پرش به محتوا
تهران۱۲°
گزارش

گزارش اقتصاد پویا از آزمون بزرگ سیاست گذاران اقتصادی؛

اقتصاد ایران تشنه رشد پایدار

مونا ربیعیان ۵ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۱۵۹

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس صنعت- بازسازی اقتصاد پس از هر دوره پرتنش، یکی از دشوارترین مراحل سیاست گذاری اقتصادی به شمار می رود. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که بازگرداندن اقتصاد به مسیر رشد، تنها با جبران خسارت های فیزیکی امکان پذیر نیست، بلکه نیازمند بازسازی اعتماد، احیای سرمایه گذاری، تقویت تولید و ایجاد ثبات در متغیرهای کلان اقتصادی است. در ایران نیز در شرایطی که اقتصاد با چالش هایی همچون تورم مزمن، کسری بودجه، کاهش سرمایه گذاری، محدودیت منابع مالی و استهلاک زیرساخت ها روبه رو است، این پرسش بیش از گذشته مطرح می شود که منابع مالی بازسازی چگونه باید تامین شود؟ آیا افزایش پایه پولی و چاپ پول می تواند راهکاری سریع برای تامین هزینه های بازسازی باشد یا آنکه جذب سرمایه گذاری و اصلاح ساختارهای اقتصادی، مسیر پایدارتری برای عبور از این مرحله خواهد بود؟

اقتصاد ایران تشنه رشد پایدار

حسین جلیلی بال / اقتصاددانان معتقدند هرگونه برنامه بازسازی، بدون تامین منابع مالی، قابل اجرا نیست. اما کیفیت تامین این منابع، اهمیت بیشتری از میزان آن دارد. در بسیاری از کشورها، تامین مالی از طریق افزایش بدهی دولت، جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی، انتشار اوراق مالی، مشارکت بخش خصوصی و اصلاح نظام درآمدی انجام شده است. در مقابل، اتکا به چاپ پول اگرچه در کوتاه مدت امکان تامین نقدینگی مورد نیاز دولت را فراهم می کند، اما در صورت نبود پشتوانه تولیدی، می تواند به افزایش تورم، کاهش ارزش پول ملی و تضعیف قدرت خرید خانوارها منجر شود.در اقتصاد ایران، تجربه دهه های گذشته نشان داده است که افزایش نقدینگی بدون رشد متناسب تولید، یکی از عوامل موثر بر افزایش سطح عمومی قیمت ها بوده است. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که تامین مالی پروژه های بازسازی باید به گونه ای انجام شود که ضمن پاسخگویی به نیازهای فوری، ثبات اقتصاد کلان را نیز حفظ کند. زیرا هرگونه بی ثباتی پولی، هزینه اجرای پروژه های عمرانی را نیز افزایش خواهد داد و بخشی از منابع تخصیص یافته را تحت تاثیر تورم مستهلک خواهد کرد.در کنار منابع مالی، بازسازی اقتصادی نیازمند ایجاد فضای پیش بینی پذیر برای فعالان اقتصادی است. سرمایه گذاران، چه داخلی و چه خارجی، زمانی حاضر به ورود به پروژه های بلندمدت هستند که از ثبات قوانین، امنیت سرمایه و چشم انداز روشن اقتصاد اطمینان داشته باشند. بدون شکل گیری چنین فضایی، حتی تزریق منابع مالی نیز نمی تواند به رشد پایدار منجر شود.

چاپ پول؛ راهکار کوتاه مدت با هزینه های بلندمدت

یکی از ساده ترین ابزارهای تامین مالی دولت ها، استفاده از منابع بانک مرکزی و افزایش پایه پولی است. این روش در ظاهر، امکان پرداخت سریع هزینه های عمرانی و بازسازی را فراهم می کند، اما اقتصاددانان بارها نسبت به پیامدهای آن هشدار داده اند.چاپ پول زمانی که با افزایش ظرفیت تولید همراه نباشد، به رشد نقدینگی و افزایش تقاضا در اقتصاد منجر می شود، در حالی که عرضه کالا و خدمات با همان سرعت رشد نمی کند. نتیجه این عدم تعادل، افزایش تورم و کاهش ارزش پول ملی خواهد بود. در چنین شرایطی، نه تنها هزینه بازسازی افزایش می یابد، بلکه خانوارها نیز با کاهش قدرت خرید مواجه می شوند.تورم بالا همچنین بر هزینه اجرای پروژه های عمرانی اثر می گذارد. افزایش قیمت مصالح ساختمانی، تجهیزات، ماشین آلات و دستمزدها موجب می شود پروژه هایی که با یک برآورد اولیه آغاز شده اند، در ادامه به منابع مالی بیشتری نیاز پیدا کنند. این چرخه می تواند دولت را بار دیگر به سمت تامین مالی تورم زا سوق دهد و دور باطل افزایش نقدینگی و رشد قیمت ها را تشدید کند.از سوی دیگر، بی ثباتی اقتصادی ناشی از تورم، برنامه ریزی بخش خصوصی را دشوار می سازد. تولیدکنندگان، پیمانکاران و سرمایه گذاران در فضایی که قیمت ها به سرعت تغییر می کند، نمی توانند برآورد دقیقی از هزینه ها و سودآوری پروژه ها داشته باشند. این موضوع انگیزه سرمایه گذاری را کاهش می دهد و روند بازسازی را کندتر می کند.

سرمایه گذاری؛ موتور محرک بازسازی پایدار

در مقابل، بسیاری از اقتصاددانان سرمایه گذاری را مهم ترین ابزار بازسازی اقتصاد می دانند. سرمایه گذاری، علاوه بر تامین منابع مالی، به ایجاد اشتغال، انتقال فناوری، افزایش بهره وری و رشد تولید نیز کمک می کند. تجربه کشورهای مختلف نشان داده است که اقتصادهایی که توانسته اند سرمایه های بخش خصوصی و منابع مالی بلندمدت را به سمت پروژه های زیرساختی هدایت کنند، با سرعت بیشتری به مسیر رشد بازگشته اند.در ایران نیز ظرفیت های قابل توجهی برای جذب سرمایه وجود دارد. بخش های انرژی، معدن، حمل و نقل، صنایع تبدیلی، فناوری اطلاعات، گردشگری و انرژی های تجدیدپذیر از جمله حوزه هایی هستند که در صورت فراهم شدن بستر مناسب، می توانند سرمایه های داخلی و خارجی را جذب کنند.کارشناسان معتقدند سرمایه گذاری تنها به تامین منابع مالی محدود نمی شود. ورود فناوری های جدید، ارتقای شیوه های مدیریتی، افزایش رقابت پذیری و توسعه صادرات نیز از دستاوردهای مهم آن است. از این رو، هرچه سهم سرمایه گذاری در فرآیند بازسازی بیشتر باشد، احتمال دستیابی به رشد اقتصادی پایدار نیز افزایش خواهد یافت.البته جذب سرمایه گذاری مستلزم اصلاح فضای کسب و کار، کاهش بروکراسی، ثبات قوانین، شفافیت اقتصادی و تقویت امنیت حقوقی سرمایه گذاران است. بدون این پیش نیازها، حتی وجود منابع مالی نیز تضمین کننده اجرای موفق پروژه های توسعه ای نخواهد بود.

بازسازی اقتصاد؛ نیازمند اصلاحات ساختاری

کارشناسان بر این باورند که بازسازی اقتصادی صرفا به معنای ساخت دوباره زیرساخت ها نیست، بلکه فرصتی برای اصلاح ساختارهای اقتصادی نیز به شمار می رود. اگر فرآیند بازسازی با اصلاح نظام بودجه، بهبود بهره وری، کاهش اتلاف منابع و تقویت نقش بخش خصوصی همراه شود، می تواند زمینه ساز رشد پایدار در سال های آینده باشد.یکی از مهم ترین اولویت ها، مدیریت کسری بودجه و کاهش وابستگی به روش های تامین مالی تورم زا است. توسعه بازار سرمایه، انتشار اوراق مالی در چارچوب توان بازپرداخت دولت، استفاده از مشارکت عمومی و خصوصی، اصلاح نظام مالیاتی و هدایت سرمایه های سرگردان به سمت تولید، از جمله ابزارهایی هستند که می توانند منابع لازم برای بازسازی را فراهم کنند.همزمان، توجه به پروژه های زیرساختی با بیشترین بازده اقتصادی اهمیت زیادی دارد. سرمایه گذاری در حمل و نقل، انرژی، آب، فناوری های نوین و صنایع صادرات محور، علاوه بر ایجاد اشتغال، ظرفیت رشد اقتصادی کشور را نیز افزایش خواهد داد.بازسازی موفق همچنین نیازمند اعتماد عمومی است. زمانی که فعالان اقتصادی نسبت به ثبات سیاست ها و چشم انداز آینده اطمینان داشته باشند، آمادگی بیشتری برای سرمایه گذاری خواهند داشت. این اعتماد با سیاست گذاری شفاف، هماهنگی میان نهادهای اقتصادی و پرهیز از تصمیم های مقطعی تقویت می شود.در نهایت، اقتصاد ایران در آستانه یک انتخاب مهم قرار دارد؛ انتخاب میان راهکارهای کوتاه مدت و پرهزینه یا اصلاحات بلندمدت و پایدار. اگرچه تامین منابع مالی برای بازسازی ضرورتی انکارناپذیر است، اما تجربه اقتصادهای مختلف نشان می دهد اتکای صرف به افزایش پایه پولی می تواند به تشدید تورم و کاهش رفاه عمومی منجر شود. در مقابل، سرمایه گذاری مولد، اصلاح ساختارهای اقتصادی، تقویت بخش خصوصی و ایجاد محیطی باثبات برای فعالیت های اقتصادی، می تواند نه تنها فرآیند بازسازی را تسهیل کند، بلکه پایه های رشد پایدار را نیز مستحکم سازد. آینده اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به کیفیت تصمیم های امروز وابسته است؛ تصمیم هایی که می توانند مسیر اقتصاد را به سوی ثبات و توسعه هدایت کنند یا هزینه های بازسازی را برای سال های آینده افزایش دهند

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.