کشورها، اقتصاد تلاش میکند بر پایه قواعد مشخص، ثبات و برنامهریزی بلندمدت حرکت کند، اما در ایران، تغییر دولتها، تنشهای سیاسی، تحولات بینالمللی و تصمیمات ناگهانی، بارها معادلات اقتصادی را تغییر دادهاند.اقتصاد نفتی نیز این وابستگی را تشدید کرده است. در دورههایی که درآمد نفت افزایش یافته، دولتها با تزریق گسترده پول به بازار، پروژههای عمرانی و پرداختهای حمایتی را گسترش دادهاند، اما در زمان کاهش درآمدها یا افزایش فشارهای خارجی، اقتصاد با کسری بودجه، رشد نقدینگی و جهش تورمی روبهرو شده است.بسیاری از کارشناسان معتقدند دولتهای مختلف، به جای اجرای اصلاحات عمیق اقتصادی، اغلب به سیاستهای کوتاهمدت و مُسکنگونه روی آوردهاند. چاپ پول برای جبران کسری بودجه، تثبیت دستوری قیمت ارز، توزیع یارانه بدون پشتوانه تولیدی و مداخله گسترده در بازار، از جمله اقداماتی بوده که در مقاطع مختلف اجرا شده و در نهایت به تورم بالاتر منجر شده است.تورم در ایران فقط نتیجه یک دولت یا یک دوره خاص نیست؛ بلکه محصول انباشتهشدن سیاستهایی است که طی سالها بدون اصلاح ساختاری ادامه پیدا کردهاند. هر دولتی بخشی از مشکلات را به دولت قبل نسبت داده و در نهایت، اقتصاد همچنان با همان بحرانهای مزمن دستوپنجه نرم کرده است.در دهههای گذشته، ارزش پول ملی بهطور مداوم کاهش یافته است. کالاهایی که زمانی با چند تومان یا چند صد تومان خریداری میشدند، حالا به قیمتهایی رسیدهاند که برای بسیاری از خانوادهها غیرقابل تصور است. این تغییر فقط یک عدد روی برچسب قیمت نیست؛ بلکه نشانهای از کاهش قدرت خرید و فرسایش تدریجی معیشت مردم است.در این میان، نبود ثبات در سیاستگذاری نیز آسیب بزرگی به اقتصاد وارد کرده است. بسیاری از سرمایهگذاران داخلی و خارجی زمانی وارد یک اقتصاد میشوند که بتوانند آینده را پیشبینی کنند، اما در ایران، تغییر ناگهانی قوانین، بخشنامههای متعدد و تصمیمات غیرمنتظره باعث شده فضای کسبوکار با نااطمینانی دائمی همراه باشد.نتیجه چنین وضعیتی، کاهش سرمایهگذاری مولد و حرکت بخشی از سرمایهها به سمت بازارهای غیرمولد مانند ارز، طلا و مسکن بوده است. وقتی مردم احساس کنند تولید و کارآفرینی امنیت کافی ندارد، طبیعی است که سرمایه خود را به سمت بازارهایی ببرند که بیشتر جنبه حفظ ارزش پول دارند.از سوی دیگر، وابستگی شدید اقتصاد به تحولات سیاسی خارجی نیز باعث شده هر اتفاق بینالمللی مستقیماً بر بازارهای داخلی اثر بگذارد. مذاکرات سیاسی، تحریمها یا حتی اخبار مربوط به روابط خارجی، بارها بازار ارز، بورس و قیمت کالاها را دچار نوسان کردهاند.

تورمی که سبک زندگی مردم را تغییر داد

شاید ملموسترین نتیجه سیاستزدگی اقتصاد ایران، تورم مزمنی باشد که طی دههها زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده است. تورمی که نهفقط قیمت کالاها، بلکه سبک زندگی، الگوی مصرف و حتی نگاه مردم به آینده را تغییر داده است.در دهههای گذشته، بسیاری از خانوادهها میتوانستند با درآمدی معمولی برای آینده برنامهریزی کنند. خرید خانه، خودرو یا پسانداز برای تحصیل فرزندان، اهدافی قابل دستیابی به شمار میرفت. اما امروز بخش بزرگی از جامعه حتی برای تأمین هزینههای روزمره با مشکل روبهرو است.افزایش چند صد برابری قیمت کالاها پس از انقلاب، فقط یک مقایسه تاریخی نیست؛ واقعیتی است که نسلهای مختلف آن را با زندگی خود لمس کردهاند. قیمت مسکن، مواد غذایی، پوشاک، خدمات درمانی و آموزش طی سالها رشد سنگینی داشته و در مقابل، درآمدها نتوانسته همگام با این افزایش حرکت کند.تورم مزمن باعث شده مفهوم «پسانداز» نیز تغییر کند. در شرایطی که ارزش پول بهسرعت کاهش مییابد، بسیاری از مردم ترجیح میدهند دارایی خود را به کالا، طلا، ارز یا ملک تبدیل کنند. این رفتار که ریشه در بیاعتمادی به ثبات اقتصادی دارد، خود به بخشی از چرخه تورم و التهاب بازار تبدیل شده است.از سوی دیگر، فشار تورم شکاف طبقاتی را نیز عمیقتر کرده است. افرادی که داراییهایی مانند ملک، ارز یا سرمایههای بزرگ داشتهاند، در بسیاری از مواقع توانستهاند ارزش سرمایه خود را حفظ کنند، اما حقوقبگیران، کارگران و اقشار کمدرآمد بیشترین آسیب را از افزایش قیمتها دیدهاند.تورم همچنین بر روابط اجتماعی و روان جامعه نیز اثر گذاشته است. بسیاری از خانوادهها ناچار شدهاند سبک زندگی خود را تغییر دهند؛ سفرهای کمتر، حذف تفریحات، کاهش خرید کالاهای غیرضروری و حتی تغییر الگوی تغذیه، بخشی از پیامدهای فشار اقتصادی بوده است.جوانانی که روزی به خرید خانه، ازدواج یا راهاندازی کسبوکار فکر میکردند، حالا با هزینههایی روبهرو هستند که دستیابی به این اهداف را دشوار کرده است. همین مسئله باعث شده بخشی از نسل جوان نسبت به آینده دچار ناامیدی و بیاعتمادی شود.در بسیاری از کشورها، تورم بالا معمولاً پدیدهای موقتی است و پس از مدتی کنترل میشود، اما در ایران، تورم به بحرانی مزمن تبدیل شده که تقریباً تمام دولتها با آن درگیر بودهاند. این تداوم طولانیمدت، اثرات اجتماعی عمیقتری ایجاد کرده و باعث شده مردم نسبت به ثبات اقتصادی امید کمتری داشته باشند.

اقتصاد خسته از تصمیمهای کوتاهمدت

بخش مهمی از مشکلات اقتصادی ایران به نبود برنامهریزی بلندمدت بازمیگردد. بسیاری از دولتها با تغییر رویکردهای اقتصادی، سیاستهای دولت قبل را کنار گذاشته و مسیر تازهای را آغاز کردهاند؛ مسیری که گاه پیش از رسیدن به نتیجه، دوباره تغییر کرده است.این بیثباتی در تصمیمگیری باعث شده اقتصاد ایران کمتر فرصت تجربه رشد پایدار را پیدا کند. در برخی دورهها، درآمدهای نفتی بالا باعث افزایش هزینههای دولتی شده و در دورههای بعد، با کاهش درآمدها، اقتصاد وارد بحران شده است. این وابستگی به درآمدهای نفتی، اقتصاد کشور را در برابر شوکهای خارجی آسیبپذیر کرده است.از سوی دیگر، کارشناسان بارها هشدار دادهاند که اقتصاد ایران نیازمند اصلاحات ساختاری است؛ اصلاحاتی که شامل کاهش وابستگی به نفت، افزایش شفافیت، حمایت واقعی از تولید، اصلاح نظام بانکی و کنترل رشد نقدینگی میشود. اما اجرای چنین اصلاحاتی معمولاً هزینههای سیاسی و اجتماعی دارد و به همین دلیل، دولتها اغلب ترجیح دادهاند تصمیمات کوتاهمدتتری اتخاذ کنند.نتیجه این وضعیت، انباشته شدن مشکلاتی بوده که امروز در قالب تورم، کاهش ارزش پول ملی، بیکاری و رکود اقتصادی دیده میشود. بسیاری از مردم احساس میکنند اقتصاد کشور بیشتر از آنکه بر پایه منطق اقتصادی اداره شود، تحت تأثیر تصمیمات سیاسی و مقطعی قرار دارد.در همین حال، فعالان اقتصادی نیز از نبود ثبات و پیشبینیپذیری گلایه دارند. سرمایهگذاری زمانی شکل میگیرد که آینده قابل پیشبینی باشد، اما در شرایطی که قوانین، نرخ ارز و سیاستهای اقتصادی مدام تغییر میکنند، بخش خصوصی نیز با احتیاط بیشتری عمل میکند.اقتصاد ایران در سالهای اخیر نهتنها با فشارهای خارجی، بلکه با بحران اعتماد داخلی نیز مواجه بوده است. بسیاری از مردم دیگر نسبت به وعدههای اقتصادی خوشبین نیستند و تجربه سالهای گذشته باعث شده نسبت به آینده محتاطتر شوند.شاید مهمترین پیامد سیاستزدگی اقتصاد، فرسایش امید باشد. اقتصادی که مدام درگیر تورم، نوسان و بحران است، بهتدریج حس امنیت را از جامعه میگیرد. وقتی مردم احساس کنند تلاش و درآمدشان هر روز ارزش کمتری پیدا میکند، انگیزه برای برنامهریزی بلندمدت نیز کاهش مییابد.با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اقتصاد ایران همچنان ظرفیت بازسازی و رشد را دارد؛ به شرط آنکه تصمیمگیریهای اقتصادی از فضای شدید سیاسی فاصله بگیرد و برنامهای پایدار، شفاف و بلندمدت برای آینده تدوین شود.اقتصاد کشوری با منابع گسترده انسانی و طبیعی، در صورت ثبات و اصلاح ساختارها میتواند مسیر متفاوتی را تجربه کند، اما ادامه سیاستهای کوتاهمدت و ناپایدار، احتمال تکرار بحرانهای تورمی و فرسایش بیشتر قدرت خرید مردم را افزایش خواهد داد.امروز بخش بزرگی از جامعه ایران، تورم را نه در گزارشهای اقتصادی، بلکه در زندگی روزمره خود احساس میکند؛ در کوچکتر شدن سفرهها، دشوارتر شدن خرید خانه، افزایش هزینه درمان و نگرانی دائمی نسبت به آینده.اقتصاد سیاستزده، فقط اعداد و نمودارها را تغییر نداده؛بلکه سبک زندگی، امید و امنیت روانی نسلهای مختلف را تحت تأثیر قرار داده است. شاید به همین دلیل است که بسیاری از مردم، بزرگترین آرزوی اقتصادی خود را نه ثروتمند شدن، بلکه رسیدن به ثبات میدانند.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.