گزارش اقتصاد پویااز تاثیر تحریمها در بانکداری ایران ؛
تجارت با واسطه گران هزینه پنهان تحریمها
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد و سیاست - تحریمها در سالهای گذشته به یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر اقتصاد ایران تبدیل شدهاند؛ عاملی که نهفقط صادرات نفت، بلکه تجارت خارجی، روابط بانکی، سرمایهگذاری و حتی فعالیت روزمره بسیاری از کسبوکارها را تحت تأثیر قرار داده است. اگرچه اقتصاد ایران پیش از این نیز با چالشهایی مانند تورم، وابستگی به نفت و ضعف ساختاری روبهرو بود، اما تحریمها باعث شدند بسیاری از این مشکلات عمیقتر و پیچیدهتر شوند.

کریمی/ در ظاهر، تحریمها بیشتر بهعنوان محدودیتهایی سیاسی شناخته میشوند، اما اثر واقعی آنها در زندگی اقتصادی مردم، بازارها و شرکتها دیده میشود. زمانی که بانکهای یک کشور از سیستم مالی جهانی فاصله میگیرند، نقلوانتقال پول دشوار میشود، هزینه تجارت بالا میرود و سرمایهگذاران با احتیاط بیشتری عمل میکنند. همین مسئله باعث شده اقتصاد ایران در سالهای اخیر بخش مهمی از ظرفیتهای تجاری خود را از دست بدهد.تجارت خارجی هر کشوری نیازمند ارتباطات بانکی پایدار، دسترسی به بازارهای جهانی و امکان نقلوانتقال امن پول است. اما تحریمها باعث شده بسیاری از این مسیرها برای ایران محدود یا پرهزینه شود. شرکتهای خارجی برای همکاری با ایران با ریسکهای حقوقی و مالی مواجه هستند و بسیاری از بانکهای بینالمللی نیز به دلیل ترس از جریمههای سنگین، حاضر به همکاری مستقیم با ایران نیستند.نتیجه چنین شرایطی، افزایش هزینه تجارت، کاهش سرعت مبادلات و دشوارتر شدن واردات و صادرات بوده است. فعالان اقتصادی میگویند در بسیاری از موارد، تجارت با ایران نهتنها پیچیدهتر، بلکه چند برابر پرهزینهتر از گذشته شده است.
بانکداری زیر فشار محدودیتهای جهانی
یکی از مهمترین بخشهایی که بیشترین آسیب را از تحریمها دیده، نظام بانکی ایران است. بانکها قلب جریان مالی هر اقتصاد محسوب میشوند و زمانی که ارتباط آنها با شبکه بانکی جهانی محدود شود، تجارت خارجی نیز با مشکل مواجه خواهد شد.در سالهای گذشته، بسیاری از بانکهای ایرانی از سیستمهای مالی بینالمللی فاصله گرفتند. محدودیت در دسترسی به سوئیفت، سختتر شدن انتقال ارز و بسته شدن مسیرهای رسمی تبادل مالی، باعث شد شرکتها و تاجران ایرانی برای انجام مبادلات خود به روشهای غیرمستقیم و پرهزینه روی بیاورند.در شرایط عادی، یک تاجر میتواند از طریق سیستم بانکی رسمی پول کالای وارداتی یا صادراتی خود را منتقل کند، اما تحریمها باعث شده این فرایند برای بسیاری از شرکتها دشوار شود. در نتیجه، بخشی از تجارت ایران از طریق واسطهها، شرکتهای ثالث یا مسیرهای غیرمستقیم انجام میشود؛ مسیری که هم زمانبر است و هم هزینه بیشتری به اقتصاد تحمیل میکند.کارشناسان اقتصادی معتقدند افزایش هزینه نقلوانتقال پول، در نهایت خود را در قیمت کالاها نشان میدهد. زمانی که واردکننده مجبور باشد برای انتقال ارز چند واسطه استفاده کند یا هزینه بیشتری بپردازد، این هزینه به مصرفکننده نهایی منتقل خواهد شد.از سوی دیگر، محدودیتهای بانکی باعث کاهش اعتماد سرمایهگذاران خارجی نیز شده است. سرمایهگذار زمانی وارد یک کشور میشود که بتواند سرمایه خود را بهراحتی جابهجا کند و از امنیت مالی برخوردار باشد. اما در شرایطی که ارتباط بانکی محدود باشد، بسیاری از سرمایهگذاران ترجیح میدهند وارد بازارهای کمریسکتر شوند.مشکلات بانکی همچنین بر صادرات غیرنفتی نیز اثر گذاشته است. بسیاری از صادرکنندگان ایرانی میگویند دریافت پول از خریداران خارجی به یکی از پیچیدهترین بخشهای تجارت تبدیل شده است. در برخی موارد، صادرکنندگان مجبورند ماهها منتظر بمانند تا بتوانند درآمد ارزی خود را منتقل کنند.این محدودیتها تنها به تجارت کلان محدود نمیشود. حتی دانشجویان، بیماران یا خانوادههایی که نیاز به انتقال پول دارند نیز در بسیاری از مواقع با مشکلات بانکی مواجه میشوند. همین مسئله نشان میدهد تحریمهای بانکی فقط بر دولت یا شرکتهای بزرگ اثر نمیگذارد، بلکه زندگی روزمره مردم را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.در کنار این مسائل، کاهش ارتباط بانکهای ایرانی با نظام مالی جهانی باعث شده دسترسی به خدمات مالی مدرن نیز محدودتر شود. بسیاری از شرکتهای ایرانی امکان استفاده از برخی خدمات بینالمللی، پرداختهای آنلاین یا ابزارهای مالی جهانی را ندارند و همین موضوع رقابتپذیری آنها را کاهش داده است.
تجارتی که با هزینه بیشتر ادامه پیدا میکند
تحریمها مسیر تجارت خارجی ایران را نیز تغییر دادهاند. بسیاری از شرکتهای بینالمللی همکاری خود را با ایران کاهش دادهاند و برخی بازارهای صادراتی نیز محدودتر شدهاند. همین مسئله باعث شده تجارت ایران بیشتر به سمت کشورهای منطقه و شرکای محدودی حرکت کند.در سالهای اخیر، ایران تلاش کرده روابط تجاری خود را با کشورهای همسایه، چین، روسیه و برخی اقتصادهای آسیایی گسترش دهد. اگرچه این همکاریها بخشی از فشار تحریمها را کاهش داده، اما کارشناسان معتقدند محدود شدن دایره شرکای تجاری میتواند اقتصاد را آسیبپذیرتر کند.یکی از مهمترین اثرات تحریمها، افزایش هزینه تجارت است. واردات کالاهای اساسی، مواد اولیه و تجهیزات صنعتی در بسیاری از موارد با هزینه حملونقل، بیمه و نقلوانتقال مالی بیشتری همراه شده است. همین موضوع باعث شده قیمت تمامشده بسیاری از کالاها در داخل کشور افزایش پیدا کند.صنایع تولیدی نیز از این وضعیت آسیب دیدهاند. بسیاری از کارخانهها برای تأمین قطعات، ماشینآلات یا مواد اولیه به واردات وابسته هستند. زمانی که واردات دشوار و پرهزینه شود، هزینه تولید نیز افزایش مییابد و در نهایت فشار بیشتری به مصرفکننده وارد میشود.تحریمها همچنین باعث کاهش دسترسی ایران به فناوریهای جدید شدهاند. بسیاری از شرکتهای خارجی در حوزه فناوری، انرژی و صنعت به دلیل محدودیتهای تحریمی امکان همکاری مستقیم با ایران را ندارند. این مسئله باعث شده بخشی از صنایع کشور با فناوری قدیمیتر فعالیت کنند و سرعت نوسازی صنعتی کاهش یابد.در حوزه صادرات نفت نیز تحریمها تأثیر مستقیمی بر درآمدهای ارزی کشور گذاشتهاند. محدودیت در فروش نفت و مشکلات انتقال پول حاصل از صادرات، درآمد دولت را کاهش داده و همین مسئله بر بودجه و بازار ارز اثر گذاشته است.از سوی دیگر، تحریمها باعث شده اقتصاد ایران به سمت روشهای غیررسمی و پیچیدهتر حرکت کند. استفاده از واسطهها، تجارت غیرمستقیم و مسیرهای مالی جایگزین، اگرچه بخشی از تجارت را حفظ کرده، اما شفافیت اقتصادی را کاهش داده و هزینه مبادلات را بالا برده است.
اقتصاد در جستوجوی راههای تازه
با وجود تمام محدودیتها، اقتصاد ایران تلاش کرده راههایی برای ادامه تجارت و کاهش فشار تحریمها پیدا کند. توسعه تجارت منطقهای، استفاده از ارزهای محلی، گسترش همکاری با کشورهای همسایه و تلاش برای تقویت صادرات غیرنفتی، بخشی از این اقدامات بوده است.برخی کارشناسان معتقدند تحریمها باعث شده توجه بیشتری به ظرفیتهای داخلی و صادرات غیرنفتی شکل بگیرد. در سالهای اخیر، برخی صنایع داخلی توانستهاند بخشی از نیاز بازار را تأمین کنند و صادرات محصولات غیرنفتی نیز در برخی حوزهها افزایش یافته است.اما بسیاری از تحلیلگران تأکید میکنند که ادامه رشد اقتصادی بدون دسترسی پایدار به نظام مالی جهانی دشوار خواهد بود. تجارت مدرن به ارتباطات بانکی گسترده، دسترسی به سرمایه و همکاری بینالمللی نیاز دارد و محدودیت در این حوزهها میتواند رشد اقتصادی را کندتر کند.در همین حال، فعالان اقتصادی میگویند مهمترین نیاز امروز اقتصاد ایران، ثبات و پیشبینیپذیری است. آنها معتقدند حتی در شرایط تحریم نیز میتوان با کاهش بروکراسی، اصلاح سیاستهای اقتصادی و حمایت واقعی از تولید، بخشی از فشارها را کاهش داد.بسیاری از کشورهایی که با تحریم یا بحران اقتصادی مواجه بودهاند، تلاش کردهاند با تنوعبخشی به اقتصاد، کاهش وابستگی به منابع محدود و افزایش بهرهوری، اثر فشارهای خارجی را کمتر کنند. کارشناسان میگویند اقتصاد ایران نیز برای عبور از شرایط فعلی نیازمند اصلاحات ساختاری و تقویت بخش خصوصی است.واقعیت این است که تحریمها تنها یک مسئله سیاسی نیستند؛ آنها مستقیماً بر قیمت کالاها، هزینه تولید، اشتغال، سرمایهگذاری و زندگی روزمره مردم اثر میگذارند. هر محدودیت بانکی یا تجاری، در نهایت میتواند به افزایش هزینهها و کاهش قدرت خرید منجر شود.امروز اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که همزمان با فشار تحریمها، با مشکلات داخلی مانند تورم، نوسانات ارزی و کاهش سرمایهگذاری نیز روبهرو است. همین مسئله باعث شده اثر تحریمها عمیقتر و گستردهتر شود.با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اقتصاد ایران همچنان ظرفیتهای قابل توجهی برای رشد دارد؛ ظرفیتی که در صورت کاهش محدودیتهای بانکی، گسترش تجارت بینالمللی و ایجاد ثبات اقتصادی میتواند فعالتر شود.در نهایت، تجربه سالهای گذشته نشان داده تجارت و بانکداری بدون ارتباط پایدار با اقتصاد جهانی، با هزینه و دشواری بیشتری ادامه پیدا میکند. اقتصاد ایران اگرچه توانسته بخشی از مسیرهای تجاری خود را حفظ کند، اما همچنان برای بازگشت به جریان عادی تجارت جهانی با چالشهای بزرگی روبهرو است.

