گزارش اقتصاد پویا از روایت احیای یک صنعت راهبردی پس از جنگ ؛
صنعت راهبردی ایران دوباره روی ریل تولید
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس نفت و انرژی -صنعت پتروشیمی ایران بار دیگر در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ فعالیت خود، توانایی و ظرفیتهای راهبردیاش را به نمایش گذاشت. صنعتی که طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین منابع ارزآوری کشور تبدیل شده و نقش تعیینکنندهای در تأمین مواد اولیه هزاران واحد تولیدی در صنایع پاییندستی دارد، در جریان جنگ تحمیلی سوم با چالشهای کمسابقهای مواجه شد. حملات مستقیم به برخی زیرساختهای انرژی، پالایشگاههای گازی، نیروگاههای تأمینکننده برق و بخار و تعدادی از مجتمعهای پتروشیمی، تهدیدی جدی برای استمرار تولید و تأمین نیازهای صنعتی کشور به شمار میرفت. با این حال آنچه در هفتههای پس از این رخدادها رقم خورد، تنها یک عملیات بازسازی فنی نبود؛ بلکه نمایشی از تابآوری صنعتی، انسجام مدیریتی و توان مهندسی داخلی بود که توانست روند احیای ظرفیتهای از دست رفته را با سرعتی قابل توجه آغاز کند.

حسین قیدر / صنعت پتروشیمی در اقتصاد ایران جایگاهی فراتر از یک بخش تولیدی دارد. این صنعت در سالهای اخیر نهتنها سهم بزرگی در صادرات غیرنفتی کشور ایفا کرده، بلکه به ستون اصلی تأمین مواد اولیه بسیاری از صنایع تبدیل شده است. از تولیدکنندگان پلاستیک و بستهبندی گرفته تا صنایع خودروسازی، ساختمان، نساجی، داروسازی و لوازم خانگی، همگی به زنجیره تأمین پتروشیمی وابسته هستند. به همین دلیل هرگونه اختلال در فعالیت مجتمعهای پتروشیمی میتواند آثار گستردهای بر بخشهای مختلف اقتصاد بر جای بگذارد.در جریان جنگ تحمیلی سوم، یکی از اهداف اصلی دشمن، ایجاد اختلال در زیرساختهای اقتصادی و کاهش توان تولیدی کشور بود. صنعت پتروشیمی نیز به دلیل اهمیت اقتصادی و نقش حیاتی خود در زنجیره تولید ملی، در فهرست اهداف حملات قرار گرفت. آسیب به برخی مجتمعها، محدودیت در تأمین خوراک و اختلال در شبکههای تأمین برق و بخار، شرایطی را ایجاد کرد که میتوانست تولید را برای مدت طولانی تحت تأثیر قرار دهد. اما روند تحولات پس از این حملات نشان داد که صنعت پتروشیمی ایران از ظرفیت بالایی برای مدیریت بحران و بازگشت سریع به شرایط عملیاتی برخوردار است.
جنگ، خسارت و آغاز فوری عملیات احیا
حملات صورتگرفته در جریان جنگ، بخشهایی از زیرساختهای مرتبط با صنعت پتروشیمی را هدف قرار داد. برخی پالایشگاههای گازی که مسئول تأمین خوراک مورد نیاز مجتمعهای پتروشیمی هستند، با آسیبهایی مواجه شدند. این موضوع بهطور مستقیم بر تأمین گاز طبیعی و میعانات گازی مورد نیاز تعدادی از واحدهای تولیدی اثر گذاشت و بخشی از زنجیره خوراک را دچار اختلال کرد.در کنار این مسئله، برخی نیروگاهها و تأسیسات جانبی نیز هدف حملات قرار گرفتند. نیروگاههایی که برق و بخار مورد نیاز مجتمعهای پتروشیمی را تأمین میکنند، بخشی از ظرفیت عملیاتی خود را از دست دادند و این موضوع باعث شد تعدادی از واحدهای تولیدی ناچار به کاهش ظرفیت یا توقف موقت فعالیت شوند. تعدادی از مجتمعهای پتروشیمی نیز بهصورت مستقیم آسیب دیدند و از مدار تولید خارج شدند.اما شاید مهمترین بخش این روایت، فداکاری نیروی انسانی صنعت نفت و پتروشیمی باشد. در جریان این حملات، شش نفر از کارکنان صنعت پتروشیمی به شهادت رسیدند؛ افرادی که در حال انجام وظیفه و حفظ پایداری تولید بودند و نامشان در تاریخ صنعت انرژی کشور به عنوان نماد ایثار و مسئولیتپذیری ثبت شد.با وجود این خسارتها، روند بازسازی تقریباً بلافاصله پس از وقوع حملات آغاز شد. وزارت نفت، شرکت ملی صنایع پتروشیمی و مدیران مجتمعهای مختلف با تشکیل کمیتههای تخصصی، برنامهای چندمرحلهای برای بازگرداندن واحدهای آسیبدیده به مدار تولید تدوین کردند. این برنامه بر استفاده حداکثری از ظرفیتهای موجود، مدیریت منابع انرژی، بازآرایی شبکههای تأمین خوراک و بهرهگیری از توان فنی داخلی متمرکز بود.در واقع، نخستین هدف در این مرحله جلوگیری از گسترش بحران و حفظ تولید در واحدهایی بود که همچنان امکان فعالیت داشتند. همزمان عملیات تعمیر، بازسازی و آمادهسازی مجتمعهای آسیبدیده نیز آغاز شد تا کمترین وقفه ممکن در زنجیره تولید کشور ایجاد شود.
مدیریت بحران و بازگشت تدریجی به مدار تولید
یکی از مهمترین عوامل موفقیت صنعت پتروشیمی در عبور از این بحران، مدیریت متمرکز و هماهنگ میان بخشهای مختلف صنعت انرژی کشور بود. در شرایطی که بخشی از زیرساختهای تأمین انرژی آسیب دیده بود، استفاده از ظرفیتهای جایگزین برای تأمین برق و بخار در دستور کار قرار گرفت.مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی با تشریح برنامههای اجرا شده اعلام کرده است که کمیتههای تخصصی تشکیلشده با هدف استفاده حداکثری از امکانات موجود، بهرهگیری از منابع پراکنده تأمین بخار و همچنیناستفاده از ظرفیت نیروگاههای متصل به شبکه و بورس انرژی فعالیت خود را آغاز کردند. هدف اصلی این برنامهها آن بود که واحدهای پتروشیمی در کوتاهترین زمان ممکن به مدار تولید بازگردند و تأمین مواد اولیه صنایع پاییندستی با وقفه جدی مواجه نشود.بر اساس آمارهای ارائه شده، تاکنون حدود ۳۸ درصد از ظرفیتهایی که بر اثر جنگ از دست رفته یا تحت تأثیر قرار گرفته بودند، احیا و دوباره وارد چرخه تولید شدهاند. این رقم در شرایطی به دست آمده که بخشی از واحدها نیازمند تعمیرات اساسی و بازسازی زیرساختی بودهاند و بازگشت آنها به مدار تولید مستلزم انجام عملیات پیچیده فنی بوده است.بازیابی صنعت پتروشیمی در قالب یک طرح کوتاهمدت دوماهه تعریف شده است. این برنامه به گونهای طراحی شده که در هر مرحله، بخشی از ظرفیتهای متوقفشده به مدار تولید بازگردند و همزمان عملیات بازسازی در سایر مجتمعها ادامه یابد. کارشناسان صنعت معتقدند سرعت اجرای این برنامه در مقایسه با ابعاد خسارتهای واردشده، قابل توجه و امیدوارکننده است.آنچه بیش از همه در این روند اهمیت دارد، تکیه بر توان فنی متخصصان داخلی است. بسیاری از عملیات تعمیر و بازسازی توسط مهندسان، تکنسینها و نیروهای متخصص ایرانی انجام شده است؛ نیروهایی که طی سالهای گذشته در شرایط تحریم و محدودیتهای بینالمللی، تجربه ارزشمندی در زمینه نگهداری، تعمیرات و بومیسازی تجهیزات کسب کردهاند. تابآوری صنعت پتروشیمی و چشمانداز بازگشت کامل ظرفیتهانشانههای بازگشت صنعت پتروشیمی به شرایط عادی اکنون بیش از هر زمان دیگری قابل مشاهده است. طی هفتههای گذشته، خبر ازسرگیری فعالیت تعدادی از مجتمعهای مهم پتروشیمی منتشر شد؛ اتفاقی که نشان میدهد روند احیا وارد مرحله عملیاتی و ملموس شده است.پتروشیمی نوری، غدیر، سبلان و تعدادی دیگر از شرکتهای فعال در این صنعت، از جمله مجموعههایی هستند که توانستهاند بخشی از فعالیتهای تولیدی خود را از سر بگیرند. بازگشت این مجتمعها به مدار تولید نهتنها به افزایش عرضه محصولات پتروشیمی کمک میکند، بلکه پیام روشنی برای بازارهای داخلی و خارجی درباره توان بازیابی صنعت انرژی ایران ارسال میکند.در تازهترین نمونه، شرکت پلیمر آریاساسول اعلام کرده است که تمامی واحدهای پلیاتیلن این شرکت بار دیگر با ظرفیت کامل در حال فعالیت هستند. بر اساس اطلاعیه منتشر شده، واحدهای پلیاتیلن سبک و پلیاتیلن متوسط و سنگین این شرکت پس از رفع محدودیتهای ناشی از شرایط جنگی و مشکلات ایجاد شده در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، فعالیت خود را از سر گرفتهاند و اکنون با ظرفیت صد درصدی تولید میکنند.اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم پلیاتیلن یکی از پرمصرفترین محصولات پتروشیمی در صنایع مختلف است و تولید پایدار آن نقش مهمی در تأمین نیاز بازار داخلی و حفظ جریان صادرات دارد.کارشناسان اقتصادی معتقدند سرعت بازگشت مجتمعهای پتروشیمی به مدار تولید، میتواند آثار منفی ناشی از اختلالات ایجادشده را تا حد زیادی کاهش دهد. استمرار تولید در این صنعت علاوه بر حفظ درآمدهای ارزی کشور، از بروز کمبود مواد اولیه در صنایع پاییندستی جلوگیری میکند و مانع ایجاد شوکهای قیمتی در بازار میشود. از سوی دیگر، تجربه جنگ تحمیلی سوم بار دیگر اهمیت توسعه زیرساختهای مقاوم و افزایش تابآوری صنعتی را آشکار کرد. بسیاری از متخصصان معتقدند که درسهای این دوره میتواند در آینده به تقویت شبکههای تأمین انرژی، تنوعبخشی به منابع خوراک و افزایش ضریب ایمنی تأسیسات صنعتی منجر شود. در مجموع، آنچه امروز در صنعت پتروشیمی ایران مشاهده میشود، صرفاً بازگشت چند واحد تولیدی به مدار فعالیت نیست؛ بلکه نمایانگر توانایی یک صنعت راهبردی در مدیریت بحران، حفظ تولید و بازیابی سریع ظرفیتهای از دست رفته است. صنعتی که در روزهای سخت جنگ، علیرغم خسارتهای واردشده و از دست دادن تعدادی از نیروهای فداکار خود، توانست روند تولید را حفظ کند و اکنون نیز با سرعت در مسیر احیای کامل قرار گرفته است. اگر روند فعلی با همین شتاب ادامه یابد، انتظار میرود بخش قابل توجهی از ظرفیتهای آسیبدیده در ماههای آینده به مدار تولید بازگردند و صنعت پتروشیمی بار دیگر جایگاه خود را به عنوان یکی از مهمترین پیشرانهای اقتصاد ایران تثبیت کند. این بازگشت تدریجی نهتنها نویدبخش احیای ظرفیتهای صنعتی کشور است، بلکه پیام روشنی از پایداری، تابآوری و توانمندی متخصصان ایرانی در مواجهه با پیچیدهترین بحرانها به همراه دارد.

