پرش به محتوا
تهران۱۴°
گزارش

گزارش اقتصاد پویا از بازار ارز و انتظارات تورمی؛

نبض اقتصاد کشور در دستان نرخ دلار

مونا ربیعیان ۶ دقیقه مطالعه کد خبر: ۹۳۲۲۰

خلاصه خبر

اقتصاد پویا / سرویس تجارت - بازار ارز در اقتصاد ایران تنها محلی برای مبادله پول های خارجی نیست، بلکه به یکی از مهم ترین شاخص های سنجش وضعیت اقتصادی و حتی روانی جامعه تبدیل شده است. هر نوسان در نرخ ارز، به سرعت بر بازار کالا، خدمات، مسکن، خودرو، بورس، طلا و حتی رفتار مصرف کنندگان اثر می گذارد. در چنین شرایطی، بسیاری از تصمیم های اقتصادی خانوارها، فعالان بازار و تولیدکنندگان نه بر اساس واقعیت های موجود، بلکه بر پایه انتظاراتی شکل می گیرد که از آینده اقتصاد، سیاست و روابط خارجی دارند. به همین دلیل، اقتصاددانان معتقدند در ایران، «انتظارات تورمی» گاه به اندازه متغیرهای واقعی اقتصاد در تعیین مسیر قیمت ها نقش ایفا می کند.

نبض اقتصاد کشور در دستان نرخ دلار

رضا قیدر / تجربه سال های گذشته نشان داده است که هر زمان فضای اقتصادی با نااطمینانی بیشتری روبه رو شده، نخستین واکنش در بازار ارز نمایان شده است. افزایش تقاضا برای ارز، رشد قیمت ها، تغییر رفتار سرمایه گذاران و انتقال نقدینگی از بازارهای مولد به بازارهای دارایی، تنها بخشی از پیامدهای چنین شرایطی است. از سوی دیگر، افزایش نرخ ارز به دلیل وابستگی بخش مهمی از تولید داخلی به واردات مواد اولیه، تجهیزات، قطعات و کالاهای واسطه ای، هزینه تولید را بالا می برد و در نهایت فشار تورمی را به مصرف کننده منتقل می کند.در این میان، آنچه اهمیت بیشتری پیدا می کند، نقش انتظارات است. اگر فعالان اقتصادی تصور کنند که قیمت ارز در آینده افزایش خواهد یافت، رفتار امروز خود را نیز بر همان اساس تنظیم می کنند. واردکننده خرید خود را جلو می اندازد، صادرکننده ممکن است عرضه ارز را به تعویق بیندازد، تولیدکننده قیمت محصولات را با فرض افزایش هزینه های آینده تعیین می کند و مصرف کننده نیز برای حفظ قدرت خرید خود، تقاضای بیشتری برای کالاهای بادوام یا دارایی هایی مانند ارز و طلا ایجاد می کند. مجموعه این رفتارها، خود به عاملی برای تشدید تورم تبدیل می شود.

انتظارات تورمی؛ موتور پنهان افزایش قیمت ها

تورم تنها نتیجه افزایش نقدینگی یا رشد هزینه های تولید نیست. در بسیاری از موارد، انتظار افزایش قیمت ها خود به افزایش واقعی قیمت ها منجر می شود. این همان پدیده ای است که اقتصاددانان از آن با عنوان «انتظارات تورمی» یاد می کنند؛ مفهومی که در اقتصاد ایران طی سال های اخیر نقشی پررنگ تر از گذشته پیدا کرده است.زمانی که مردم و فعالان اقتصادی باور داشته باشند قیمت کالاها در آینده افزایش خواهد یافت، رفتار خرید و فروش آنان تغییر می کند. خانوارها خرید کالاهای اساسی یا بادوام را زودتر انجام می دهند، کسب و کارها موجودی انبار خود را افزایش می دهند و فروشندگان نیز قیمت ها را با در نظر گرفتن هزینه های احتمالی آینده تعیین می کنند. این چرخه باعث می شود حتی بدون تغییر جدی در عوامل بنیادین اقتصاد، سطح عمومی قیمت ها افزایش یابد.بازار ارز مهم ترین کانال شکل گیری این انتظارات است. افزایش نرخ ارز برای بسیاری از مردم به منزله علامتی از افزایش هزینه های آینده تلقی می شود. به همین دلیل، حتی نوسان های محدود نیز می تواند فضای روانی بازار را تغییر دهد. این موضوع به ویژه در اقتصادی که بخش مهمی از کالاهای مصرفی یا مواد اولیه آن وابسته به واردات است، اهمیت بیشتری پیدا می کند.از سوی دیگر، انتشار اخبار متناقض، نبود چشم انداز روشن از سیاست های اقتصادی، تغییرات مکرر مقررات و ابهام در روابط خارجی، همگی می توانند انتظارات تورمی را تشدید کنند. در چنین فضایی، بازارها بیش از آنکه به داده های اقتصادی واکنش نشان دهند، تحت تاثیر برداشت ها و پیش بینی های فعالان اقتصادی قرار می گیرند.

دلار؛ فراتر از یک ارز، به عنوان شاخص اعتماد

در بسیاری از کشورها، نرخ ارز تنها یکی از متغیرهای اقتصادی است، اما در ایران به دلیل جایگاه ویژه دلار در تجارت خارجی، قیمت گذاری کالاها و تصمیم های سرمایه گذاری، این بازار به شاخصی از اعتماد عمومی نسبت به آینده اقتصاد تبدیل شده است.افزایش نرخ ارز تنها واردکنندگان را تحت تاثیر قرار نمی دهد. صنایع تولیدی که بخشی از مواد اولیه یا ماشین آلات خود را از خارج تامین می کنند، با افزایش هزینه روبه رو می شوند. صادرکنندگان نیز اگرچه ممکن است از رشد نرخ ارز منتفع شوند، اما همزمان با افزایش هزینه های تولید و محدودیت های تجاری مواجه خواهند شد. در نتیجه، آثار نوسان ارز بر بخش های مختلف اقتصاد یکسان نیست، اما تقریبا همه آنها از این تغییرات تاثیر می پذیرند.بازارهای موازی نیز به شدت از تحولات ارزی تاثیر می گیرند. افزایش قیمت ارز معمولا با رشد قیمت طلا، خودرو، مسکن و سایر دارایی ها همراه می شود. این روند باعث می شود بخشی از نقدینگی از فعالیت های تولیدی به سمت بازارهای سفته بازانه حرکت کند؛ پدیده ای که نه تنها بهافزایش قیمت دارایی ها دامن می زند، بلکه منابع مالی را از بخش مولد اقتصاد دور می کند.در چنین شرایطی، ثبات بازار ارز اهمیت دوچندانی پیدا می کند. ثبات به معنای تثبیت دستوری قیمت ها نیست، بلکه به معنای ایجاد محیطی قابل پیش بینی است که در آن فعالان اقتصادی بتوانند برای آینده برنامه ریزی کنند. هرچه نوسان های شدید کمتر باشد، احتمال شکل گیری رفتارهای هیجانی نیز کاهش خواهد یافت.

مدیریت انتظارات؛ مهم تر از مدیریت نرخ ارز

بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که مدیریت بازار ارز تنها با استفاده از ابزارهای پولی یا مداخله در بازار امکان پذیر نیست. آنچه در کنار سیاست های اقتصادی اهمیت دارد، مدیریت انتظارات و افزایش اعتماد عمومی است. اگر مردم و فعالان اقتصادی نسبت به آینده اقتصاد اطمینان بیشتری داشته باشند، انگیزه کمتری برای تبدیل دارایی های خود به ارز یا طلا خواهند داشت.شفافیت در سیاست گذاری، هماهنگی میان نهادهای اقتصادی، اطلاع رسانی دقیق، پرهیز از تصمیم های ناگهانی و ایجاد ثبات در مقررات، از جمله عواملی است که می تواند انتظارات تورمی را تعدیل کند. در مقابل، هرگونه پیام متناقض یا سیاست غیرقابل پیش بینی، فضای روانی بازار را متشنج تر خواهد کرد.همزمان، اصلاحات ساختاری نیز نقش تعیین کننده ای در کاهش فشار بر بازار ارز دارد. افزایش صادرات غیرنفتی، بهبود محیط کسب و کار، جذب سرمایه گذاری، کنترل کسری بودجه، افزایش بهره وری و تقویت تولید داخلی، می تواند وابستگی اقتصاد به شوک های ارزی را کاهش دهد. در چنین شرایطی، بازار ارز نیز به تدریج از جایگاه تعیین کننده خود در شکل دهی به انتظارات فاصله خواهد گرفت.در نهایت، باید پذیرفت که بازار ارز و انتظارات تورمی رابطه ای دو سویه دارند. افزایش نرخ ارز می تواند انتظارات تورمی را تشدید کند و در مقابل، تشدید انتظارات تورمی نیز خود به افزایش تقاضا برای ارز و رشد قیمت آن بینجامد. شکستن این چرخه نیازمند مجموعه ای از سیاست های هماهنگ اقتصادی، مالی و ارتباطی است.اقتصاد ایران در سال های اخیر بارها با این چرخه روبه رو شده و تجربه نشان داده است که هیچ راه حل کوتاه مدتی نمی تواند به تنهایی ثبات پایدار ایجاد کند. کاهش نااطمینانی، افزایش اعتماد عمومی، انضباط مالی، تقویت درآمدهای ارزی، حمایت از تولید و ایجاد چشم اندازی روشن برای آینده اقتصاد، مهم ترین پیش شرط های آرامش در بازار ارز هستند. هر اندازه این پیش شرط ها تقویت شوند، نقش انتظارات تورمی در تعیین مسیر قیمت ها کاهش خواهد یافت و اقتصاد نیز فرصت بیشتری برای بازگشت به مسیر رشد پایدار پیدا خواهد کرد. بازار ارز، بیش از آنکه به اسکناس های در گردش وابسته باشد، به اعتماد، پیش بینی پذیری و ثبات نیاز دارد؛ سه مؤلفه ای که بدون آنها، کنترل تورم و آرامش بازارها دشوار خواهد بود.

نظرات خوانندگان

دیدگاه خود را بنویسید

نظرها پس از بررسی منتشر می شوند.