بررسی اقتصاد پویا از تاثیر حال و هوای جنگ بر اقتصاد کشور؛
معیشت مردم در میدان جنگ روانی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد و سیاست - اقتصاد هر کشوری علاوه بر شاخصهای کلان، از فضای روانی جامعه نیز تأثیر میپذیرد. در شرایطی که سایه جنگ یا تنشهای نظامی بر یک کشور سنگینی میکند، حتی اگر درگیری مستقیمی نیز رخ ندهد، نخستین پیامد آن در ذهن فعالان اقتصادی، سرمایهگذاران و مصرفکنندگان شکل میگیرد. این وضعیت که از آن با عنوان «اقتصاد روانی جنگ» یاد میشود، میتواند به اندازه خسارتهای فیزیکی، هزینههای سنگینی بر تولید، تجارت، سرمایهگذاری و معیشت مردم تحمیل کند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که جنگ تنها زیرساختها را هدف قرار نمیدهد، بلکه اعتماد اقتصادی را نیز تضعیف میکند و همین کاهش اعتماد، چرخهای از رکود، افزایش هزینهها و افت سرمایهگذاری را رقم میزند.

کریمی/ در چنین شرایطی، بنگاههای اقتصادی تصمیمات خود را با احتیاط بیشتری اتخاذ میکنند. بسیاری از تولیدکنندگان خرید مواد اولیه را به تعویق میاندازند، واردکنندگان برای ثبت سفارش با تردید مواجه میشوند و صادرکنندگان نیز به دلیل نگرانی از اختلال در حملونقل یا محدودیتهای بانکی، برنامههای توسعهای خود را متوقف میکنند. این فضای انتظاری، سرعت گردش سرمایه را کاهش داده و نقدینگی را به سمت بازارهای امنتر هدایت میکند.از سوی دیگر، مردم نیز در مواجهه با اخبار جنگ، رفتار اقتصادی متفاوتی از خود نشان میدهند. افزایش تقاضا برای کالاهای اساسی، خرید ارز، طلا و داراییهای امن، کاهش مصرف کالاهای بادوام و به تعویق انداختن خریدهای بزرگ، از جمله واکنشهایی است که در اغلب اقتصادهای درگیر تنش مشاهده میشود. این رفتارها اگرچه از نگاه خانوارها منطقی به نظر میرسد، اما در سطح کلان میتواند موجب برهم خوردن تعادل بازارها و افزایش فشار بر زنجیره تأمین شود.
سایه نااطمینانی بر تولید و سرمایهگذاری
یکی از نخستین قربانیان فضای جنگی، سرمایهگذاری است. سرمایه، بیش از هر عامل دیگری به ثبات و قابلیت پیشبینی نیاز دارد. هنگامی که آینده اقتصاد نامشخص باشد، سرمایهگذاران داخلی و خارجی پروژههای جدید را متوقف یا به تعویق میاندازند. نتیجه این روند، کاهش ایجاد ظرفیتهای جدید تولید، افت اشتغال و کند شدن رشد اقتصادی خواهد بود.کارخانهها نیز در چنین شرایطی با مشکلات متعددی روبهرو میشوند. افزایش هزینه حملونقل، دشواری تأمین مواد اولیه، رشد هزینه بیمه، اختلال در زنجیرههای تأمین و افزایش هزینههای مالی، قیمت تمامشده تولید را بالا میبرد. از سوی دیگر، کاهش قدرت خرید مردم باعث افت تقاضا برای بسیاری از کالاها میشود و تولیدکنندگان با کاهش فروش مواجه خواهند شد.بنگاههای کوچک و متوسط بیش از سایر واحدها از این شرایط آسیب میبینند. این واحدها معمولاً سرمایه در گردش محدودی دارند و کوچکترین شوک در بازار میتواند ادامه فعالیت آنها را با مشکل مواجه کند. کاهش نقدینگی، افزایش هزینههای عملیاتی و محدود شدن دسترسی به منابع مالی، احتمال تعطیلی یا کاهش ظرفیت تولید این بنگاهها را افزایش میدهد.در چنین فضایی، بازار کار نیز از پیامدهای جنگ بینصیب نمیماند. بسیاری از شرکتها استخدام نیروهای جدید را متوقف کرده و حتی برای کاهش هزینهها به تعدیل نیروی انسانی روی میآورند. این موضوع علاوه بر افزایش نرخ بیکاری، درآمد خانوارها را نیز کاهش داده و رکود اقتصادی را عمیقتر میکند.
بازارهای مالی؛ واکنش سریع به اخبار جنگ
بازارهای مالی معمولاً سریعتر از سایر بخشهای اقتصاد به اخبار سیاسی و امنیتی واکنش نشان میدهند. انتشار اخبار مربوط به تنشهای نظامی یا احتمال گسترش درگیریها میتواند نوسانات شدیدی در بازار ارز، طلا، بورس و سایر داراییها ایجاد کند.در چنین شرایطی، تقاضا برای ارزهای خارجی و طلا افزایش مییابد، زیرا سرمایهگذاران این داراییها را پناهگاه امن سرمایه تلقی میکنند. افزایش تقاضا برای ارز نیز به رشد نرخ ارز منجر شده و این موضوع هزینه واردات کالاها و مواد اولیه را افزایش میدهد. در ادامه، افزایش هزینه تولید خود را در قالب رشد قیمت کالاها و خدمات نشان میدهد و فشار بیشتری بر خانوارها وارد میکند.بازار سرمایه نیز معمولاً نسبت به نااطمینانی حساس است. کاهش چشمانداز سودآوری شرکتها، نگرانی از افت صادرات، افزایش هزینههای تولید و کاهش سرمایهگذاری باعث میشود بخشی از سرمایهگذاران از بازار سهام خارج شوند. البته برخی صنایع مانند انرژی، صنایع دفاعی یا شرکتهای مرتبط با کالاهای اساسی ممکن است در شرایط خاص عملکرد متفاوتی داشته باشند، اما در مجموع فضای جنگی معمولاً به افزایش نوسانات بازارهای مالی منجر میشود.از سوی دیگر، بانکها نیز با افزایش ریسک اعتباری روبهرو میشوند. کاهش توان بازپرداخت تسهیلات توسط بنگاهها و خانوارها، احتمال افزایش مطالبات معوق را بالا میبرد و نظام بانکی را تحت فشار قرار میدهد.
معیشت مردم؛ نخستین قربانی فضای جنگی
مهمترین پیامد اقتصادی هر فضای جنگی، تأثیر آن بر زندگی روزمره مردم است. حتی اگر زیرساختهای اقتصادی آسیب مستقیم نبینند، افزایش نااطمینانی، رشد قیمتها و کاهش فرصتهای شغلی میتواند سطح رفاه خانوارها را کاهش دهد.در چنین شرایطی، خانوارها بیش از گذشته هزینههای خود را مدیریت میکنند. خرید کالاهای غیرضروری کاهش یافته و سهم بیشتری از درآمد صرف تأمین نیازهای اساسی میشود. این تغییر الگوی مصرف به معنای کاهش تقاضا در بسیاری از بازارهاست و رکود را تشدید میکند.همچنین نگرانی از آینده باعث میشود خانوارها تمایل بیشتری به پسانداز یا تبدیل داراییهای نقدی به ارز و طلا داشته باشند. این رفتار اگرچه از دیدگاه فردی قابل درک است، اما در سطح کلان میتواند منابع مالی را از بخش تولید دور کرده و سرعت رشد اقتصادی را کاهش دهد.بخش خدمات نیز از این شرایط آسیب میبیند. گردشگری، هتلداری، حملونقل، رستورانها، مراکز خرید و کسبوکارهای وابسته به حضور مردم، معمولاً نخستین بخشهایی هستند که با کاهش تقاضا مواجه میشوند. کاهش فعالیت این بخشها نیز به افت اشتغال و کاهش درآمد خانوارها منجر خواهد شد.با این حال، تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که مدیریت صحیح اقتصادی میتواند بخشی از آثار روانی جنگ را کنترل کند. شفافیت در اطلاعرسانی، حمایت از تولید، تأمین بهموقع کالاهای اساسی، حفظ ثبات بازار ارز، تقویت نظام بانکی و ارائه بستههای حمایتی برای بنگاهها و اقشار آسیبپذیر، از جمله اقداماتی است که میتواند از تبدیل شوک روانی به بحران اقتصادی جلوگیری کند. اقتصاد در دوران جنگ بیش از هر زمان دیگری به اعتماد عمومی نیاز دارد. هرچه سیاستگذاران بتوانند اطمینان بیشتری نسبت به آینده ایجاد کنند، احتمال حفظ سرمایهگذاری، تداوم تولید و ثبات بازارها افزایش خواهد یافت. در مقابل، اگر فضای نااطمینانی ادامه پیدا کند، حتی بدون تخریب گسترده زیرساختها نیز اقتصاد با کاهش رشد، افزایش تورم، افت سرمایهگذاری و تضعیف رفاه عمومی مواجه خواهد شد. حال و هوای جنگ تنها یک مسئله نظامی نیست، بلکه متغیری اقتصادی است که میتواند تصمیم میلیونها مصرفکننده، تولیدکننده و سرمایهگذار را تغییر دهد. اقتصادهایی که برای مدیریت این شوکهای روانی آمادگی بیشتری دارند، سریعتر به مسیر رشد بازمیگردند؛ اما اقتصادهایی که نتوانند اعتماد عمومی و ثبات بازارها را حفظ کنند، ممکن است سالها با پیامدهای این فضای پرتنش دستوپنجه نرم کنند.

