ناآرامی‌های یک ماه اخیر در کشور، هم‌زمان با واکنش‌ها و مداخله‌گری‌های آشکار مقام‌های آمریکایی، به‌ویژه دونالد ترامپ، بار دیگر روابط تهران و واشنگتن را وارد فازی پرمخاطره کرده است؛ فازی که از چارچوب‌های شناخته‌شده دیپلماسی عبور کرده و به عرصه تهدید، کری‌خوانی و بی‌ثبات‌سازی کلامی رسیده است. تحلیلگران هشدار می‌دهند تداوم این مسیر، نه‌تنها احتمال درگیری نظامی را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند ناخواسته کشور را به لبه یک بحران امنیتی جدید سوق دهد.

خروج کامل سیاست خارجی از ریل عقلانیت

فریدون مجلسی، دیپلمات باسابقه  با انتقاد صریح از وضعیت موجود سیاست خارجی می‌گوید:«سیاست خارجی در ماه‌های اخیر عملاً از حالت رسمی، استاندارد و قابل پیش‌بینی خارج شده است. ادبیاتی که امروز در فضای بین‌المللی شنیده می‌شود، بیشتر شبیه کری‌خوانی‌های خیابانی و ادعاهای غیرمعتبر است تا سازوکارهای شناخته‌شده و عقلانی سیاست خارجی.»

به گفته او، آنچه از سوی دونالد ترامپ مطرح می‌شود، اساساً نسبتی با علوم سیاسی ندارد:«نوع گفتار ترامپ کاملاً ضدادبیات کلاسیک سیاست بین‌الملل است. نهایت کاری که می‌توان کرد این است که میان گفته‌های او دنبال سرنخ بگردیم؛ آن هم سرنخ‌هایی که خودشان هم چندان قابل اتکا نیستند.»

افتادن در زمین بازی ترامپ؛ اشتباهی پرهزینه

مجلسی با لحنی هشداردهنده تأکید می‌کند:«اینکه ترامپ چنین ادبیاتی را به کار می‌برد، دلیلی نمی‌شود که ما هم وارد بازی او شویم. واکنش احساسی و هم‌سطح شدن با این ادبیات، یک خطای راهبردی است.»

او ادامه می‌دهد:«چنین برخوردهایی تا همین چند سال پیش اساساً جایی در ادبیات سیاست بین‌الملل نداشت، اما امروز به‌تدریج در حال عادی‌سازی است. این روند بسیار خطرناک است، چرا که تنش‌های کلامی، به‌سرعت می‌توانند به تنش‌های فیزیکی و حتی نظامی تبدیل شوند.»

افزایش احتمال جنگ؛ زنگ خطری که به صدا درآمده است

این دیپلمات باسابقه صراحتاً نسبت به آینده هشدار می‌دهد:«از نظر من، مسیر کنونی روابط ایران و ایالات متحده با احتمال بالایی به سمت جنگ حرکت می‌کند. حتی پیش از جنگ ۱۲روزه هم از روی ادبیات و گفتمان دو طرف می‌شد حدس زد که فضا جنگی خواهد شد. امروز هم تفاوت معناداری با آن مقطع نمی‌بینیم.»

به باور مجلسی، تصور فاصله داشتن از جنگ یک خطای تحلیلی است:«واقعیت این است که ما همین حالا هم در شرایط جنگی قرار داریم. جنگ برای ایران موضوع تازه‌ای نیست و نباید با ساده‌انگاری با آن برخورد کرد.»

پرونده هسته‌ای؛ ماشه همیشگی واشنگتن

مجلسی با اشاره به حساسیت ویژه آمریکا نسبت به برنامه هسته‌ای ایران می‌گوید:«آمریکا به‌طور مستمر تحولات ایران در سیاست داخلی و خارجی را رصد می‌کند تا مبادا با یک اقدام پیش‌دستانه غافلگیر شود. توسعه توان هسته‌ای ایران برای واشنگتن خط قرمز است و به محض اینکه احساس کنند ایران به سمت بازسازی گسترده این توان حرکت می‌کند، احتمال اقدام نظامی به‌شدت افزایش می‌یابد.»

او تأکید می‌کند:«نمی‌توان خطر جنگ را نادیده گرفت یا آن را کم‌اهمیت جلوه داد. این خطر واقعی و جدی است.»

مذاکره یا فریب تاکتیکی؟

این تحلیلگر در عین حال به زمزمه‌هایی از گفت‌وگوهای پشت‌پرده اشاره می‌کند، اما نسبت به آن خوش‌بین نیست:«صحبت‌هایی از مذاکرات غیرعلنی مطرح می‌شود، اما مشخص نیست این گفت‌وگوها چقدر واقعی، جدی یا مؤثرند. ترامپ شخصیتی چندوجهی، غیرقابل پیش‌بینی و متناقض دارد و نمی‌توان روی گفته‌ها یا وعده‌های او حساب باز کرد.»

دیپلماسی لغزنده، امنیت شکننده

از نگاه فریدون مجلسی، دور شدن ادبیات سیاست خارجی از عقلانیت، کشور را وارد منطقه‌ای پرریسک کرده است؛ منطقه‌ای که هر خطای محاسباتی می‌تواند به یک بحران امنیتی تمام‌عیار منجر شود.

او در پایان هشدار می‌دهد:«در چنین شرایطی، خطر حمله نظامی یک احتمال واقعی است و تمامی نیروهای دفاعی کشور باید با نهایت هشیاری، آمادگی و هوشیاری کامل، خود را برای بدترین سناریوها آماده کنند.»