گزارش اقتصاد پویا از کمبود مدیران عملگرا در اقتصاد ایران؛
نیاز اقتصاد کشور به فرمانده جنگ اقتصادی
خلاصه خبر
اقتصاد پویا / سرویس اقتصاد سیاسی- اقتصاد ایران امروز با یک تناقض جدی مواجه است؛ تقریباً همهچیز در کشور وجود دارد، اما تقریباً همهچیز گران تمام میشود. منابع طبیعی، نیروی انسانی، ظرفیت صنعتی، بازار بزرگ داخلی، موقعیت جغرافیایی، انرژی، معادن، بنادر، شبکه حملونقل و حتی سرمایههای انسانی متخصص، همگی بخشی از داراییهای کشور هستند، اما فاصله میان «داشتن» و «توانستن» روزبهروز بیشتر احساس میشود.

مسئله فقط گرانی کالا و خدمات نیست؛ مسئله مهمتر آن است که مدیریت نادرست میتواند حتی امکاناتی را که امروز با قیمت بالا قابل تهیه هستند، در آینده به کالاها و خدماتی کمیاب تبدیل کند. کشوری که برای تولید، سرمایه، انرژی، ارز، آب، نیروی انسانی و زیرساخت ظرفیت دارد، اگر نتواند این ظرفیتها را درست مدیریت کند، بهتدریج با شرایطی مواجه خواهد شد که هزینه حفظ وضع موجود از توان بخش بزرگی از جامعه و حتی دولت خارج شود.در چنین شرایطی، عبور از بحران صرفاً با بخشنامه، جلسه، کارگروه، دستورالعمل و تصمیمهای پشت میزی امکانپذیر نیست. اقتصاد ایران بیش از هر زمان دیگری به مدیرانی نیاز دارد که میدان را بشناسند، تصمیم بگیرند، مسئولیت تصمیم خود را بپذیرند و برای اجرای آن تا رسیدن به نتیجه پیگیری کنند. مدیریت بحران با تماشای بحران از پشت میز تفاوت دارد. اقتصاد واقعی در کارخانه، بازار، بندر، بانک، مزرعه، شرکت، کارگاه، پروژه و میان میلیونها مصرفکننده و تولیدکننده جریان دارد و مدیری که تصمیمهای خود را بدون شناخت این میدان اتخاذ کند، ممکن است ناخواسته هزینههای سنگینی بر اقتصاد تحمیل کند.
اقتصاد با بخشنامه نجات پیدا نمیکند
یکی از مشکلات ساختاری اقتصاد ایران، فاصله میان سیاستگذاری و میدان اجراست. تصمیمی در یک اتاق گرفته میشود، اما اثر آن در هزاران واحد تولیدی، فروشگاه، شرکت حملونقل، بانک و خانوار ظاهر میشود. گاهی سیاستگذار تصور میکند با یک دستور میتواند مسئلهای اقتصادی را حل کند، در حالی که اقتصاد شبکهای پیچیده از روابط، منافع، انگیزهها و محدودیتهاست و هر تصمیم باید پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم خود را در نظر بگیرد.وقتی اقتصاد با تورم، محدودیت منابع، تحریم، مشکلات ارزی، ناترازی انرژی، کاهش قدرت خرید و دشواری تأمین مالی مواجه است، مدیران نمیتوانند تنها به حفظ فرآیندهای اداری گذشته فکر کنند. در چنین شرایطی، سرعت تصمیمگیری به اندازه خود تصمیم اهمیت دارد. تأخیر در تصمیم اقتصادی گاهی به معنای افزایش هزینه، از دست رفتن بازار، تعطیلی یک واحد تولیدی یا خروج یک سرمایهگذار است.ایران امروز به مدیرانی نیاز دارد که بتوانند میان «ریسک نکردن» و «تصمیم نگرفتن» تفاوت قائل شوند. مدیریت اقتصادی نمیتواند به این بهانه که هر تصمیمی ممکن است با ریسک همراه باشد، از تصمیمگیری فرار کند. اتفاقاً یکی از ویژگیهای مدیر کارآمد این است که ریسک را شناسایی، محاسبه و مدیریت میکند؛ نه اینکه تمام مسئولیت را به آینده موکول کند.کشور در بسیاری از حوزهها با بحران ظرفیت مواجه نیست، بلکه با بحران استفاده از ظرفیت روبهروست. ظرفیت تولید وجود دارد اما ممکن است کارخانه با ظرفیت کامل کار نکند. سرمایه انسانی وجود دارد اما ممکن است در جای درست به کار گرفته نشود. منابع انرژی وجود دارد اما ممکن است ناترازی میان تولید و مصرف اجازه بهرهبرداری مطلوب را ندهد. موقعیت جغرافیایی ممتاز است اما ممکن است فرآیندهای اداری و ضعف زیرساخت مانع تبدیل آن به درآمد شود.در چنین شرایطی، هنر مدیریت این نیست که فقط کمبودها را فهرست کند؛ هنر مدیریت این است که از ظرفیتهای موجود بیشترین ارزش را خلق کند.اقتصاد ایران برای عبور از این مرحله نیازمند نسلی از مدیران جوانتر، متخصصتر و نتیجهمحورتر است؛ مدیرانی که به جای اینکه موفقیت خود را با تعداد جلسات، مکاتبات و بخشنامهها بسنجند، با میزان سرمایه جذبشده، تولید ایجادشده، اشتغال پایدار، صادرات، کاهش هزینه و حل مسئله ارزیابی شوند.
آینده ایران در میدان ساخته میشود، نه پشت میز
آینده ایران جوان، موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً در اسناد و برنامههای توسعه نوشت. آینده در میدان ساخته میشود؛ در جایی که یک جوان تصمیم میگیرد کسبوکار خود را راهاندازی کند، کارخانهای برای ادامه فعالیت نیازمند سرمایه در گردش است، صادرکننده برای انتقال پول راهحل میخواهد، تولیدکننده به مواد اولیه نیاز دارد و یک سرمایهگذار خارجی منتظر میماند تا ببیند آیا میتواند به تصمیمات اقتصادی کشور اعتماد کند یا خیر.اگر این میدان با مدیرانی اداره شود که از تصمیمگیری هراس دارند، هر روز بر هزینه فرصتهای از دسترفته افزوده خواهد شد. کشور نمیتواند برای هر مسئلهای ماهها منتظر تشکیل جلسه و تهیه گزارش بماند. گزارش و برنامه زمانی ارزشمند هستند که به تصمیم و اقدام منجر شوند.جوانگرایی نیز نباید صرفاً به تغییر سن مدیران محدود شود. جوانگرایی واقعی یعنی ورود نگاه تازه، مهارتهای جدید، فناوری، جسارت تصمیمگیری، شناخت اقتصاد جهانی و پذیرش مسئولیت. مدیری که جوانتر است اما همان روشهای قدیمی را تکرار میکند، الزاماً تحولآفرین نیست. در مقابل، مدیری که توانایی تحلیل، تصمیمگیری و اجرای سریع دارد، میتواند حتی در ساختارهای قدیمی نیز مسیرهای جدید ایجاد کند.اقتصاد ایران به مدیرانی نیاز دارد که بتوانند با بخش خصوصی گفتوگو کنند، مشکلات تولیدکننده را از نزدیک ببینند، با صادرکننده درباره موانع تجارت صحبت کنند و برای حل یک مسئله، مسئولیت آن را از دستگاهی به دستگاه دیگر پاس ندهند.در این میان، تجربه برخی فعالان اقتصادی نیز میتواند موضوع بررسی قرار گیرد. بابک زنجانی، فارغ از تمام حواشی و پروندههای حقوقی مرتبط با گذشته فعالیتهایش، در نگاه موافقان خود نمونهای از یک رویکرد اجرایی و جسورانه در فعالیت اقتصادی تلقی میشود؛ رویکردی که بر ورود سریع به میدان، استفاده از فرصتها و ایجاد شبکههای تجاری تأکید دارد. نکته مهم برای اقتصاد ایران، تأیید یا رد یک فرد نیست؛ بلکه شناخت ویژگیهایی است که یک اقتصاد بحرانزده برای حرکت به آنها نیاز دارد: سرعت عمل، شناخت بازار، توان مذاکره، ریسکپذیری حسابشده، شبکهسازی و تبدیل ایده به پروژه واقعی.البته اقتصاد کشور نمیتواند بر افراد خاص متکی باشد. مسئله اصلی، ساختن یک نظام مدیریتی است که چنین ویژگیهایی را در چارچوب قانون، شفافیت، پاسخگویی و نظارت به کار بگیرد. کشور به «مدیر قهرمان» نیاز ندارد؛ به مدیرانی نیاز دارد که بتوانند کار را جلو ببرند و در برابر نتیجه تصمیمهای خود پاسخگو باشند.مدیر عملگرا الزاماً مدیری نیست که بدون محاسبه ریسک کند. برعکس، عملگرایی واقعی یعنی شناخت ریسک، انتخاب بهترین گزینه و حرکت به سمت نتیجه. اقتصاد ایران همزمان به سرعت و انضباط، جسارت و نظارت، نوآوری و شفافیت نیاز دارد.
ایران به مدیریت نتیجهمحور نیاز دارد
اگر قرار است از بحرانهای اقتصادی عبور کنیم، باید معیار ارزیابی مدیران نیز تغییر کند. مدیری که چندین سال مسئولیت دارد اما مشکل زیرمجموعه خود را حل نمیکند، نمیتواند صرفاً با ارائه گزارش عملکرد موفق ارزیابی شود. مردم با گزارش زندگی نمیکنند؛ با قیمت، درآمد، اشتغال، کیفیت خدمات و آینده اقتصادی خود زندگی میکنند.مدیریت باید در نهایت خود را در زندگی مردم نشان دهد. اگر یک سیاست باعث کاهش هزینه تولید شود، اگر یک تصمیم موجب افزایش صادرات شود، اگر یک پروژه هزاران شغل ایجاد کند، اگر یک مدیر بتواند سرمایه سرگردان را به سمت تولید هدایت کند، آن تصمیم ارزش اقتصادی دارد. در مقابل، اگر تصمیمی فقط تعداد نامهها و جلسات را افزایش دهد اما تغییری در میدان ایجاد نکند، نمیتوان آن را مدیریت موفق نامید.ایران امروز بیش از منابع جدید، به استفاده بهتر از منابع موجود نیاز دارد. بیش از شعار توسعه، به پروژههای واقعی نیاز دارد. بیش از وعده اشتغال، به محیطی نیاز دارد که بخش خصوصی بتواند در آن سرمایهگذاری کند. بیش از مدیرانی که فقط از بحران سخن میگویند، به مدیرانی نیاز دارد که برای بحران راهحل اجرایی ارائه کنند.این تغییر نگاه باید از ساختارهای دولتی آغاز شود. مدیران باید اختیار متناسب با مسئولیت داشته باشند و در مقابل، پاسخگویی آنها نیز واقعی باشد. نمیتوان از یک مدیر انتظار نتیجه داشت اما تمام ابزار تصمیمگیری را از او گرفت. همانطور که نمیتوان اختیار گسترده به مدیر داد اما او را نسبت به نتیجه تصمیماتش بیپاسخ گذاشت.در چنین چارچوبی، بخش خصوصی نیز باید به عنوان شریک توسعه دیده شود، نه صرفاً متهمی که باید دائماً کنترل شود. تولیدکننده، کارآفرین و سرمایهگذار زمانی میتوانند اقتصاد را حرکت دهند که احساس کنند تصمیمهای اقتصادی قابل پیشبینی است و موفقیت آنها الزاماً با موانع اداری جدید مواجه نخواهد شد.آینده ایران به تصمیمهای امروز وابسته است. اگر امروز همچنان با روشهای کند، محافظهکارانه و پشتمیزی با مسائل برخورد شود، هزینه اصلاح در آینده بسیار بیشتر خواهد شد. اما اگر مدیریت کشور به سمت تخصص، جوانگرایی، عملگرایی، شفافیت و نتیجهمحوری حرکت کند، حتی بسیاری از ظرفیتهایی که امروز بلااستفاده ماندهاند میتوانند به موتور رشد تبدیل شوند.ایران کشوری بدون ظرفیت نیست؛ مسئله اصلی، فاصله میان ظرفیت و عملکرد است. منابع وجود دارد، بازار وجود دارد، نیروی انسانی وجود دارد، موقعیت جغرافیایی وجود دارد و حتی در بسیاری از بخشها دانش و تجربه کافی وجود دارد. آنچه بیش از هر چیز نیازمند بازسازی است، سازوکار تبدیل این ظرفیتها به نتیجه اقتصادی است.امروز شاید مهمترین پرسش این نباشد که ایران چه چیزیندارد؛ بلکه این است که چرا از آنچه دارد، به اندازه کافی استفاده نمیکند. پاسخ این پرسش تا حد زیادی به کیفیت مدیریت بازمیگردد.آینده ایران جوان را نمیتوان با مدیرانی ساخت که تنها منتظر دستور هستند. آینده به مدیرانی نیاز دارد که مسئله را ببینند، تصمیم بگیرند، اجرا کنند، اشتباه را اصلاح کنند و تا رسیدن به نتیجه عقب ننشینند. اقتصاد ایران برای عبور از بحران، بیش از همیشه به مدیریت میدان نیاز دارد؛ مدیریتی که پشت میز متوقف نشود و بتواند فاصله میان تصمیم و عمل را کوتاه کند.اگر قرار است ایران از بحرانهای اقتصادی عبور کند، باید از امروز برای آینده تصمیم گرفت؛ نه فردا. این آینده با جوانان ساخته میشود، اما جوانان نیز به مدیریتی نیاز دارند که فرصت بدهد، اعتماد کند و مسیر فعالیت اقتصادی را هموار سازد. ایران برای آینده خود نه به شعارهای بیشتر، بلکه به تصمیمهای بهتر، مدیران توانمندتر و اقدام سریعتر نیاز دارد.
