مونا ربیعیان/طبق قواعد اقتصادی، بهترین سیگنال‌دهی به مصرف‌کنندگان برای مدیریت مصرف، قیمت برق است. اگر از ابتدای سال این قانون اجرا می‌شد، مشترکان پرمصرف در تابستان و اوج مصرف برق، به اصلاح الگوی مصرف خود یا استفاده از انرژی‌‌های تجدیدپذیر اقدام می‌کردند. با وجود اقدام دیرهنگام وزارت نیرو در گران کردن تعرفه برق پرمصرف‌ها، از اجرای قانون بودجه و بهینه کردن اجرای تعرفه‌گذاری پلکانی IBT به طور جدی حمایت می‌شود. با اجرای دقیق این قانون، در ماه‌های آینده مصرف مشترکان پرمصرف نیز روند کاهشی خواهد یافت.

از طرفی با توجه به پیش‌بینی کارشناسی مبنی بر‌ کمبود گاز در زمستان امسال ضروری است که رویکرد اصلاحات قیمتی و بهینه کردن تعرفه‌گذاری پلکانی IBT در زمینه همه انرژی‌های مصرفی کشور، تنها برای مشترکان پرمصرف و بدون فشار به مردم عادی، اتخاذ گردد تا بتواند با سیگنال‌دهی مناسب پیش از وقوع بحران، به مدیریت مصرف کشور کمک کند.

شاید برخی بگویند در حال حاضر هم تعرفه‌های برق پلکانی است، اما در جواب این افراد باید گفت که تعرفه‌گذاری پلکانی یعنی به کارگیری تعرفه‌گذاری نمایی است که میزان تاثیر آن در پله‌های پرمصرف را به شدت افزایش خواهد داد.

موضوع تعرفه‌گذاری پلکانی IBT، یکی از مهم‌ترین موضوعات در زمینه عادلانه کردن یارانه‌های انرژی است. در حال حاضر هزینه مصرفی برق به صورت ساده با میزان مشخص و ثابتی در هر پلکان افزایش می‌یابد. در حالی که در کشورهای پیشرفته دنیا تعرفه‌گذاری پلکانی IBT به معنای تعرفه‌گذاری پلکان‌ها به صورت نمایی است و درصد افزایش پلکان‌های پرمصرف بسیار بیشتر از پلکان‌های کم‌مصرف و خوش مصرف است؛ با این وجود افزایش پلکان‌های خوش مصرف در ایران بسیار بیشتر از مشترکان پرمصرف است و در جدول زیر به خوبی به این نکته اشاره شده است.

در این خصوص، یک  عضو کمیسیون برنامه و بودجه در گفت وگو با «اقتصادپویا» گفت: تعرفه گذاری پلکانی و اعطای وام های مسکن می تواند بخش زیادی از مشکلات مردم را حل کند.

یارانه های پنهان در بودجه ۱۴۰۱

بهروز محبی نجم آبادی عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی در گفت وگو خبرنگار ما درباره تاثیر تعرفه گذاری پلکانی بر عادلانه شدن پرداخت یارانه ها گفت: این اقدام دولت در راستای اجرای قانونی مندرج در قانون بودجه ۱۴۰۰ است که از دولت قبل روی زمین ماند و اجرایی نشد. باید به این مسئله توجه کنیم که تعرفه گذاری پلکانی باعث میشود بخش عظیمی از یارانه های پنهان که نصیب پر مصرف ها و پولدارهای جامعه می شود قطع شود.

محبی نجم آبادی با اشاره به اینکه جز کشورهایی هستیم که هدر رفت زیاد انرژی در حوزه مصارف خانگی داریم خاطر نشان کرد: حدود ۷۰ الی ۸۰ درصد از مردم جامعه بر اساس الگوی مصرف انرژی مصرف می کنند ولی همان بخش پر مصرف جامعه با مصرف بالای انرژی باعث می شوند با مشکلاتی مثل قطعی های برق رو به رو شویم.

این نماینده مجلس با تاکید بر اینکه با تعرفه گذاری پلکانی شاهد بهینه سازی مصرف انرژی خواهیم بود ادامه داد: مشکل دیگر ما در زمینه کمبود برق، گاز و آب این است که هنوز به سمت انرژی های تجدید پذیر نرفته ایم در صورتی که در تمام طول سال می توان از انرژی خورشیدی بهره مند شد.

این عضو کمیسیون برنامه و بودجه گفت: مشترکان پرمصرف بیشترین استفاده را از برق می‌برند، اما کمترین هزینه‌ها را پرداخت می‌کنند و باید جلوی آن گرفته شود. برای اجرای طرح تعرفه گذاری پلکانی افزایشی باید مناطقی که از نظر جغرافیایی مجبور به استفاده بیشتر از انرژی هستند شناسایی شوند و نرخ برق آنها به طور یکسان با دیگر نقاط کشور محاسبه نشود.

این نماینده مجلس یازدهم گفت: با تعرفه گذاری پلکانی می توانیم جلوی قطعی های گاز و برق را بگیریم و علاوه بر این با صرفه جویی صورت گرفته می توانیم زمینه صادرات این انرژی ها به کشورهای همسایه را هم فراهم کنیم و همچنین با این اقدام مردم به بهانه ارزان بودن انرژی را بدون دلیل هدر نمی دهند.

افزایش پلکانی تعرفه های انرژی

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس توضیح داد: اگر تعرفه گذاری پلکانی طرح طوری اجرا شود که طبقات متوسط و پایین‌تر جامعه تحت‌تأثیر قرار بگیرند، نتیجهٔ معکوس خواهد داشت به ضرر مردم عادی خواهد شد. باید الگوی مصرف کارشناسی شده انجام شود تا به دلیل مصرفی که مردم به دلیل شرایط جغرافیایی انجام می دهند مشمول هزینه گزاف نشوند.

محبی نجم آبادی تاکید کرد که نباید انرژی انقدر ارزان در اختیار پرمصرف های پولدار قرار داده شود که دغدغه هزینه مالی آن را ندارند البته وقتی هم که دغدغه ی مالی ندارند باید تمام هزینه انرژی مصرفی خود را بپردازند.

ایران در جمع بزرگترین پرداخت‌کنندگان یارانه انرژی در جهان است. در حالی که مجموع یارانه انرژی پرداخت شده در جهان در سال ۲۰۲۰ میلادی، کمی بیش از ۱۸۱ میلیارد دلار بوده، ایران در مجموع سال گذشته میلادی ۲۹.۶ میلیارد دلار یارانه به بخش انرژی پرداخت کرده است که نشان می‌دهد بیش از ۱۶ درصد از یارانه انرژی پرداخت شده در جهان سهم ایران است. در سال ۱۳۹۹، در مجموع ۱.۶ هزار هزار میلیارد تومان یارانه پنهان در کشور توزیع شده که این رقم معادل ۴۶ درصد از حجم نقدینگی کشور در سال ۹۹ بوده است. به طور کلی تعرفه گذاری پلکانی می تواند، مسیر حامل های انرژی را از بیراهه تغییر دهد.