اقتصاد میان بحران و بیپناهی
خلاصه خبر
در روزهای سخت، تفاوت میان یک اقتصاد مقاوم و یک اقتصاد آسیبپذیر، فقط در میزان منابع مالی یا ذخایر ارزی نیست؛ در نوع برخورد با بخش خصوصی است. هر زمان اقتصاد با شوکهای بزرگ روبهرو میشود، انتظار طبیعی این است که سیاستگذار بخشی از فشار را از دوش بنگاههای اقتصادی بردارد تا آنها بتوانند از بحران عبور کنند.

اما امروز بسیاری از فعالان اقتصادی احساس میکنند نهتنها حمایت مؤثری دریافت نکردهاند، بلکه همچنان با همان فشارهای گذشته و گاه بیشتر از قبل روبهرو هستند.در ماههای اخیر، جلسات متعددی با حضور مسئولان، تشکلهای اقتصادی، اتاقهای بازرگانی و فعالان بخش خصوصی برگزار شده است. از گلوگاههای تولید و تجارت سخن گفته شده، مشکلات واردات فهرست شده، چالشهای نظام بانکی بررسی شده و درباره موانع سرمایهگذاری گزارشهای مختلفی تهیه شده است. تقریباً همه میدانند مشکلات کجاست. مسئله امروز، کمبود شناخت نیست؛ کمبود اقدام است.فعال اقتصادی بیش از آنکه به گزارش تازه نیاز داشته باشد، به یک تصمیم اجرایی نیاز دارد؛ تصمیمی که بخشی از فشار را از دوش او بردارد. گلوگاهها سالهاست شناسایی شدهاند. بخش خصوصی بارها مشکلات خود را گفته است. اقتصاددانان هشدار دادهاند، دانشگاهیان تحلیل کردهاند و تشکلهای صنفی پیشنهاد دادهاند. اما وقتی جلسه تمام میشود، تولیدکننده، صنعتگر و بازرگان دوباره به همان محیطی بازمیگردند که پیش از جلسه در آن گرفتار بودهاند.اقتصاد امروز ایران تنها با یک مشکل روبهرو نیست. هنوز آثار تنشهای اخیر بر فضای کسبوکار باقی مانده، دوباره بحث محدودیت انرژی و قطعی برق مطرح میشود. هنوز بنگاهها درگیر کمبود نقدینگی هستند، نرخ ارز دوباره معادلات آنها را تغییر میدهد. هنوز مشکلات بانکی و نقلوانتقال مالی کاملاً برطرف نشده، فرآیندهای اداری و تجاری زمان و هزینه بیشتری به فعال اقتصادی تحمیل میکند. هر بحران، فرصت عبور از بحران قبلی را از اقتصاد میگیرد.در این میان، شرکتها باید همچنان حقوق کارکنان را پرداخت کنند، اجاره بدهند، اقساط وامهای سال گذشته را تسویه کنند، حق بیمه بپردازند و مالیات خود را نیز در موعد مقرر پرداخت کنند. بسیاری از این بنگاهها برای آنکه چراغ مجموعهشان خاموش نشود، از سرمایه شخصی، فروش دارایی یا دریافت تسهیلات استفاده کردهاند. اینها شرکتهایی نیستند که از زیر بار مسئولیت فرار کنند؛ آنها فقط میخواهند فرصت ادامه فعالیت داشته باشند.نگرانی اصلی اینجاست که گاهی به نظر میرسد هر دستگاه، صرفاً در حال تحقق اهداف سازمانی خود است. سازمان امور مالیاتی به دنبال وصول درآمدهای مالیاتی است، سازمان تأمین اجتماعی وصول حق بیمه را دنبال میکند، بانکها به دنبال وصول مطالبات هستند و هر دستگاهی نیز تلاش میکند شاخصهای عملکرد خود را محقق کند. انجام این وظایف طبیعی است، اما اقتصاد مجموعهای از جزایر جدا از هم نیست. اگر نتیجه عملکرد همه این دستگاهها، تضعیف بنگاه اقتصادی باشد، در نهایت هیچیک از اهداف بلندمدت نیز محقق نخواهد شد.تعطیلی یک شرکت فقط به معنای بسته شدن یک دفتر یا خاموش شدن یک خط تولید نیست. پشت هر شرکت، خانوادههایی قرار دارند که معیشت آنها به ادامه فعالیت همان بنگاه وابسته است. پشت هر واحد تولیدی، زنجیرهای از تأمینکنندگان، پیمانکاران، حملونقل، خدمات و مشتریان قرار دارد. وقتی یک بنگاه از چرخه اقتصاد خارج میشود، اثر آن به مراتب فراتر از همان شرکت خواهد بود.دولت نیز نباید این واقعیت را نادیده بگیرد که درآمدهای پایدار، از بنگاههای پایدار به دست میآید. اگر امروز فشارها به گونهای باشد که بخشی از شرکتها توان ادامه فعالیت را از دست بدهند، فردا نه مالیاتی وصول خواهد شد، نه حق بیمهای پرداخت میشود و نه اشتغالی باقی خواهد ماند که بتوان از آن حمایت کرد. حفظ بنگاه اقتصادی، صرفاً حمایت از بخش خصوصی نیست؛ حمایت از منابع درآمدی آینده کشور است.در چنین شرایطی، انتظار میرود دولت نیز همانگونه که از بخش خصوصی انتظار انضباط مالی دارد، در مدیریت هزینههای خود نیز اولویتبندی بیشتری انجام دهد. شاید امروز زمان مناسبی باشد که هزینههای غیرضروری، برنامههای پرخرج، همایشها، تبلیغات و اقداماتی که اثر مستقیمی بر حل مسائل اقتصادی ندارند، با دقت بیشتری بازنگری شوند. در شرایطی که بسیاری از شرکتها برای پرداخت حقوق کارکنان خود با دشواری روبهرو هستند، جامعه نیز انتظار دارد منابع عمومی با حساسیت بیشتری مدیریت شوند.بخش خصوصی امروز بیش از هر چیز به اعتماد نیاز دارد؛ اعتمادی که از دل تصمیمهای عملی بیرون میآید، نه از دل صورتجلسهها. اگر قرار است از تولید، صنعت و تجارت حمایت شود، این حمایت باید در سرعت تصمیمگیری، کاهش بروکراسی، تسهیل تجارت، انعطاف در اجرای مقررات و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی دیده شود. در غیر این صورت، فاصله میان آنچه گفته میشود و آنچه فعال اقتصادی در عمل تجربه میکند، هر روز بیشتر خواهد شد.اقتصاد ایران ظرفیت عبور از بحران را دارد؛ آنچه این ظرفیت را تضعیف میکند، احساس تنهایی بخش خصوصی در میانه این بحرانهاست. صنعتگر، تولیدکننده و بازرگان، امروز بیش از هر زمان دیگری نیاز دارند احساس کنند در این مسیر تنها نیستند و سیاستگذار، بقای آنها را بخشی از راهحل اقتصاد میداند، نه صرفاً محلی برای تأمین درآمدهای کوتاهمدت.اگر امروز از بنگاههای اقتصادی حمایت نشود، هزینه آن تنها متوجه بخش خصوصی نخواهد بود. آثار آن خیلی زود در اشتغال، سرمایهگذاری، درآمدهای دولت و رشد اقتصادی نمایان خواهد شد. هنوز هم فرصت برای تصمیمهای مؤثر وجود دارد، اما این فرصت، همیشگی نیست. گاهی فاصله میان حفظ یک بنگاه و تعطیلی آن، تنها یک تصمیم درست و بهموقع است.

