خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس تجارت - در سالهای اخیر، مشکلات گمرکی به یکی از مهمترین دغدغههای فعالان اقتصادی و تجار ایران تبدیل شده است؛ مشکلی که نهتنها روند واردات و صادرات را کند کرده، بلکه هزینه تجارت را افزایش داده و فشار زیادی بر کسبوکارها وارد کرده است. در شرایطی که اقتصاد ایران با تحریمها، نوسانات ارزی و کاهش سرمایهگذاری روبهرو است، بسیاری از تجار معتقدند پیچیدگیهای گمرکی و بروکراسی اداری به مانعی جدی برای تجارت تبدیل شده است.

رضا قیدر / گمرک در همه کشورها یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی محسوب میشود؛ نهادی که نقش کنترل ورود و خروج کالا، تنظیم تعرفهها و نظارت بر تجارت را برعهده دارد. اما زمانی که فرایندهای گمرکی طولانی، غیرشفاف و پرهزینه شود، تجارت نیز با اختلال مواجه خواهد شد. بسیاری از فعالان اقتصادی میگویند امروز بخش مهمی از زمان و سرمایه آنها صرف عبور از پیچیدگیهای اداری و حل مشکلات ترخیص کالا میشود.در ظاهر، گمرک فقط محلی برای ورود یا خروج کالا است، اما در عمل، سرعت عملکرد آن میتواند بر قیمت کالاها، تولید کارخانهها، بازار مصرف و حتی اشتغال اثر بگذارد. هر روز تأخیر در ترخیص کالا به معنای افزایش هزینه انبارداری، خواب سرمایه و بالا رفتن قیمت تمامشده کالاهاست.در سالهای اخیر، بسیاری از واردکنندگان و صادرکنندگان از طولانی شدن روند ترخیص کالا گلایه کردهاند. برخی کالاها هفتهها و حتی ماهها در گمرک باقی میمانند و همین مسئله باعث میشود هزینههای اضافی به تجار و در نهایت به مصرفکنندگان تحمیل شود.کارشناسان اقتصادی معتقدند تجارت در دنیای امروز نیازمند سرعت، شفافیت و ثبات است. در بازاری که رقابت جهانی شدیدتر شده، هرگونه کندی در فرایندهای گمرکی میتواند موقعیت تجار و تولیدکنندگان را تضعیف کند.
گرههای اداری و تأخیر در ترخیص کالا
یکی از مهمترین مشکلاتی که تجار با آن روبهرو هستند، طولانی بودن روند اداری در گمرک است. واردکنندگان برای ترخیص کالا باید مراحل مختلفی را طی کنند؛ از ثبت سفارش و دریافت مجوز گرفته تا تأییدیههای بانکی، استاندارد، بهداشت و پرداخت حقوق گمرکی.فعالان اقتصادی میگویند تعدد بخشنامهها و تغییر مداوم مقررات، فضای تجارت را غیرقابل پیشبینی کرده است. گاهی یک کالا با مقرراتی وارد کشور میشود، اما هنگام ترخیص با دستورالعمل جدیدی مواجه میشود که هزینه و زمان بیشتری به تاجر تحمیل میکند.برخی تجار معتقدند نبود هماهنگی میان دستگاههای مختلف نیز روند ترخیص را پیچیدهتر کرده است. در بسیاری از موارد، یک کالا باید از چندین نهاد مختلف مجوز دریافت کند و همین مسئله زمان ترخیص را طولانی میکند.از سوی دیگر، نوسانات ارزی نیز مشکلات گمرکی را تشدید کرده است. تغییر نرخ ارز میتواند هزینه واردات را افزایش دهد و اختلاف میان نرخ ثبت سفارش و نرخ نهایی ترخیص، فشار بیشتری بر تجار وارد کند.بسیاری از واردکنندگان میگویند تأخیر در ترخیص کالا باعث خواب سرمایه میشود. زمانی که کالا هفتهها در گمرک باقی بماند، سرمایه تاجر عملاً بلوکه میشود و این مسئله بر نقدینگی کسبوکار اثر منفی میگذارد.در برخی موارد، کالاهای اساسی، مواد اولیه کارخانهها یا تجهیزات صنعتی نیز با تأخیر ترخیص میشوند. این مسئله میتواند زنجیره تولید را مختل کند و حتی باعث توقف فعالیت برخی کارخانهها شود.کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند کندی در فرایندهای گمرکی فقط به تجار آسیب نمیزند، بلکه کل اقتصاد را تحت تأثیر قرار میدهد. زمانی که مواد اولیه بهموقع به کارخانه نرسد یا کالاهای وارداتی با تأخیر وارد بازار شوند، هزینه تولید و قیمت نهایی کالا افزایش پیدا میکند.مشکل دیگر، هزینههای جانبی ناشی از تأخیر در گمرک است. انبارداری، دموراژ، حملونقل و هزینه نگهداری کالا، بخشی از فشار مالی است که در نهایت به قیمت کالا اضافه میشود.برخی صادرکنندگان نیز از مشکلات مشابهی سخن میگویند. آنها معتقدند پیچیدگیهای گمرکی گاهی صادرات را زمانبر و پرهزینه میکند و همین مسئله قدرت رقابت کالاهای ایرانی را در بازارهای جهانی کاهش میدهد. فشار گمرکی و تأثیر آن بر تجارت و تولیداقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که بیش از هر زمان دیگری به رونق تجارت و صادرات نیاز دارد، اما بسیاری از فعالان اقتصادی معتقدند مشکلات گمرکی به یکی از موانع اصلی کسبوکار تبدیل شده است.تولیدکنندگان میگویند بخش مهمی از مواد اولیه و قطعات موردنیاز صنایع از طریق واردات تأمین میشود. زمانی که این مواد در گمرک متوقف شوند، خط تولید نیز دچار اختلال خواهد شد.در صنایعی مانند خودرو، لوازم خانگی، دارو و تجهیزات صنعتی، تأخیر در واردات قطعات میتواند کل روند تولید را کند کند. برخی کارخانهها در سالهای اخیر به دلیل مشکلات ترخیص مواد اولیه با کاهش ظرفیت تولید مواجه شدهاند.از سوی دیگر، افزایش هزینههای گمرکی مستقیماً بر قیمت کالاها اثر میگذارد. زمانی که تاجر هزینه بیشتری برای ترخیص، انبارداری یا نقلوانتقال پرداخت کند، این هزینه در نهایت به مصرفکننده منتقل میشود.کارشناسان اقتصادی معتقدند یکی از پیامدهای مهم مشکلات گمرکی، کاهش انگیزه سرمایهگذاری است. سرمایهگذار نیاز دارد بداند کالا، مواد اولیه یا تجهیزاتش در زمان مشخص و با هزینه قابل پیشبینی وارد کشور خواهد شد. اما زمانی که فضای تجارت بیثبات باشد، بسیاری از سرمایهگذاران محتاطتر عمل میکنند.تحریمها نیز فشار بر گمرک و تجارت را افزایش دادهاند. محدودیتهای بانکی، مشکلات حملونقل و سختتر شدن مبادلات بینالمللی باعث شده روند واردات و صادرات پیچیدهتر شود. در چنین شرایطی، بسیاری از تجار انتظار دارند حداقل در داخل کشور با فرایندهای سادهتر و سریعتری روبهرو شوند.برخی فعالان اقتصادی میگویند تغییر مداوم بخشنامهها یکی از بزرگترین مشکلات تجارت است. آنها معتقدند تصمیمات ناگهانی درباره تعرفهها، ممنوعیت واردات یا تغییر مقررات، برنامهریزی را برای تجار دشوار کرده است.در همین حال، برخی کارشناسان تأکید میکنند بخشی از مشکلات گمرکی به ضعف زیرساختها و فرایندهای سنتی بازمیگردد. اگرچه در سالهای اخیر بخشی از خدمات گمرکی الکترونیکی شده، اما هنوز بسیاری از فرایندها زمانبر و پیچیده هستند.از سوی دیگر، طولانی شدن ترخیص کالا میتواند بر بازار مصرف نیز اثر بگذارد. در برخی مواقع، کمبود کالا در بازار یا افزایش قیمتها ناشی از تأخیر در واردات و ترخیص است.تجار میگویند تجارت مدرن نیازمند سرعت است. در دنیای امروز، شرکتهایی موفق هستند که بتوانند کالا را سریع، کمهزینه و بدون بروکراسی اضافی جابهجا کنند. هر تأخیر در این روند، به معنای از دست رفتن فرصت اقتصادی است.
آیا گره تجارت باز میشود؟
بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقدند اصلاح ساختار گمرکی میتواند نقش مهمی در بهبود فضای کسبوکار داشته باشد. کاهش بروکراسی، ثبات در قوانین، هماهنگی میان دستگاهها و شفافیت بیشتر، از جمله اقداماتی است که میتواند روند تجارت را تسهیل کند.در بسیاری از کشورهای موفق، گمرک بهعنوان بخشی از زنجیره توسعه اقتصادی عمل میکند. فرایندهای سریع، الکترونیکی و قابل پیشبینی باعث شده تجار بتوانند با اطمینان بیشتری فعالیت کنند.در ایران نیز طی سالهای اخیر تلاشهایی برای هوشمندسازی گمرک انجام شده، اما فعالان اقتصادی معتقدند هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به استانداردهای جهانی وجود دارد.برخی کارشناسان میگویند مهمترین نیاز امروز تجارت ایران، ثبات است. زمانی که قوانین مدام تغییر کند یا بخشنامههای ناگهانی صادر شود، فعال اقتصادی نمیتواند برنامهریزی بلندمدت داشته باشد.از سوی دیگر، کاهش زمان ترخیص کالا میتواند به رونق تولید کمک کند. کارخانهای که مواد اولیه خود را سریعتر دریافت کند، با هزینه کمتری تولید خواهد کرد و این مسئله در نهایت میتواند به کاهش قیمت کالاها منجر شود.فعالان اقتصادی همچنین بر اهمیت اعتماد میان دولت و بخش خصوصی تأکید میکنند. آنها معتقدند اگر سیاستگذاریها با مشورت بخش خصوصی انجام شود، بسیاری از مشکلات اجرایی کاهش پیدا خواهد کرد.در همین حال، برخی تحلیلگران معتقدند اقتصاد ایران برای افزایش صادرات غیرنفتی نیازمند اصلاح جدی در نظام گمرکی است. صادرات زمانی رشد میکند که فرایندها ساده، سریع و کمهزینه باشد.واقعیت این است که تجارت، موتور محرک بسیاری از اقتصادهای جهان است و هر مانعی در مسیر آن میتواند رشد اقتصادی را کند کند. گمرک اگرچه نهادی نظارتی است، اما عملکرد آن مستقیماً بر تولید، قیمت کالاها و اشتغال اثر میگذارد.امروز بسیاری از تجار و تولیدکنندگان بیش از هر چیز خواهان پیشبینیپذیری هستند؛ اینکه بدانند قوانین ناگهان تغییر نمیکند، کالاهایشان ماهها در گمرک متوقف نمیشود و میتوانند با اطمینان بیشتری فعالیت اقتصادی انجام دهند.در نهایت، حل مشکلات گمرکی فقط به نفع تجار نیست، بلکه میتواند به رونق تولید، کاهش هزینهها، افزایش صادرات و بهبود فضای اقتصادی کشور کمک کند. اقتصادی که تجارت در آن روانتر باشد، شانس بیشتری برای رشد، جذب سرمایه و رقابت در بازارهای جهانی خواهد داشت.

