گزارش اقتصاد پویا از لزوم ثبات در بازار محصولات پلیمری و پلاستیکی؛
عصرجدید صنعت پتروشیمی ایران
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی - بازار محصولات پلیمری و پلاستیکی به عنوان یکی از مهمترین حلقههای زنجیره تولید در اقتصاد ایران، در آستانه تحولات جدیدی قرار گرفته است. هرگونه گشایش در روابط اقتصادی و تجاری بینالمللی و کاهش محدودیتهای ناشی از تحریمها میتواند چشمانداز تازهای را پیش روی صنایع پتروشیمی، تولیدکنندگان مواد اولیه و فعالان صنایع تکمیلی قرار دهد. در چنین شرایطی، مهمترین نیاز بازار بیش از هر چیز، ثبات و پیشبینیپذیری است؛ عاملی که میتواند زمینه را برای سرمایهگذاری، توسعه ظرفیتهای تولیدی و افزایش رقابتپذیری محصولات ایرانی در بازارهای جهانی فراهم کند.

حسین قیدر / صنعت پتروشیمی طی سالهای گذشته باوجود محدودیتهای گسترده در حوزه تأمین تجهیزات، انتقال فناوری، جذب سرمایهگذاری خارجی و دسترسی به بازارهای بینالمللی، توانسته است جایگاه خود را به عنوان یکی از اصلیترین بخشهای ارزآور اقتصاد کشور حفظ کند. با این حال، بخش قابل توجهی از ظرفیتهای این صنعت همچنان بلااستفاده یا کمتر از توان واقعی خود فعال است. فرسودگی بخشی از تجهیزات، نیاز به نوسازی واحدهای تولیدی و فاصله گرفتن از فناوریهای روز دنیا از جمله چالشهایی است که در سالهای اخیر بر عملکرد این صنعت سایه انداخته است.اکنون با افزایش امیدها نسبت به کاهش محدودیتهای بینالمللی و تسهیل مبادلات اقتصادی، بسیاری از فعالان صنعت معتقدند که زمان بازسازی و نوسازی گسترده در زنجیره پتروشیمی کشور فرا رسیده است. اما تحقق این هدف نیازمند ایجاد ثبات در بازار داخلی محصولات پلیمری و پلاستیکی است؛ زیرا هیچ سرمایهگذاری در فضای پرنوسان و غیرقابل پیشبینی انجام نخواهد شد.بازار پلیمرها و مواد اولیه پلاستیکی علاوه بر تأمین نیاز صنایع بزرگ، نقش مستقیمی در فعالیت هزاران واحد تولیدی کوچک و متوسط دارد. صنایع بستهبندی، خودروسازی، لوازم خانگی، ساختمان، تجهیزات پزشکی، کشاورزی و بسیاری از بخشهای دیگر به مواد اولیه پتروشیمی وابسته هستند. از این رو هرگونه نوسان شدید در قیمتها یا عرضه مواد اولیه میتواند بر کل زنجیره تولید کشور تأثیر بگذارد.
ثبات بازار؛ پیششرط توسعه صنایع تکمیلی
یکی از مهمترین مطالبات فعالان صنایع پاییندستی پتروشیمی، ایجاد ثبات در بازار مواد اولیه است. طی سالهای گذشته، نوسانات نرخ ارز، محدودیتهای صادراتی، تغییرات سیاستهای تنظیم بازار و عوامل مختلف دیگر موجب شدهاند که تولیدکنندگان با عدم قطعیتهای فراوانی مواجه شوند.در چنین فضایی، برنامهریزی بلندمدت برای تولید دشوار میشود. واحدهای صنعتی زمانی میتوانند ظرفیت تولید خود را افزایش دهند که از ثبات نسبی قیمت مواد اولیه، دسترسی مستمر به خوراک و امکان پیشبینی هزینههای تولید اطمینان داشته باشند. به همین دلیل کارشناسان معتقدند هرگونه تحول مثبت در فضای اقتصادی کشور باید با سیاستهای حمایتی برای تثبیت بازار پلیمرها همراه شود.ثبات به معنای سرکوب قیمتها نیست، بلکه به معنای ایجاد بازاری شفاف، رقابتی و قابل پیشبینی است. تولیدکننده باید بتواند برای ماهها و حتی سالهای آینده برنامهریزی کند و سرمایهگذار نیز باید اطمینان داشته باشد که تصمیمات ناگهانی و غیرمنتظره، سودآوری پروژههای صنعتی را تهدید نخواهد کرد.از سوی دیگر، صنایع تکمیلی پلاستیک که اشتغالزایی گستردهای در کشور دارند، بیش از هر بخش دیگری از ثبات بازار سود خواهند برد. این صنایع عمدتاً با سرمایهگذاریهای متوسط و کوچک فعالیت میکنند و حساسیت بالایی نسبت به تغییرات قیمت مواد اولیه دارند. کاهش نوسانات میتواند به افزایش تولید، توسعه صادرات و ایجاد فرصتهای شغلی جدید در این بخش منجر شود.همچنین ثبات بازار امکان رقابتپذیری بیشتر محصولات ایرانی در بازارهای منطقهای را فراهم میکند. کشورهای همسایه بازار بزرگی برای محصولات پلاستیکی و پلیمری ایران محسوب میشوند و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، میتوان سهم بیشتری از این بازارها را در اختیار گرفت.
نوسازی صنعت پتروشیمی؛ ضرورتی برای رقابت جهانی
رفع محدودیتهای بینالمللی و تسهیل دسترسی به فناوریهای نوین میتواند نقطه آغاز فصل جدیدی برای صنعت پتروشیمی ایران باشد. بسیاری از مجتمعهای پتروشیمی کشور در سالهای گذشته با اتکا به توان داخلی فعالیت خود را ادامه دادهاند، اما بخشی از تجهیزات و فناوریهای مورد استفاده در این واحدها نیازمند بهروزرسانی و نوسازی هستند.رقابت در بازار جهانی پتروشیمی به سرعت در حال تغییر است. تولیدکنندگان بزرگ جهان با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته، مصرف انرژی کمتر، بهرهوری بالاتر و محصولات متنوعتر، سهم بیشتری از بازارهای بینالمللی را به دست میآورند. در چنین شرایطی، حفظ مزیت رقابتی ایران نیازمندسرمایهگذاری گسترده در بازسازی و نوسازی زیرساختهای موجود است.یکی از مهمترین فرصتهای دوران پساتحریم، امکان جذب سرمایه و مشارکت با شرکتهای صاحب فناوری خواهد بود. انتقال دانش فنی، نوسازی خطوط تولید، افزایش ظرفیت واحدها و توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا میتواند صنعت پتروشیمی ایران را وارد مرحله جدیدی از رشد کند.کارشناسان اقتصادی معتقدند که تمرکز صرف بر صادرات مواد خام یا محصولات اولیه نمیتواند پاسخگوی نیازهای آینده باشد. آنچه اهمیت دارد، توسعه زنجیره ارزش و حرکت به سمت تولید محصولات تخصصی و دانشبنیان است. این هدف تنها با نوسازی تجهیزات، ارتقای فناوری و توسعه تحقیق و توسعه قابل دستیابی خواهد بود.در کنار این موضوع، بهبود بهرهوری انرژی نیز اهمیت ویژهای دارد. صنعت پتروشیمی یکی از مصرفکنندگان بزرگ انرژی در کشور است و استفاده از فناوریهای جدید میتواند هزینههای تولید را کاهش داده و سودآوری شرکتها را افزایش دهد. این مسئله نه تنها از منظر اقتصادی بلکه از جنبههای زیستمحیطی نیز اهمیت دارد. فرصت طلایی برای تبدیل ایران به قطب منطقهای پلیمر و پلاستیکایران از مزیتهای کمنظیری در صنعت پتروشیمی برخوردار است. دسترسی به منابع عظیم هیدروکربوری، موقعیت جغرافیایی مناسب، نیروی انسانی متخصص و بازار گسترده منطقهای، ظرفیتهایی هستند که میتوانند کشور را به یکی از قطبهای اصلی تولید محصولات پلیمری و پلاستیکی در منطقه تبدیل کنند.با ایجاد ثبات در بازار داخلی و اجرای برنامههای نوسازی، امکان افزایش تولید و توسعه صادرات به شکل قابل توجهی وجود خواهد داشت. کشورهای منطقه خاورمیانه، آسیای مرکزی، قفقاز و حتی بخشهایی از آفریقا بازارهای هدف مهمی برای محصولات پتروشیمی و صنایع تکمیلی ایران به شمار میروند.از سوی دیگر، توسعه صنعت پلاستیک میتواند ارزش افزوده بیشتری نسبت به صادرات مواد اولیه ایجاد کند. هرچه زنجیره تولید کاملتر شود، سهم بیشتری از منافع اقتصادی در داخل کشور باقی خواهد ماند. این موضوع به افزایش اشتغال، رشد تولید ناخالص داخلی و توسعه صنعتی منجر میشود.فعالان اقتصادی بر این باورند که در شرایط جدید، سیاستگذاری باید بر محور حمایت از تولید، توسعه صادرات و افزایش رقابتپذیری متمرکز باشد. ایجاد ثبات در بازار مواد اولیه، تسهیل سرمایهگذاری، نوسازی زیرساختها و حمایت از صنایع تکمیلی میتواند زمینهساز جهشی بزرگ در صنعت پتروشیمی کشور شود.در نهایت، هرگونه گشایش در روابط اقتصادی بینالمللی تنها زمانی به نتایج پایدار منجر خواهد شد که با برنامهریزی دقیق و بهرهگیری از فرصتهای موجود همراه باشد. بازار محصولات پلیمری و پلاستیکی امروز بیش از هر زمان دیگری به ثبات نیاز دارد و صنعت پتروشیمی نیز برای ورود به دوره جدید رقابت جهانی، به نوسازی و بازسازی گسترده وابسته است. اگر این دو هدف به صورت همزمان دنبال شوند، ایران میتواند از فرصت پیشرو برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی صنعت پتروشیمی منطقه بهره ببرد و جایگاه خود را در بازارهای جهانی ارتقا دهد.
