آموزههای اقتصادی برای بازرگانان (۲ از ۴)
با سناریو فکر کنید نه با پیشبینی
خلاصه خبر
یکی از بزرگترین خطاهایی که در تصمیمگیریهای اقتصادی و تجاری مشاهده میشود، وابستگی بیش از حد به پیشبینیهاست. بسیاری از فعالان اقتصادی زمان قابل توجهی را صرف پاسخ دادن به این پرسش میکنند که نرخ ارز در ماههای آینده چه خواهد شد، بازار به کدام سمت حرکت میکند، شرایط منطقه چگونه تغییر خواهد کرد یا وضعیت تجارت خارجی چه مسیری را طی خواهد نمود. این پرسشها طبیعی و ضروری هستند، اما مشکل از جایی آغاز میشود که تمام تصمیمات یک کسبوکار بر پایه یک پیشبینی مشخص بنا شود.

در دنیای امروز، حتی بزرگترین مؤسسات مالی، بانکهای سرمایهگذاری و مراکز مطالعات اقتصادی جهان نیز قادر نیستند آینده را با دقت کامل پیشبینی کنند. تجربه بحران مالی ۲۰۰۸، همهگیری کرونا، جنگ اوکراین، اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی و تحولات ژئوپلیتیکی سالهای اخیر نشان داده است که بسیاری از رویدادهای اثرگذار اقتصادی خارج از چارچوب پیشبینیهای متعارف رخ میدهند.به همین دلیل، در ادبیات جدید مدیریت استراتژیک، تمرکز از «پیشبینی آینده» به سمت «آمادگی برای آیندههای مختلف» تغییر کرده است. شرکتهای موفق امروز کمتر به دنبال یافتن یک پاسخ قطعی برای آینده هستند و بیشتر تلاش میکنند برای چند سناریوی مختلف آماده باشند.این تفاوت شاید در نگاه اول ساده به نظر برسد، اما در عمل میتواند سرنوشت یک کسبوکار را تغییر دهد.برای مثال، بسیاری از تجار هنگام خرید کالا، ثبت سفارش، عقد قرارداد یا برنامهریزی مالی، یک نرخ ارز را مبنای تصمیمگیری قرار میدهند. فرض میکنند نرخ ارز در محدوده مشخصی باقی خواهد ماند و بر همان اساس تعهدات خود را تنظیم میکنند. اما اگر شرایط برخلاف انتظار آنها تغییر کند، کل برنامهریزی مالی و تجاری مجموعه با چالش مواجه خواهد شد.در مقابل، شرکتهایی که بر مبنای تفکر سناریویی عمل میکنند، از ابتدا خود را به یک فرض محدود نمیکنند. آنها معمولاً چند سناریو طراحی میکنند؛ یک سناریوی خوشبینانه، یک سناریوی محتمل و یک سناریوی بدبینانه. سپس بررسی میکنند که در هر یک از این شرایط چه تصمیماتی باید اتخاذ شود.
برای یک بازرگان ایرانی، سؤال حرفهای این نیست که «دلار تا پایان سال چند خواهد شد؟»سؤال حرفهای این است که: اگر دلار ۲۰ درصد افزایش یافت چه برنامهای دارم؟
اگر ۲۰ درصد کاهش یافت چه میکنم؟
اگر تخصیص ارز طولانیتر شد چه راهکاری دارم؟
اگر بازار صادراتی من با محدودیت مواجه شد، بازار جایگزین کجاست؟
اگر هزینه حمل افزایش یافت، ساختار قیمتگذاری من چگونه تغییر خواهد کرد؟
این نوع نگاه باعث میشود تصمیمات کسبوکار وابستگی کمتری به یک پیشبینی خاص داشته باشد و انعطافپذیری بیشتری در برابر تغییرات ایجاد شود.
در اقتصاد ایران، اهمیت این موضوع بیش از بسیاری از اقتصادهای باثبات است. فعالان اقتصادی در سالهای اخیر با تغییرات متعددی در حوزه تجارت، حملونقل، مقررات، ارز، مالیات و روابط منطقهای مواجه بودهاند. در چنین محیطی، موفقترین شرکتها الزاماً شرکتهایی نبودهاند که آینده را بهتر پیشبینی کردهاند؛ بلکه شرکتهایی بودهاند که سریعتر از دیگران خود را با شرایط جدید تطبیق دادهاند. در واقع، مزیت رقابتی در اقتصادهای پرریسک بیش از آنکه به قدرت پیشبینی وابسته باشد، به کیفیت آمادگی بستگی دارد. بسیاری از مدیران حرفهای جهان معتقدند که پیشبینی دقیق آینده بیش از حد بزرگنمایی شده است. آنچه اهمیت دارد، داشتن ساختاری است که بتواند در شرایط مختلف عملکرد قابل قبولی داشته باشد. به همین دلیل است که شرکتهای بزرگ معمولاً بخشی از منابع خود را برای شرایط غیرمنتظره کنار میگذارند، چند مسیر تأمین دارند، بازارهای مختلف را بررسی میکنند و برنامههای جایگزین طراحی میکنند.این رویکرد در ظاهر ممکن است پرهزینه به نظر برسد، اما هزینه نداشتن سناریوی جایگزین معمولاً بسیار بیشتر است. بسیاری از بحرانهای تجاری زمانی رخ میدهند که یک شرکت تمام برنامه خود را بر پایه یک فرض بنا کرده باشد. اگر آن فرض محقق نشود، کل ساختار تصمیمگیری آسیب میبیند. اما زمانی که سازمان از ابتدا چند سناریوی محتمل را در نظر گرفته باشد، تغییر شرایط به معنای فروپاشی برنامهها نخواهد بود؛ بلکه تنها به معنای جابهجایی از یک سناریو به سناریوی دیگر است. امروز یکی از مهمترین مهارتهای یک بازرگان حرفهای، توانایی تحلیل سناریوهاست. مدیران موفق کمتر از دیگران درباره پیشبینی قطعی صحبت میکنند و بیشتر درباره احتمالات و گزینههای جایگزین سخن میگویند. آنها میدانند که هیچکس آینده را به طور کامل نمیداند، اما میتوان برای بخش بزرگی از احتمالات آماده بود.شاید مهمترین درس اقتصادی برای فعالان تجاری در شرایط فعلی این باشد که موفقیت در محیطهای پرریسک از مسیر پیشبینی دقیق آینده به دست نمیآید؛ بلکه از مسیر آمادگی برای آیندههای مختلف حاصل میشود. تاجر حرفهای کسی نیست که همیشه درست پیشبینی میکند. تاجر حرفهای کسی است که حتی وقتی پیشبینی او اشتباه از آب درمیآید، همچنان گزینههایی برای ادامه مسیر در اختیار دارد.

