گزارش اقتصاد پویا از مبلغ ناچیز کالابرگ در برابر گرانی های سرسامآور ؛
فاصله زیاد کالابرگ با واقعیت های بازار
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد و سیاست - افزایش هزینههای زندگی و رشد قیمت کالاهای اساسی در سالهای اخیر، معیشت بسیاری از خانوارها را با چالشهای جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، اجرای طرحهای حمایتی با هدف کاهش فشار اقتصادی بر اقشار کمدرآمد و متوسط، به یکی از ابزارهای سیاستگذاری اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده است. یکی از این ابزارها، اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی است که با هدف کمک به تأمین بخشی از نیازهای اساسی خانوارها و تقویت امنیت غذایی طراحی شده است. با این حال، بسیاری از کارشناسان اقتصادی و فعالان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند که با وجود اهمیت اصل حمایت معیشتی، میزان اعتبار اختصاصیافته در قالب کالابرگ، در مقایسه با سرعت افزایش قیمت کالاهای ضروری، پاسخگوی نیاز واقعی بسیاری از خانوارها نیست و نمیتواند اثر قابل توجهی در جبران کاهش قدرت خرید داشته باشد.

کریمی/ واقعیت آن است که طی سالهای اخیر، هزینه تأمین اقلام ضروری مانند مواد غذایی، لبنیات، گوشت، مرغ، برنج، روغن، حبوبات و سایر کالاهای مصرفی خانوار، رشد قابل توجهی داشته است. در چنین شرایطی، هرگونه حمایت معیشتی زمانی میتواند اثربخش باشد که متناسب با سطح واقعی هزینههای زندگی و نرخ تورم طراحی شود. اگر فاصله میان ارزش حمایتهای نقدی یا اعتباری و هزینه واقعی سبد مصرف خانوار بیش از حد افزایش یابد، طبیعی است که تأثیر این حمایتها نیز به مرور کاهش پیدا کند.از سوی دیگر، فلسفه اصلی اجرای کالابرگ، حفظ حداقل امنیت غذایی و کمک به تأمین کالاهای ضروری است. اما هنگامی که اعتبار اختصاصیافته تنها بخش کوچکی از هزینه خرید این کالاها را پوشش دهد، خانوارها همچنان ناچار خواهند بود بخش عمده هزینهها را از محل درآمد خود تأمین کنند؛ درآمدی که در بسیاری از موارد، همگام با رشد هزینههای زندگی افزایش نیافته است. همین موضوع موجب شده است که برخی کارشناسان بر ضرورت بازنگری در میزان اعتبار کالابرگ و شیوه اجرای آن تأکید کنند.موضوع دیگر، تغییر الگوی مصرف خانوارهاست. افزایش قیمت کالاهای اساسی باعث شده است برخی خانوادهها ناچار به کاهش مصرف اقلامی شوند که نقش مهمی در سلامت و تغذیه دارند. اگر حمایتهای معیشتی نتواند بخشی از این فاصله را جبران کند، ممکن است آثار آن در بلندمدت بر سلامت عمومی، کیفیت تغذیه و حتی بهرهوری نیروی کار نیز نمایان شود.
کالابرگ؛ حمایت ضروری اما ناکافی
هیچ تردیدی وجود ندارد که اجرای برنامههای حمایتی در دورههای افزایش فشار اقتصادی، اقدامی ضروری است. بسیاری از کشورها در شرایط تورمی یا رکود اقتصادی، از ابزارهایی مانند یارانههای هدفمند، کوپن الکترونیکی، کمکهزینه خرید کالا یا حمایتهای مستقیم برای حفاظت از قدرت خرید اقشار آسیبپذیر استفاده میکنند. بنابراین اصل اجرای کالابرگ را میتوان در چارچوب سیاستهای حمایت اجتماعی ارزیابی کرد.با این حال، آنچه اهمیت دارد، میزان اثربخشی این حمایتهاست. اگر اعتبار کالابرگ تنها بتواند بخش اندکی از هزینه خرید کالاهای اساسی را پوشش دهد، نقش آن بیشتر به یک حمایت محدود تبدیل خواهد شد تا ابزاری برای کاهش محسوس فشار معیشتی. بسیاری از خانوارها امروز با افزایش همزمان هزینههای خوراک، مسکن، درمان، آموزش، حملونقل و خدمات عمومی مواجه هستند و طبیعی است که تنها حمایت از بخشی از هزینه مواد غذایی نیز نتواند تمام مشکلات معیشتی را برطرف کند.کارشناسان اقتصادی معتقدند ارزش واقعی هر نوع حمایت معیشتی باید متناسب با نرخ تورم و تغییرات قیمت کالاهای مشمول بهروزرسانی شود. در غیر این صورت، با گذشت زمان و افزایش قیمتها، قدرت خرید اعتبار اختصاصیافته کاهش یافته و اثرگذاری آن نیز کمتر خواهد شد.از سوی دیگر، برخی صاحبنظران بر این باورند که سیاستهای حمایتی باید به گونهای طراحی شوند که ضمن حفظ کرامت خانوارها، انعطافپذیری بیشتری نیز داشته باشند. امکان انتخاب کالا، دسترسی آسان به فروشگاههای عرضهکننده و پوشش مناسب کالاهای مورد نیاز، از جمله عواملی است که میتواند رضایت و اثربخشی این طرحها را افزایش دهد.
کنترل تورم؛ راهکار اصلی حمایت از معیشت
اگرچه اجرای طرحهای حمایتی میتواند بخشی از فشار اقتصادی را کاهش دهد، اما بسیاری از اقتصاددانان تأکید میکنند که مهمترین راهکار برای حفظ قدرت خرید مردم، کنترل پایدار تورم است. تا زمانی که قیمت کالاها با سرعت بیشتری نسبت به درآمد خانوارها افزایش پیدا کند، هر نوع حمایت نقدی یا کالایی نیز به مرور اثر خود را از دست خواهد داد.تورم مستمر موجب کاهش ارزش درآمدها، افزایش هزینههای تولید، کاهش سرمایهگذاری و کوچکتر شدن سبد مصرف خانوار میشود. در چنین شرایطی، دولت ناچار است برای جبران بخشی از این کاهش قدرت خرید، منابع بیشتری رابه برنامههای حمایتی اختصاص دهد. این در حالی است که اگر سیاستهای اقتصادی بتوانند تورم را مهار کنند، نیاز به افزایش مستمر حمایتهای جبرانی نیز کاهش خواهد یافت.در کنار کنترل تورم، افزایش تولید داخلی و بهبود نظام توزیع کالا نیز نقش مهمی در کاهش فشار بر بازار دارد. هرچه تولید کالاهای اساسی افزایش یابد و زنجیره تأمین با کارایی بیشتری عمل کند، احتمال افزایش شدید قیمتها نیز کمتر خواهد شد. همچنین کاهش هزینههای واسطهگری، تقویت رقابت و نظارت بر بازار میتواند به ثبات قیمتها کمک کند.از سوی دیگر، حمایت از اشتغال و افزایش درآمد خانوارها نیز باید همزمان با اجرای سیاستهای حمایتی دنبال شود.
کمکهای معیشتی زمانی بیشترین اثربخشی را خواهند داشت که در کنار آن، فرصتهای شغلی پایدار، رشد دستمزدها متناسب با بهرهوری و تقویت تولید ملی نیز مورد توجه قرار گیرد. بازنگری در سیاستهای حمایتی؛ ضرورتی برای حفظ قدرت خریدشرایط اقتصادی امروز ایجاب میکند که سیاستهای حمایتی به صورت مستمر مورد ارزیابی و بازنگری قرار گیرند. تغییرات سریع قیمتها، افزایش هزینههای زندگی و تحول در الگوی مصرف خانوارها، سبب میشود که برنامههایی مانند کالابرگ نیز نیازمند بهروزرسانی و اصلاح باشند.کارشناسان پیشنهاد میکنند که میزان اعتبار کالابرگ بر اساس شاخصهای واقعی هزینه سبد معیشت و نرخ تورم بازنگری شود تا بتواند نقش مؤثرتری در تأمین نیازهای اساسی خانوارها ایفا کند. همچنین گسترش دامنه کالاهای مشمول، بهبود دسترسی مردم به فروشگاههای عرضهکننده و افزایش شفافیت در اجرای طرح میتواند کارآمدی آن را ارتقا دهد.در کنار این اقدامات، سیاستگذاران باید به راهکارهای بلندمدت نیز توجه داشته باشند.
افزایش رشد اقتصادی، تقویت تولید، اصلاح ساختارهای اقتصادی، کنترل تورم، بهبود فضای کسبوکار و افزایش سرمایهگذاری، مهمترین عواملی هستند که در نهایت به افزایش درآمد خانوارها و کاهش وابستگی به حمایتهای جبرانی منجر خواهند شد.واقعیت این است که حمایتهای معیشتی، هرچند ضروری، نمیتوانند جایگزین اصلاحات بنیادی اقتصادی شوند. کالابرگ میتواند بخشی از فشار کوتاهمدت را کاهش دهد، اما پایداری رفاه خانوارها در گرو اقتصادی باثبات، نرخ تورم کنترلشده، اشتغال پایدار و رشد مستمر درآمدهاست.در نهایت، آنچه برای مردم اهمیت دارد، حفظ قدرت خرید و امکان تأمین نیازهای اولیه زندگی است. اگر ارزش واقعی حمایتهای معیشتی با سرعت افزایش قیمتها همخوانی نداشته باشد، فاصله میان درآمد و هزینه همچنان افزایش خواهد یافت. از این رو، بازنگری در میزان حمایتهای کالابرگ، همزمان با اجرای سیاستهای مؤثر برای کنترل تورم، تقویت تولید و افزایش درآمد خانوارها، میتواند گامی مؤثر در جهت کاهش فشار معیشتی و ارتقای امنیت اقتصادی خانوادهها باشد.

