پرش به محتوا
تهران۱۵°
گزارش

گزارش اقتصاد پویا ازسرمایه های معطل در مناطق آزاد؛

فرصت سوزی در قلب مناطق آزاد

مونا ربیعیان ۶ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۱۷۲

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس تجارت - سال هاست که مناطق آزاد و ویژه اقتصادی با هدف تبدیل شدن به موتور محرک تولید، صادرات، ترانزیت و جذب سرمایه گذاری شکل گرفته اند. قرار بود این مناطق با برخورداری از قوانین تسهیل کننده، معافیت های مالیاتی و دسترسی به بازارهای بین المللی، به پیشران توسعه اقتصادی کشور تبدیل شوند، اما امروز بخش قابل توجهی از ظرفیت های آنها در میان پروژه های نیمه تمام، زیرساخت های ناقص و طرح هایی که سال هاست رنگ بهره برداری به خود ندیده اند، گرفتار شده است. از پل خلیج فارس در قشم گرفته تا اسکله های توسعه نیافته، شهرک های صنعتی نیمه کاره، مراکز لجستیکی ناقص و پروژه های حمل و نقل ریلی و جاده ای، همگی به نمادی از سرمایه های راکد و فرصت های از دست رفته تبدیل شده اند.

فرصت سوزی در قلب مناطق آزاد

رضا قیدر / کارشناسان معتقدند هر روز تأخیر در تکمیل این پروژه ها، تنها به معنای افزایش هزینه های عمرانی نیست، بلکه میلیاردها تومان هزینه فرصت را نیز به اقتصاد کشور تحمیل می کند؛ هزینه ای که در قالب از دست رفتن سرمایه گذاری، کاهش صادرات، فرار سرمایه، افزایش بیکاری و عقب ماندن از رقابت منطقه ای خود را نشان می دهد. در شرایطی که کشورهای همسایه با سرعت در حال توسعه بنادر، مناطق آزاد و کریدورهای حمل و نقل هستند، ایران همچنان بخشی از ظرفیت های اقتصادی خود را پشت دیوار پروژه های نیمه تمام نگه داشته است.

پل هایی که اقتصاد را به هم متصل نکردند

یکی از شناخته شده ترین پروژه های نیمه تمام مناطق آزاد، پل خلیج فارس است؛ طرحی که سال هاست از آن به عنوان یکی از مهم ترین پروژه های زیرساختی کشور یاد می شود. این پل قرار بود جزیره قشم را به سرزمین اصلی متصل کند و علاوه بر کاهش هزینه های حمل و نقل، زمینه توسعه صنایع، گردشگری، صادرات و ترانزیت را فراهم آورد.کارشناسان حوزه حمل و نقل معتقدند تکمیل این پروژه تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه می تواند ساختار اقتصادی جنوب کشور را متحول کند. اتصال ریلی و جاده ای قشم به شبکه حمل و نقل کشور، امکان توسعه صنایع صادرات محور، افزایش سرمایه گذاری و رونق فعالیت های بندری را فراهم خواهد کرد.با این حال، گذشت سال ها از آغاز عملیات اجرایی، تغییر دولت ها، کمبود منابع مالی، تغییر پیمانکاران و مشکلات تأمین اعتبار باعث شده این پروژه همچنان در انتظار تکمیل باقی بماند. در این مدت هزینه اجرای پروژه چندین برابر شده و فرصت هایی که می توانست برای اقتصاد ملی ایجاد کند، از دست رفته است.این وضعیت تنها به پل خلیج فارس محدود نمی شود. بسیاری از اسکله های تجاری، پایانه های صادراتی و مراکز لجستیکی مناطق آزاد نیز هنوز به ظرفیت کامل نرسیده اند. در حالی که تجارت جهانی روز به روز وابسته تر به زیرساخت های سریع و هوشمند می شود، بخشی از زیرساخت های ایران همچنان در مرحله ساخت باقی مانده است.

زیرساخت های ناقص؛ مانع بزرگ سرمایه گذاری

سرمایه گذاران پیش از هر چیز به زیرساخت نگاه می کنند. هیچ سرمایه گذاری حاضر نیست کارخانه، مرکز صادراتی یا واحد تولیدی خود را در منطقه ای احداث کند که دسترسی مناسب به جاده، بندر، برق، آب، گاز، اینترنت، انبار و شبکه حمل و نقل نداشته باشد.بخش مهمی از شهرک های صنعتی مستقر در مناطق آزاد هنوز با همین مشکل روبه رو هستند. برخی شهرک ها سال هاست عملیات آماده سازی آنها آغاز شده اما شبکه های خدماتی آنها تکمیل نشده است. در برخی مناطق نیز زیرساخت ها تنها برای بخشی از اراضی فراهم شده و توسعه صنعتی با کندی پیش می رود.کارشناسان معتقدند این موضوع یکی از مهم ترین دلایل کاهش سرعت جذب سرمایه گذاری در برخی مناطق آزاد است. هرچند قوانین این مناطق برای سرمایه گذاران جذاب است، اما نبود زیرساخت های کامل، مزیت های قانونی را تا حد زیادی خنثی می کند.از سوی دیگر، توسعه نیافتن شبکه لجستیکی باعث افزایش هزینه صادرات شده است. بسیاری از تولیدکنندگان ناچارند کالاهای خود را با هزینه بیشتر به بنادر یا مراکز حمل و نقل منتقل کنند؛ موضوعی که رقابت پذیری محصولات ایرانی را در بازارهای جهانی کاهش می دهد.در همین حال، کشورهای رقیب مانند امارات، عربستان، عمان و قطر طی سال های اخیر میلیاردها دلار برای توسعه بنادر، پایانه های کانتینری، مناطق آزاد و مراکز توزیع کالا سرمایه گذاری کرده اند. نتیجه این سیاست ها افزایش سهم آنها از تجارت منطقه ای بوده است؛ سهمی که می توانست بخشی از آن در اختیار ایران قرار گیرد.کارشناسان اقتصادی معتقدند هزینه فرصت پروژه های نیمه تمام بسیار فراتر از ارقام درج شده در بودجه های عمرانی است. هر سال تأخیر در بهره برداری از یک بندر، یک پل یا یک شهرک صنعتی به معنای از دست رفتن هزاران فرصت شغلی، کاهش درآمدهای صادراتی، کاهش درآمدهای مالیاتی و عقب افتادن از رقابت منطقه ای است. اقتصاد منتظرتکمیل پروژه ها نمی ماند یکی از مهم ترین ویژگی های اقتصاد جهانی، سرعت تغییرات است. فرصت هایی که امروز وجود دارند، ممکن است چند سال دیگر به طور کامل از بین بروند. به همین دلیل بسیاری از اقتصاددانان معتقدند پروژه های نیمه تمام تنها با افزایش هزینه ساخت مواجه نمی شوند، بلکه ارزش اقتصادی آنها نیز به مرور کاهش پیدا می کند.در حوزه ترانزیت نیز این موضوع کاملا مشهود است. کریدورهای حمل و نقل منطقه ای به سرعت در حال تغییر هستند و کشورهایی که زیرساخت های خود را زودتر تکمیل کنند، سهم بیشتری از تجارت جهانی را به دست خواهند آورد. اگر ایران نتواند زیرساخت های مناطق آزاد خود را به موقع تکمیل کند، بخشی از مسیرهای ترانزیتی به کشورهای رقیب منتقل خواهد شد.از سوی دیگر، سرمایه گذاران خارجی نیز بیش از هر چیز به ثبات و سرعت اجرای پروژه ها توجه می کنند. وقتی پروژه های زیرساختی سال ها به طول می انجامد، پیام منفی به سرمایه گذاران ارسال می شود و آنها ترجیح می دهند سرمایه خود را به کشورهایی منتقل کنند که پروژه ها مطابق برنامه زمانی به بهره برداری می رسند.کارشناسان همچنین بر این باورند که اولویت بندی پروژه های عمرانی می تواند بخش مهمی از این مشکل را برطرف کند. به جای آغاز ده ها پروژه جدید، باید منابع محدود کشور بر تکمیل طرح هایی متمرکز شود که بیشترین بازده اقتصادی را دارند. پروژه هایی مانند پل خلیج فارس، توسعه بنادر مناطق آزاد، تکمیل شبکه ریلی متصل به مناطق آزاد، مراکز لجستیکی و شهرک های صنعتی از جمله طرح هایی هستند که می توانند در مدت کوتاهی آثار اقتصادی قابل توجهی ایجاد کنند.در کنار تأمین مالی دولتی، استفاده از ظرفیت سرمایه گذاری بخش خصوصی، صندوق های پروژه، بازار سرمایه و مشارکت عمومی ـ خصوصی نیز می تواند روند تکمیل این طرح ها را سرعت ببخشد. تجربه بسیاری از کشورهای موفق نشان می دهد توسعه زیرساخت ها بدون مشارکت بخش خصوصی دشوار خواهد بود.در نهایت، مناطق آزاد زمانی می توانند به موتور رشد اقتصادی کشور تبدیل شوند که زیرساخت های آنها متناسب با اهداف تعیین شده تکمیل شود. وجود قوانین حمایتی بدون زیرساخت های مناسب، نمی تواند سرمایه گذار را برای حضور در این مناطق متقاعد کند.امروز اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به پروژه های زیرساختی تکمیل شده نیاز دارد. میلیاردها تومان سرمایه در پروژه های نیمه تمام قفل شده و هر روز تأخیر، هزینه های بیشتری را به اقتصاد تحمیل می کند. تکمیل این پروژه ها تنها یک اقدام عمرانی نیست، بلکه سرمایه گذاری برای آینده اقتصاد، اشتغال، صادرات و جایگاه ایران در تجارت منطقه ای محسوب می شود. اگر سیاست گذاران بتوانند با تأمین مالی هدفمند، حذف موانع اداری و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، این طرح ها را به سرانجام برسانند، مناطق آزاد خواهند توانست نقش واقعی خود را در رشد اقتصادی کشور ایفا کنند؛ در غیر این صورت، پروژه های نیمه تمام همچنان به نماد فرصت های از دست رفته اقتصاد ایران تبدیل خواهند ماند.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.