خلاصه خبر
وقتی کارگر یا کارمند حاضر میشود از بیمه تأمین اجتماعی خود صرفنظر کند تا مبلغ بیشتری در پایان ماه به دستش برسد، نباید نخستین واکنش، سرزنش او باشد.

حسین کریمی
این رفتار بیش از آنکه نشانه بیاعتنایی به آینده باشد، میتواند نشانه فشار شدید معیشتی در زمان حال باشد؛ جایی که حقوق دریافتی دیگر پاسخگوی هزینههای روزمره نیست و فرد ناچار میشود از آینده خود برای تأمین امروز خرج کند.بیمه برای بسیاری از شاغلان، یک هزینه کسرشده از حقوق است؛ اما در واقع بخشی از امنیت اقتصادی آینده محسوب میشود. بازنشستگی، درمان، ازکارافتادگی و حمایتهای بیمهای، خدماتی هستند که اهمیت آنها معمولاً زمانی آشکار میشود که فرد به آنها نیاز پیدا کند. با این حال، وقتی فاصله میان درآمد و هزینه زندگی زیاد میشود، آینده برای خانواری که با اجاره، خوراک، درمان، آموزش و سایر هزینههای جاری دستوپنجه نرم میکند، ممکن است به یک مفهوم دور تبدیل شود.اینجاست که یک تناقض جدی شکل میگیرد: کارگر امروز پول بیشتری میخواهد، نه از سر زیادهخواهی، بلکه برای اینکه بتواند هزینههای همین امروز را پرداخت کند. اگر بخشی از کسورات بیمهای به حقوق نقدی تبدیل شود، درآمد ماهانه افزایش پیدا میکند و فشار کوتاهمدت کاهش مییابد؛ اما در مقابل، بخشی از پشتوانه آینده نیز تضعیف میشود. به زبان ساده، فرد آینده را میفروشد تا امروز را اداره کند.مسئله فقط انتخاب فرد نیست؛ این وضعیت میتواند علامتی از یک مشکل بزرگتر در ساختار دستمزد و معیشت باشد. اگر حقوق واقعی نیروی کار به اندازهای باشد که هزینههای ضروری زندگی را پوشش دهد، انگیزه برای حذف پوششهای بیمهای نیز کاهش پیدا میکند. اما وقتی دستمزد از هزینههای زندگی عقب میماند، هر مبلغی که بتواند به دریافتی ماهانه اضافه شود، برای خانوار اهمیت پیدا میکند.در چنین شرایطی، بیمه ممکن است در ذهن برخی شاغلان از «سرمایه آینده» به «کسری حقوق امروز» تبدیل شود. این تغییر نگاه خطرناک است؛ زیرا نظام تأمین اجتماعی اساساً برای روزهایی طراحی شده که درآمد مستقیم فرد کاهش مییابد یا از بین میرود. اگر فشار اقتصادی امروز باعث شود افراد از این پشتوانه صرفنظر کنند، هزینه این تصمیم ممکن است سالها بعد آشکار شود.از سوی دیگر، گسترش چنین نگرشی میتواند پیامدهای گستردهتری برای خود نظام تأمین اجتماعی داشته باشد. کاهش پوشش بیمهای به معنای افزایش جمعیت افرادی است که در آینده ممکن است با درآمد و حمایت کمتر مواجه شوند و در نتیجه بار بیشتری بر سایر سازوکارهای حمایتی و بودجه عمومی وارد شود.راهحل مسئله را نباید در حذف بیمه جستوجو کرد. اگر کارگر برای افزایش دریافتی خود حاضر است بیمه را کنار بگذارد، پرسش اصلی باید این باشد که چرا دستمزد او آنقدر تحت فشار قرار گرفته که چنین انتخابی برایش جذاب شده است؟سیاست دستمزدی باید به شکلی باشد که تأمین اجتماعی به عنوان رقیب حقوق دیده نشود. کارگر نباید مجبور باشد میان «حقوق بیشتر امروز» و «امنیت بیشتر فردا» یکی را انتخاب کند. افزایش قدرت خرید، کنترل هزینههای ضروری زندگی، کاهش فشار بر خانوار و طراحی نظام مزدی متناسب با واقعیت اقتصادی میتواند این دوگانه را کمرنگ کند.تأمین اجتماعی زمانی معنا پیدا میکند که فرد احساس کند پرداخت امروز، امنیت واقعی فرداست. اگر این اعتماد از بین برود و بیمه صرفاً به عنوان مبلغی از حقوق دیده شود که میتوان آن را نقد کرد، جامعه وارد چرخهای میشود که در آن آینده قربانی نیازهای فوری امروز خواهد شد.«فروختن آتی برای گذران آنی» شاید کوتاهترین توصیف این وضعیت باشد؛ اما پشت این جمله یک هشدار بزرگ اقتصادی قرار دارد: جامعهای که مردم آن برای پرداخت هزینههای امروز ناچار به مصرف کردن پسانداز، سرمایه و امنیت فردای خود میشوند، پیش از هر چیز به اصلاح درآمد و معیشت نیاز دارد. راه افزایش حقوق نباید از حذف امنیت اجتماعی بگذرد؛ بلکه باید به نقطهای رسید که نیروی کار بتواند هم امروز زندگی کند و هم فردا را از دست ندهد.

